Ιράν: Η μαντίλα πέφτει σιγά-σιγά, αλλά οι περιορισμοί παραμένουν

Όλο και περισσότερες γυναίκες κυκλοφορούν το τελευταίο διάστημα στους δρόμους και τα καφέ της Τεχεράνης στο Ιράν με ακάλυπτο το κεφάλι, αψηφώντας τους κανόνες της υποχρεωτικής ισλαμικής μαντίλας.

Αλλά η Ελνάζ, 32χρονη ζωγράφος που ζει στην Τεχεράνη, προειδοποιεί ότι δεν πρέπει να υπάρχουν ψευδαισθήσεις: «Δεν είναι σε καμία περίπτωση αλλαγή από μέρους της κυβέρνησης. Καμία πρόοδος δεν έχει γίνει στο θέμα των δικαιωμάτων των γυναικών».

Τι λένε οι γυναίκες στο Ιράν

«Παρά τα όσα μπορεί να δει κανείς, καμία πραγματική αλλαγή δεν έχει γίνει στον τομέα των ατομικών ελευθεριών», επιμένει η Ελνάζ με την οποία το AFP ήρθε σε τηλεφωνική επαφή από το Παρίσι, όπως και με άλλες Ιρανές. Καμία δεν εμφανίζεται με το πραγματικό της όνομα.

Η υποχρέωση της ισλαμικής μαντίλας στον δημόσιο χώρο θεσπίστηκε λίγο μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Όμως, σύμφωνα με το ΑΠΕ, η εφαρμογή του κανόνα, πυλώνα της ιρανικής θεοκρατίας, φαίνεται ότι δεν έχει χαλαρώσει, τουλάχιστον σε ορισμένες περιοχές της Τεχεράνης και σε άλλες πόλεις.

Η μαζική τάση απαλλαγής από το χιτζάμπ διαμορφώθηκε μετά τις διαδηλώσεις 2022-2023 που προκλήθηκαν από τον θάνατο τον Σεπτέμβριο 2022 της Μάχσα Αμινί που είχε συλληφθεί στην Τεχεράνη για παραβίαση των ενδυματολογικών κανόνων.

Συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια του σύντομου πολέμου τον Ιούνιο 2025, κατά τη διάρκεια των δυναμικών κινητοποιήσεων του Ιανουαρίου που πνίγηκαν στο αίμα και στη συνέχεια κατά τη διάρκεια του πολέμου που ακολούθησε την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

«Πριν από μόλις τρία χρόνια δεν ήταν παρά όνειρο», δηλώνει η Ζάχρα, 57 ετών, που ζει στο Ισπαχάν.«Δεν τη φοράω πια, αλλά θα ήθελα τόσο πολύ να το είχα ζήσει αυτό όταν ήμουν νέα!».

«Βαρύ τιμήμα»

Η μαντίλα δεν έχει ωστόσο εξαφανιστεί και ορισμένες γυναίκες συνεχίζουν να την φορούν.

Αν και τα άσπρα βαν της αστυνομίας των ηθών που περιπολούσαν στους δρόμους έχουν εξαφανισθεί, οι γυναίκες με ακάλυπτο το κεφάλι μπορούν ανά πάσα στιγμή να κληθούν από τις αρχές. Οι Ιρανές πρέπει να φορούν το χιτζάμπ στις τράπεζες, στα εκπαιδευτικά ιδρύματα και στις διοικητικές υπηρεσίες.

Στα καφέ, πίσω από τα «όμορφα στιγμιότυπα» των γυναικών με ακάλυπτα κεφάλια που βλέπουμε να κυκλοφορούν αυτό το διάστημα, υπάρχει «το μεγάλο τίμημα που πληρώνουν οι μαγαζάτορες», λέει η Νεγκίν, ιδιοκτήτρια καφέ στην Τεχεράνη.

«Είχαμε σκληρή μεταχείριση επί πολλά χρόνια και αυτό συνεχίζεται και σήμερα. Μας κλείσαμε πολλές φορές, μας επέβαλαν πρόστιμο, χρειάστηκε να λαδώσουμε (…) Και αυτό που με εξοργίζει ακόμη περισσότερο είναι όταν αυτό το αποκαλούν “ελευθερία” και λένε ότι οι γυναίκες είναι πιο ελεύθερες», λέει η 34χρονη γυναίκα.

Τα δικαιώματα των γυναικών παραμένουν περιορισμένα στο Ιράν, υπό τη μεγάλη μία εξουσία που συνέλαβε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους κατά τις διαδηλώσεις του Ιανουαρίου που πνίγηκαν στο αίμα και χιλιάδες ακόμη κατά τη διάρκεια του τελευταίου πολέμου, σύμφωνα με τις οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σύμφωνα με την Διεθνή Αμνηστία, η «γενικευμένη αντίσταση» στο υποχρεωτικό χιτζάμπ έχει ασκήσει πίεση επί του καθεστώτος τα τελευταία χρόνια.

Οι ιρανικές αρχές συνέχισαν να επιβάλλουν «την υποχρεωτική μαντίλα στους χώρους εργασίας, στα πανεπιστήμια και άλλα δημόσια ιδρύματα, εκθέτοντας έτσι τα κορίτσια και τις γυναίκες που αντιστέκονται σε παρενοχλήσεις, σε επιθέσεις, σε αυθαίρετες συλλήψεις, σε επιβολή προστίμων και στον αποκλεισμό από την εργασία και την εκπαίδευση», σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία.

Η κατάσταση δεν είναι ίδια σε όλη την χώρα

Πλέον, μπορούμε να δούμε την τηλεόραση με γυναίκες χωρίς χιτζάμπ στην κρατική υπό τον όρο ότι υποστηρίζουν την Ισλαμική Δημοκρατία και καταγγέλλουν τους εχθρούς του Ιράν.

«Όλο και περισσότερες γυναίκες ξεπερνούν τον φόβο τους κάθε μέρα και τολμούν να βγουν χωρίς χιτζάμπ. Το φαινόμενο γενικεύεται. Αλλά δεν βλέπω καμία αλλαγή στο σύστημα διακυβέρνησης», εξηγεί η 39χρονη Σαχραζάντ, νοικοκυρά.

«Τίποτε δεν έχει αλλάξει, εκτός των βίντεο των νεαρών γυναικών που εμφανίζονται μπροστά στις κάμερες ενημερωτικών τηλεοπτικών σταθμών χωρίς χιτζάμπ και φωνάζουν: “Ο ηγέτης μου, ο ηγέτης, θα θυσιαζόμαστε γι’ αυτόν” ».

Η κατάσταση δεν είναι ίδια σε ολόκληρη τη χώρα.

Στο Μασχάντ, μεγάλη πόλη του ανατολικού Ιράν που φιλοξενεί έναν από τους ιερότερους τόπους του σιτικού ισλάμ, οι κανόνες είναι αυστηρότεροι, εξηγεί η Μάχσα, 32χρονη φοιτήτρια.

«Πριν από τον πόλεμο των 12 ημερών (τον Ιούνιο), δεν μας άφηναν να μπούμε πουθενά χωρίς χιτζάμπ. Τώρα, μας αφήνουμε, αλλά δεν βλέπουμε την ίδια αλλαγή με την Τεχεράνη αυτά τα τρία τελευταία χρόνια».