Στο μικροσκόπιο ΕΕ, ΕΔΕΛ και Ελεγκτικού Συνεδρίου το πρόγραμμα Antinero – «Χάνονται» 30 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης

Στην Επιτροπή Αναφορών (PETI) του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου, με τον χαρακτηρισμό των «κατεπειγόντων», οδηγούνται τρεις ογκώδεις αναφορές που είχαν καταθέσει 213 περιβαλλοντικές οργανώσεις και σύλλογοι για το πρόγραμμα Antinero, καταγγέλλοντας παραβάσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας σε οικοτόπους και δάση. Παράλληλα, σοβαρά ζητήματα έχουν ανακύψει με συμβάσεις του Antinero II, καθώς η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ) επέβαλε δημοσιονομική διόρθωση ύψους 29.942.529,06 ευρώ σε βάρος της Γενικής Διεύθυνσης Δασών του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Επιπλέον, το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε άλλη, απευθείας ανάθεση, του ίδιου προγράμματος ως αχρείαστη.

Σημειώνεται ότι καταγγελίες για το Antinero διατύπωσε τη Δευτέρα, 10 Νοεμβρίου, και το ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ, μέσω ανακοίνωσης του βουλευτή Ανατολικής Αττικής Μανώλη Χριστοδουλάκη και του τομεάρχη Περιβάλλοντος Παναγιώτη Δημόπουλου.

Όπως αναφέρεται στη σχετική ανακοίνωση, «λίγους μόλις μήνες άντεξε η προπαγάνδα της κυβέρνησης και η επιθετική ρητορική της, που δια του κυβερνητικού εκπροσώπου μας νουθετούσε με ύφος αυθεντίας για το πώς “το Antinero σώζει τα δάση”, όταν τότε τους εγκαλέσαμε για “πράσινη βιτρίνα” σε μια μαύρη πραγματικότητα». Σημειώνεται ότι το ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ είχε εκδώσει ανάλογη ανακοίνωση τον Ιούνιο, ενώ αναφορές για παραβάσεις στο πρόγραμμα Antinero γινόντουσαν και στη Μαύρη Βίβλο της ΝΔ για την Πολιτική Προστασία που είχε παρουσιάσει η Χαριλάου Τρικούπη.

Τι είναι το πρόγραμμα Antinero

Το πρόγραμμα Antinero υλοποιείται σε όλη την επικράτεια από τον Μάιο του 2022 και, σύμφωνα με το αρμόδιο υπουργείο, «αποτελεί το πιο εκτεταμένο πρόγραμμα πρόληψης που έχει σχεδιαστεί και υλοποιηθεί στη χώρα μας για την προστασία των δασικών οικοσυστημάτων».

Χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και τον τακτικό προϋπολογισμό, με συνολικούς πόρους που υπερβαίνουν τα 400 εκατ. ευρώ. Φορέας υλοποίησης είναι η Μονάδα Στρατηγικών Συμβάσεων του Υπερταμείου (πρώην ΤΑΙΠΕΔ).

Στο πλαίσιο του προγράμματος Antinero, πραγματοποιούνται μεταξύ άλλων, καθαρισμοί δασών και δασικών εκτάσεων, συντηρήσεις του δασικού οδικού δικτύου και αντιπυρικών ζωνών, καθώς και η δημιουργία μικτών αντιπυρικών ζωνών και ζωνών αμιγούς ή μικτής βλάστησης με πλατύφυλλα, με στόχο την πρόληψη και την προστασία των δασών από πυρκαγιές.

Οι αναφορές των οργανώσεων και η αντίδραση του ευρωκοινοβουλίου

Οι προσφεύγοντες καταγγέλλουν ότι το πρόγραμμα Antinero παραβιάζει σειρά ευρωπαϊκών κανονισμών και οδηγιών, προκαλώντας οικολογική βλάβη και καταστροφές, ενώ παράλληλα παρακάμπτει τη διαδικασία ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

Οι κατηγορίες αφορούν, μεταξύ άλλων, την Οδηγία 2001/42, που αφορά την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των σχεδίων και προγραμμάτων, την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας», τη μη νόμιμη εξαίρεση των έργων του προγράμματος από τη νομοθεσία περιβαλλοντικής αδειοδότησης, καθώς και τις κατατμήσεις έργων, που οι προσφεύγοντες τις χαρακτηρίζουν παράνομες. Η πρώτη αναφορά κατατέθηκε τον Μάιο, ενώ ακολούθησαν οι άλλες δύο στα τέλη Αυγούστου.

Μεταξύ άλλων στις αναφορές των 213 οργανώσεων αναφέρεται ότι «θεωρείται βάσιμο ότι στο πλαίσιο του προγράμματος Antinero συντελείται διαρκής καταστρατήγηση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και μάλιστα για προγράμματα χρηματοδοτούμενα από την ίδια».

Σύμφωνα με την απάντηση του προέδρου της Επιτροπής Αναφορών Μπόγκνταν Ρόζνκα στην πληρεξούσια δικηγόρο των προσφευγόντων, Σοφία Παυλάκη, οι τρεις αναφορές παραπέμφθηκαν, πλην της Επιτροπής Αναφορών, και αυτεπαγγέλτως προς την Επιτροπή Περιβάλλοντος, Κλίματος και Ασφάλειας των Τροφίμων (ENVI) του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου ώστε να διεξάγει προκαταρκτική έρευνα.

Όπως υπογράμμισε η κ. Παυλάκη μετά την απάντηση του κ. Ρόζνκα σε ανακοίνωσή της, «η αναλυτική αναφορά μας εξετάστηκε και έγινε πλήρως αποδεκτή για το σύνολο των καταγγελλομένων παραβιάσεων της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας που αναφέρονται αναλυτικά σε αυτήν, οι οποίες είναι τεκμηριωμένες με κατάλληλα νομικά επιχειρήματα, έγγραφα και αδιάσειστα στοιχεία από ένα πλούσιο αποδεικτικό υλικό που θέσαμε υπόψιν των αρμοδίων Ευρωπαϊκών αρχών από την εφαρμογή του προγράμματος σε δάση και οικοτόπους της χώρας. Όπως επίσης αναφέρεται, η υπόθεση κρίθηκε παραδεκτή δεδομένου ότι το θέμα που θίγεται με αυτήν εμπίπτει στις αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφορικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας της για το περιβάλλον και τις δημόσιες συμβάσεις από τα κράτη μέλη».

Κίνδυνος για σοβαρές κυρώσεις αν γίνουν αποδεκτές οι αναφορές

Πλέον, την υπόθεση αναλαμβάνουν οι αρμόδιες επιτροπές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, από την Επιτροπή Αναφορών (PETI) αναμένεται –σε περίπτωση που οι αναφορές γίνουν αποδεκτές– να προταθούν συστάσεις προς τη χώρα και να συνταχθεί σχετική έκθεση.

Ωστόσο, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν την υπόθεση, ο σοβαρότερος κίνδυνος αφορά το ενδεχόμενο να γίνει αποδεκτός ο ισχυρισμός των 213 περιβαλλοντικών οργανώσεων ότι το πρόγραμμα Antinero οδηγεί σε οικολογική υποβάθμιση αντί για περιβαλλοντική προστασία. Σε αυτή την περίπτωση, η Ελλάδα κινδυνεύει με κυρώσεις από τα ευρωπαϊκά όργανα.

Η επιβολή δημοσιονομικής διόρθωσης – Πώς «χάνονται» 30 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης λόγω «τεχνητών κατατμήσεων»

Παράλληλα με τις καταγγελίες των περιβαλλοντικών οργανώσεων, προέκυψαν σοβαρά ζητήματα σχετικά με τις συμβάσεις του προγράμματος Antinero II, οι οποίες έγιναν αντικείμενο έρευνας τόσο από όργανο του υπουργείου Οικονομικών όσο και από το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Το πρώτο ζήτημα αφορά την εκτέλεση «τεχνητών κατατμήσεων» σε έργα που περιλαμβάνονται στο Antinero II σε συγκεκριμένες περιοχές (Πιερία, Χαλκίδα, Θεσσαλονίκη, Λαύριο, Αιγάλεω, Πύργος, Ιωάννινα). Σύμφωνα με την ΕΔΕΛ, στις συγκεκριμένες συμβάσεις εντοπίστηκε παράβαση της παραγράφου 3 του άρθρου 6 του νόμου 4412/2016 και συνακόλουθα της παρ. 5α του άρθρου 16 του νόμου 998/1979, που επιτρέπει μεν την κατά παρέκκλιση απευθείας ανάθεση υπό την επιφύλαξη όμως του ενωσιακού δικαίου.

Η ΕΔΕΛ, εντοπίζοντας αυτές τις τεχνητές κατατμήσεις στις συμβάσεις του προγράμματος Antinero II, επέβαλε δημοσιονομική διόρθωση ύψους σχεδόν 30 εκατ. ευρώ στη Γενική Διεύθυνση Δασών του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Οι «τεχνητές κατατμήσεις» πραγματοποιήθηκαν στις ακόλουθες περιοχές Δασαρχείων, σύμφωνα με την ΕΔΕΛ:

Κατ’ ουσίαν, η δημοσιονομική διόρθωση οδηγεί στην απώλεια των συγκεκριμένων χρημάτων από τις διαθέσιμες ευρωπαϊκές πιστώσεις με αποτέλεσμα, να επιβαρυνθεί ο κρατικός προϋπολογισμός, καθώς τα χρήματα θα στερηθούν από τη χρηματοδότηση άλλων δράσεων του υπουργείου Περιβάλλοντος.

Στην απόφαση της ΕΔΕΛ επισημαίνεται ότι, επειδή η παρατυπία συνέβη στο στάδιο της ανάθεσης της σύμβασης, δεν μπορεί να προσδιοριστεί αν υπήρξε συγκεκριμένη βλάβη και στο φυσικό αντικείμενο του έργου, και για αυτό αποφασίστηκε η κατ’ αποκοπή δημοσιονομική διόρθωση. Κατά πληροφορίες του in, στο τραπέζι είχε πέσει πολύ μεγαλύτερο ύψος δημοσιονομικής διόρθωσης, από αυτήν που τελικά επιβλήθηκε.

Δείτε εδώ την απόφαση της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου.

Το γεγονός αυτό δεσμεύει από τον κορβανά του υπουργείου Περιβάλλοντος 29.942.529,06 ευρώ. Συγκεκριμένα, θα μειώσει ισόποσα το όριο πληρωμών του επόμενου ή μεθεπόμενου οικονομικού έτους του εθνικού σκέλους του Προγράμματος Δημόσιων Επενδύσεων του φορέα χρηματοδότησης, δηλαδή της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά από την ΕΔΕΛ: «Το αχρεωστήτως ή παρανόμως καταβληθέν ποσό, το οποίο αποτελεί αντικείμενο δημοσιονομικής διόρθωσης σε βάρος του Φορέα Υλοποίησης και μειώνει ισόποσα το όριο πληρωμών του επόμενου ή μεθεπόμενου οικονομικού έτους του εθνικού σκέλους του Προγράμματος Δημόσιων Επενδύσεων του φορέα χρηματοδότησης (Γενική Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας) ανέρχεται σε 29.942.529,06 ευρώ. Το άνω ποσό προέρχεται από τη χρηματοδότηση του έργου “Εθνικό Σχέδιο Αναδάσωσης – Πρόγραμμα Προστασίας Δασών (Antinero II) Αντιδιαβρωτικά και Αντιπλημμυρικά Έργα, που έχει ενταχθεί στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και μειώνει αντίστοιχα το συγχρηματοδοτούμενο ποσό που έχει καταχωριστεί στο ΟΠΔ, καθώς και τον επιλέξιμο προϋπολογισμό του ανωτέρω έργου».

Η Γενική Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών του ΥΠΕΝ είναι υπεύθυνη για τον συντονισμό της οικονομικής διαχείρισης, τον έλεγχο των δαπανών, τον προϋπολογισμό, τις προμήθειες και την παρακολούθηση των οικονομικών μεγεθών του υπουργείου. Έχει ως αρμοδιότητες τον προϋπολογισμό, τις προμήθειες, την οικονομική διαχείριση, τη μισθοδοσία, τη δημόσια περιουσία και τη στέγαση των υπηρεσιών του υπουργείου.

Το ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ σχολιάζοντας τη συγκεκριμένη απόφαση της ΕΔΕΛ επισήμανε πως πρόκειται για «μια διόρθωση που βαραίνει τους Έλληνες πολίτες και αποκαλύπτει με τον πιο εμφανή τρόπο ένα ακόμη διαφαινόμενο σκάνδαλο της κυβέρνησης της ΝΔ».

Στην κοινοποίηση της απόφασης, που πραγματοποιήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2025, σημειώνεται ότι υπάρχει δικαίωμα έφεσης κατά της απόφασης εντός 60 ημερών.

Η απευθείας ανάθεση στον Έβρο που ήταν αχρείαστη, σύμφωνα με το Ελεγκτικό Συνέδριο

Η δεύτερη περίπτωση αφορά την απευθείας ανάθεση της σύμβασης «Αντιπλημμυρικά έργα διευθέτησης ορεινών λεκανών απορροής, μετά την πυρκαγιά του 2023, σε περιοχές ευθύνης του Δασαρχείου Αλεξανδρούπολης» στην περιοχή του Έβρου, συνολικής αξίας 10.578.155,70 ευρώ (πλέον ΦΠΑ).

Το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε ότι η προσφυγή στη διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης συνιστά παρέκκλιση από τον κανόνα της διαγωνιστικής διαδικασίας.

Όπως αναφέρεται στο σκεπτικό της πλειοψηφίας του 7ου τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η προσφυγή σε τέτοια διαδικασία επιτρέπεται «μόνο στις περιοριστικά προβλεπόμενες εξαιρετικές περιπτώσεις, οι οποίες πρέπει να ερμηνεύονται συσταλτικά. Η ύπαρξη κατεπείγουσας ανάγκης εξαιτίας απρόβλεπτων γεγονότων δεν παρέχει διακριτική ευχέρεια στην αναθέτουσα αρχή να επιλέξει μη διαγωνιστική διαδικασία άνευ άλλου τινός».

Στην απόφαση σημειώνεται επίσης ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση «δεν συντρέχουν οι απαιτούμενες από τις οικείες διατάξεις προϋποθέσεις. Με την ελεγχόμενη σύμβαση επιδιώκεται μια ιδιαιτέρως εκτεταμένη παρέμβαση, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού για την κατασκευή αντιπλημμυρικών έργων, με σκοπό τη μόνιμη, διαρκή και πάγια προστασία της περιοχής».

Η απόφαση 1379/2024 του Ελεγκτικού Συνεδρίου εδώ.