Κλιματική κρίση: Απειλεί τα τρόφιμα, αγρότες και εργάτες – Έκθεση του ΟΗΕ χτυπάει τον κώδωνα του κινδύνου

Η κλιματική κρίση είναι εδώ, ενώ απειλεί ακόμη και τα τρόφιμα στον πλανήτη μας.

Όπως τονίζει το Grist, νέα έκθεση του ΟΗΕ καταγράφει τον τρόπο με τον οποίο η ακραία ζέστη πλήττει κάθε επίπεδο του παγκόσμιου συστήματος διατροφής.

Οι καύσωνες που συγκλόνισαν τη Βραζιλία

Πριν από δύο χρόνια, ένας ισχυρός καύσωνας έπληξε μεγάλο μέρος της Βραζιλίας.

Για πέντε ημέρες στα τέλη Απριλίου του 2024, οι θερμοκρασίες στις κεντρικές και νότιες περιοχές ανέβηκαν σε αποπνικτικά επίπεδα.

Πολλοί από τους πληγέντες δεν είχαν ακόμη συνέλθει από έναν άλλο ακραίο καύσωνα που είχε πλήξει το νότιο τμήμα της Βραζιλίας.

Μόλις τον προηγούμενο μήνα, ο δείκτης θερμότητας στο Ρίο ντε Τζανέιρο είχε φτάσει στο συγκλονιστικό επίπεδο των 62,2 βαθμών Κελσίου, το υψηλότερο της δεκαετίας.

Τα δύο αυτά γεγονότα εντάσσονται σε έναν κύκλο παρατεταμένων και έντονων περιόδων καύσωνα που έπληξαν μία από τις μεγαλύτερες γεωργικές δυνάμεις του κόσμου για αρκετά χρόνια.

Οι αποδόσεις της σόγιας και του καλαμποκιού, δύο από των σημαντικότερων βασικών προϊόντων της Βραζιλίας, μειώθηκαν σε νοτιοανατολικές πολιτείες όπως το Σάο Πάουλο.

Επίσης, σημειώθηκαν εκτεταμένες απώλειες σε τρόφιμα όπως τα φιστίκια, οι πατάτες, το ζαχαροκάλαμο και ο καφές αράμπικα.

Μεγάλα κοπάδια χοίρων στην κεντρική – δυτική περιοχή της χώρας υπέστησαν σοβαρό θερμικό στρες για το μεγαλύτερο μέρος του έτους.

Και όταν ένα ψυχρό μέτωπο εμποδίστηκε από τον επικρατούντα θερμικό θόλο και προκάλεσε καταστροφικές βροχοπτώσεις και πλημμύρες σε ολόκληρη τη νοτιότερη πολιτεία του Ρίο Γκράντε ντο Σουλ, η εφοδιαστική αλυσίδα και οι αγορές για τις ροζ γαρίδες διακόπηκαν σε ολόκληρη τη Βραζιλία.

Η ανησυχητική έκθεση υπηρεσιών του ΟΗΕ για τα τρόφιμα

Όπως επισημαίνει το Grist, μεγάλο μέρος αυτών των στοιχείων καταγράφεται σε μια νέα κοινή έκθεση που δημοσιεύθηκε από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό και τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών.

Συνδυάζοντας μετεωρολογικά δεδομένα με γεωργικά, η έκθεση αναλύει τις αλληλοενισχυόμενες επιπτώσεις της ακραίας ζέστης στο παγκόσμιο γεωργικό σύστημα και σκιαγραφεί τρόπους παραγωγής για τρόφιμα σε έναν κόσμο όπου η ακραία ζέστη γίνεται πλέον η νέα κανονικότητα.

Στην έκθεση, η Βραζιλία είναι η μόνη χώρα που εξετάζεται λεπτομερώς ως case study.

Oι εξαγωγές της χώρας σε τρόφιμα αντιμετωπίζουν τεράστια πίεση λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας και των διακυμάνσεων των ακραίων καιρικών φαινομένων Ελ Νίνιο και Λα Νίνια.

Οι επιπτώσεις σε άλλες χώρες

Ωστόσο, στο έγγραφο των 94 σελίδων αναφέρονται επίσης και μερικές δεκάδες άλλες χώρες.

Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι, στη Χιλή, η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών το 2016 προκάλεσε μαζική άνθιση φυκιών που οδήγησε στον θάνατο περίπου 100.000 τόνων σολομού και πέστροφας εκτροφής, δημιουργώντας το μεγαλύτερο περιστατικό θνησιμότητας στην ιστορία της υδατοκαλλιέργειας.

Στη βορειοδυτική ακτή του Ειρηνικού των ΗΠΑ, όταν το 2021 την περιοχή έπληξε ένα από τα ισχυρότερα κύματα καύσωνα που έχουν καταγραφεί ποτέ, χάθηκαν ολόκληρες σοδειές σμέουρων και βατόμουρων, οι φυτείες χριστουγεννιάτικων δέντρων υπέστησαν μείωση του όγκου ξυλείας κατά 70%, ενώ η συνύπαρξη ακραίας ζέστης, ξήρανσης της βλάστησης και δασικών πυρκαγιών οδήγησε σε αύξηση της καμένης δασικής έκτασης στη Βόρεια Αμερική κατά 21 έως 24% εκείνη τη χρονιά.

Μετά τον πρωτοφανή καύσωνα που έπληξε την Ινδία το 2022, η παραγωγή σιταριού σε πάνω από το ένα τρίτο των ινδικών πολιτειών μειώθηκε κατά 9 έως 34 τοις εκατό, τα γαλακτοφόρα ζώα που υπέφεραν από θερμικό στρες παρήγαγαν έως και 15% λιγότερο γάλα, ενώ οι αποδόσεις ορισμένων ποικιλιών λάχανου και κουνουπιδιού μειώθηκαν κατά το ήμισυ.

Την περασμένη άνοιξη στην οροσειρά Φεργκάνα του Κιργιστάν, μια περιοχή γνωστή για το χιόνι που καλύπτει το έδαφος όλο τον χρόνο, οι ανοιξιάτικες θερμοκρασίες αυξήθηκαν κατά 10 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον εποχιακό μέσο όρο — ένα καιρικό φαινόμενο τόσο ασυνήθιστο που συνέβαλε σε μια επιδημία ακρίδων και σε δραματική μείωση των συγκομιδών δημητριακών.

Άνδρας κοιμάται στον δρόμο, κατά τη διάρκεια κύματος καύσωνα στην Ινδία.

Τα τελευταία 11 χρόνια είναι τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ

Η ανθρωπογενής αύξηση της θερμοκρασίας ήδη επιταχύνεται με πρωτοφανείς ρυθμούς.

Τα τελευταία 11 χρόνια είναι επίσης τα 11 θερμότερα χρόνια που έχουν καταγραφεί ποτέ.

«Δεν προχωράμε με ρυθμό που να είναι ικανοποιητικός», δήλωσε ο Μαρσιάλ Μπερνό, υπεύθυνος φυσικών πόρων στο Γραφείο Κλιματικής Αλλαγής, Βιοποικιλότητας και Περιβάλλοντος της FAO.

«Και, στην πραγματικότητα, υπάρχει ένας υπολειπόμενος κίνδυνος που αυξάνεται», πρόσθεσε.

Σε υψηλό κίνδυνο πάνω από το 70% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού λόγω των ακραίων θερμοκρασιών

Σύμφωνα με την έκθεση και ένα ιδιαίτερα άσχημο σενάριο, μεγάλο μέρος της Νότιας Ασίας, της τροπικής υποσαχάριας Αφρικής, καθώς και τμήματα της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν έως και 250 ημέρες τον χρόνο που θα είναι απλά υπερβολικά ζεστές για να εργαστεί κανείς σε εξωτερικούς χώρους, μέχρι το τέλος του αιώνα.

Η επικίνδυνη έκθεση στη ζέστη αποτελεί ήδη επαγγελματική κρίση για μεγάλο μέρος του αγροτικού εργατικού δυναμικού παγκοσμίως.

Μια έκθεση του 2024 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας διαπίστωσε ότι οι ακραίες θερμοκρασίες έθεσαν σε υψηλό κίνδυνο πάνω από το 70% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού, ή περίπου 2,4 δισεκατομμύρια ανθρώπους.

Αυτά τα ευρήματα ώθησαν τον Αντόνιο Γκουτέρες, Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, να απευθύνει έκκληση για δράση σχετικά με την ακραία ζέστη το καλοκαίρι του 2024.

Προέτρεψε τις κυβερνήσεις και τη διεθνή κοινότητα να δώσουν προτεραιότητα σε τέσσερις τομείς: τη φροντίδα των πιο ευάλωτων, την ενίσχυση της προστασίας των εργαζομένων που εκτίθενται σε υπερβολική ζέστη, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας με τη χρήση δεδομένων και της επιστήμης, και την ταχεία και δίκαιη κατάργηση των ορυκτών καυσίμων.