Γερμανική Κατοχή: Ο Γολγοθάς του έθνους

Μη λησμονούμε και την άλλη «εβδομάδα των Παθών». Τα πάθη που άρχισαν τον Απρίλη του 1941 και κράτησαν τέσσερα χρόνια. Ο Γολγοθάς του έθνους.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 13.4.1971, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Με τους ήρωές τους κι’ αυτά. Συννεφιασμένος Απρίλης και τότε. Το δεύτερο μέτωπο. Ηττημένος ο φασισμός στα Ηπειρωτικά βουνά.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 13.4.1971, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Αλλά να, ο Ναζισμός. Θεατές της συγκρούσεως με τους Ιταλούς ήσαν οι Γερμανοί, ως τότε. Ίσως και να τους εφαίδρυναν (σ.σ. να τους προκαλούσαν θυμηδία) τα ατυχήματα των συμμάχων τους.

Αλλά ο πόλεμος είναι πόλεμος. Αναμέτρηση και με τους Γερμανούς. Ύστερ’ από τα κοκορόφτερα, η μπόττα.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 28.4.1941, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Υπήρχε όμως, ανοιχτό ακόμα, το πρώτο μέτωπο. Θέλημα της μοίρας ήταν, οι θριαμβευτές που είχαν λαχανιάσει στις προελάσεις, να καλύψουν με την άμυνά τους το στρατό που υποχωρούσε. Να καθηλώσουν τον τότε εχθρό στη γραμμή Αργυροκάστρου – Ιωαννίνων, για να μη δώσουν την ευκαιρία στους ηττημένους να πάρουν θέση νικητή. Το 34ο Σύνταγμα είχε αναλάβει την προάσπιση του τομέα εκείνου.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 28.4.1941, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στρατιώτης του Συντάγματος, ο κ. Κ. Ζαχαράκης αφηγείται με αδρές γραμμές σε μια επιστολή την άμυνα των αγωνιστών, με την πικρή δόξα να προστατεύσουν την πορεία προς τα πίσω. Όπως οι Τριακόσιοι στις Θερμοπύλες. Από τις λιγώτερο γνωστές σελίδες.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 28.4.1941, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Το δεύτερο «όχι» τώρα. Προεξοφλούσαμε από τη στήλη αυτή τη νίκη. Αυτή όμως τη φορά δεν εννοούσαμε παρά την ηθική νίκη.

Και γράφαμε στις 8 Απριλίου του 1941: «Η ηθική νίκη δεν μετριέται από τα υλικά της αποτελέσματα. Μετριέται από τη θέληση των ατόμων και των λαών ν’ αγωνιστούν για τα ιδανικά τους. Στην ιστορία ηττημένοι δεν έμειναν οι Τριακόσιοι του Λεωνίδα. Έμεινε ο βάρβαρος που θέλησε να τους υποδουλώση…»

Βουίζουν τα βουνά της Μακεδονίας. «Αι δυνάμεις μας αμύνονται του πατρίου εδάφους» μετέδωσε το πρώτο ανακοινωθέν του πολέμου εναντίον των Γερμανών.

Αμύνονται… Παλιά μας τέχνη. Και τι άλλο κάνουμε κατά τη διάρκεια 25 αιώνων; Το αναγνωρίζουν με τον τρόπο τους οι τότε πολέμιοι. Είχαν καλομάθει σε εύκολους δρόμους. Τραπουλόχαρτα η Πράγα, η Βαρσοβία, η Δανία, η Νορβηγία, η Ολλανδία, το Βέλγιο. Ακόμα και αυτό το Παρίσι.

Τώρα όμως «ο γερμανικός λαός δεν πρέπει ν’ αναμένη κεραυνοβόλον πόλεμον εις τα όρη. Τα στρατεύματά μας δρώσιν εις τραχείαν χώραν. Οι Έλληνες εναντίον των οποίων μαχόμεθα υπήρξαν πάντοτε σκληραγωγημένοι μαχηταί. Τα Βαλκάνια αποτελούν πολεμικόν θέατρον εντελώς διαφορετικόν από τα προηγούμενα εις την Ανατολήν και εις την Δύσιν».

Και συμπεραίνομε στο χρονικό του καιρού εκείνου: «Η αναγνώριση αυτή είναι κι’ όλας μια περιφανής νίκη. Όποιες και αν είναι οι εξελίξεις, για ένα μόνο δεν θα καυχηθή ο αντίπαλος: ότι στο βαλκανικό Βράχο δεν τον περιμένει η ευτέλεια υπηρετών. Εκείνο που συναντά είναι ελεύθεροι άντρες που, αντί για ξεσκονίστρες, κρατούν ξιφολόγχη, στην αιχμή της οποίας είναι χαραγμένο το όχι».

Ακολούθησαν η συνθηκολόγηση, η Κατοχή, το «πεινώ», η αντίσταση, οι εκτελέσεις, ο αφανισμός.

Μια γενεά που έχει κι’ αυτή δικαιώματα, μέσα στα πλαίσια του εορτασμού των 150 ετών του ’21, να τιμηθή, έστω και σε «εμβόλιμο» εορτασμό της 31ης επετείου, για την προσφορά της στο βωμό της αξιοπρεπείας του έθνους.

*Κείμενο του Παύλου Παλαιολόγου υπό τον τίτλο «Και τ’ άλλα Πάθη». Είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Το Βήμα» την Εβδομάδα των Αγίων Παθών του 1971, Μεγάλη Τρίτη 13 Απριλίου.

Το πρωί της Κυριακής 27ης Απριλίου 1941 τα γερμανικά στρατεύματα κατέλαβαν την Αθήνα και τον Πειραιά, η δε σημαία με τον αγκυλωτό σταυρό υψώθηκε στο Βράχο της Ακρόπολης. Η ελληνική πρωτεύουσα επέπρωτο να αποτινάξει το ζυγό της ναζιστικής δουλείας ύστερα από τριάμισι χρόνια, στις 12 Οκτωβρίου 1944.

Όλες οι φωτογραφίες του παρόντος άρθρου προέρχονται από το τεύχος του «Ταχυδρόμου» που είχε κυκλοφορήσει στις 24 Ιανουαρίου 1980 (το σχετικό δημοσίευμα, με την υπογραφή του αειμνήστου δημοσιογράφου και συγγραφέα Βάσου Μαθιόπουλου, έφερε τον τίτλο «Οι Γερμανοί μπαίνουν στην Αθήνα»). Στην κεντρική φωτογραφία, γερμανοί στρατιωτικοί μπροστά στις Καρυάτιδες.