Ευγένιος Ευγενίδης: Εθνικός χορηγός

Τα σημερινά μας νέα φρέσκα δεν είναι. Τριών μηνών ιστορία. Παράλειψή μας. Επιτυχίες, όπως αυτή της «Εταιρείας ελληνικών λαϊκών χορών και τραγουδιού», αξίζουν το μεγάλο σημαιοστολισμό. Ψυχή και κινητήρια δύναμη του συγκροτήματος αυτού η κ. Δόρα Στράτου. Ύστερ’ από λίγες επιδείξεις στην Ελλάδα, μάζεψε τις κοπέλλες και τα παλληκάρια, μάζεψε τις φορεσιές, τα τραγούδια, τα μοιρολόγια, τα τσάμικα, τα καραγκούνικα, τους συρτούς μας και πήρε το δρόμο του εξωτερικού. Να μας δουν όπως είμαστε. Όσες φορές εμφανισθήκαμε ως τώρα φορούσαμε τις χλαμύδες των προγόνων, με τα «αλλοί» και τα «ωιμέ» της αρχαίας τραγωδίας. Υπόθεση μπερδεμένη και συζητήσιμη. Η κ. Στράτου μετέφερε το ελληνικό Σήμερα. Ανόθευτη η Ελλάδα των βουνών και των κάμπων. […] Ο όμιλος της κ. Στράτου προτίμησε να επιδείξη ακατέργαστο το υλικό μας. Ένα έμψυχο και κινητό λαογραφικό μουσείο. Μοριάς και Ρούμελη, Κρήτη και Μακεδονία, λαούτα και βιολιά, βράκες και μαντήλες, φωνές, τραγούδια, καϋμοί και μεράκια, όλα γραμμή για την Ευρώπη. Με πόσο ενθουσιασμό τα δέχτηκαν! Εγκωμιαστικές κριτικές. […]

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 21.10.1953, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Φάκελλος ολόκληρος έχει σχηματισθή από τις κριτικές. Η μια πιο θερμή από την άλλη. Αλλά βιαζόμαστε να περάσουμε σε άλλο θέμα. Σε μια χειρονομία: Η Αμερική είναι σημειωμένη στο πρόγραμμα του συγκροτήματος. Ποιος θα το ενίσχυε στη μετακίνησή του; Όχι βέβαια το Κράτος. Είναι τόσες οι άλλες αποστολές… Ωρισμένες κρούσεις που έγιναν σε ιδιώτες έμειναν χωρίς απάντηση. Δεν είναι και απλή υπόθεση να πάνε και νάρθουνε εικοσιτρία πρόσωπα στη Νέα Υόρκη. Ένα ύστατο διάβημα στον κ. Ευγένιο Ευγενίδη. Του ζήτησαν τα έξοδα μεταβάσεως μόνο και σε θέση τουριστική. Μετά δυο μέρες ήρθε από την Ελβετία η απάντηση: «Αγαπητή κυρία Στράτου, μόλις έλαβα την επιστολή σας ετηλεγράφησα ότι αποδέχομαι την παράκλησίν σας, και αυτό διότι θεωρώ καθήκον παντός Έλληνος να συνδράμη κατά δύναμιν εις την εκπλήρωσιν της πρωτοβουλίας σας, της τόσον ωφελίμου εις τα ελληνικά συμφέροντα…»

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 21.10.1953, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Εικοσιτρία εισιτήρια τουριστικής θέσεως και μόνο μετάβαση ήταν η παράκληση. Εικοσιτρία εισιτήρια πρώτης θέσεως και με επιστροφή χαρίζει ο κ. Ευγενίδης. Και επειδή για να πάρουν το υπερωκεάνειο πρέπει να περάσουν πρώτα από το Αμβούργο, προνοεί ο χορηγός και για τα έξοδα μεταβάσεως στο γερμανικό λιμένα. «…Τελειώνοντας σας εύχομαι ολοψύχως να κάνετε ένα ευχάριστο ταξίδι και καλή επιτυχία».

Πριν από λίγες εβδομάδες ο κ. Ευγενίδης έδινε το δισεκατομμύριό του και άλλα τετρακόσια εκατομμύρια αργότερα για τους σεισμοπαθείς. Προχτές εξεδήλωσε την πρόθεση να υψώση ελληνική σημαία στα πλοία του. Εμπρός σε τέτοιες προσφορές τα έξοδα μεταβάσεως ενός ομίλου στην Αμερική είναι ό,τι η οδοντογλυφίδα ύστερ’ από ένα πλούσιο γεύμα. Αλλά δεν πρόκειται για το ποσό, ούτε για την αβρότητα με την οποία γίνεται η προσφορά. Πρόκειται για τη νοοτροπία. Δε μας έχει συνηθίσει σε τέτοιες εκδηλώσεις ο πλούτος. Του χρειάζεται το κρέπι του πένθους ή τουλάχιστον η οριζοντίωση στο φορείο για να ενδιαφερθή. Ο κ. Ευγενίδης σπάζει τον κανόνα και γίνεται «χορηγός». Το σκέφθηκε άραγε ότι με την προσφορά του αυτή γυρίζει στην ελληνική αρχαιότητα; Η «χορηγία» στην αρχική της έννοια. Χωρίς δε την υποχρέωση που είχαν από το νόμο οι αρχαίοι πλούσιοι να συντηρούν τους χορούς. Με πλατειές αντιλήψεις ο κ. Ευγενίδης, γίνεται χορηγός γιατί θεωρεί καθήκον εθνικό να προβληθή η Ελλάδα στο εξωτερικό χωρίς τα δεκανίκια των αρχαίων, χωρίς επιδέσμους και καπνούς πολέμων, με τη ζεστή πνοή, με το χορό, με το τραγούδι, με το γνήσιο λαϊκό της χρώμα.

*Κείμενο του Παύλου Παλαιολόγου, που έφερε τον τίτλο «Ένας χορηγός στον καιρό μας» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Το Βήμα» την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου 1953.

Ο Ευγένιος Ευγενίδης, ο γεννήτορας του Ιδρύματος Ευγενίδου, γεννήθηκε στο Διδυμότειχο στις 22 Δεκεμβρίου 1882.

Πέρασε τα μαθητικά του χρόνια στην Κωνσταντινούπολη και μέχρι το 1922 είχε καταφέρει να αναδειχθεί σε έναν από τους πλέον αξιόλογους οικονομικούς παράγοντες της Πόλης χάρη στην οξυδέρκειά του, την εργατικότητά του και τις καρποφόρες επιχειρηματικές δραστηριότητές του (εισαγωγή ξυλείας, κατασκευή φορτηγίδων στον Κεράτιο κόλπο, ναυτιλιακή πρακτόρευση).

Μετά την Καταστροφή του ’22 ο Ευγενίδης εγκατέλειψε την Κωνσταντινούπολη και εγκαταστάθηκε στον Πειραιά.

Το 1923 το Σκανδιναβικό Πρακτορείο Εγγύς Ανατολής (είχε ιδρυθεί από τον Ευγενίδη στην Κωνσταντινούπολη το 1907), με έδρα του πλέον τον Πειραιά, ανέλαβε τη γενική πρακτόρευση της Σουηδικής Ανατολικής Γραμμής (Swedish Orient Line) για την Ελλάδα και την Εγγύς Ανατολή.

Το οργανωτικό δαιμόνιο και η επιχειρηματική ιδιοφυΐα του Ευγενίδη κατέστησαν πολύ σύντομα δυνατή την ισχυροποίηση των σχέσεων και την επέκταση των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ της Ελλάδας και των σκανδιναβικών χωρών. Ο Ευγενίδης εξελίχθηκε μάλιστα στο μεγαλύτερο εισαγωγέα σκανδιναβικής ξυλείας στην Ελλάδα και στην Εγγύς Ανατολή.

Το 1925 το Σκανδιναβικό Πρακτορείο Εγγύς Ανατολής μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία και εγκατέστησε με την πάροδο του χρόνου πρακτορεία σε κάθε ελληνικό λιμάνι, αλλά και σε λιμάνια πολλών άλλων χωρών.

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ο Ευγενίδης μετέφερε τις δραστηριότητές του στη Νότια Αφρική, αργότερα δε συνέχισε την εφοπλιστική δραστηριότητά του έχοντας ως έδρα την Ελβετία, όπου και απεβίωσε, στις 22 Απριλίου 1954.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 2.5.1954, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η τελευταία επιθυμία του, όπως αυτή αποτυπώθηκε στη διαθήκη του, ήταν η σύσταση ιδρύματος που θα είχε σκοπό «να συμβάλη εις την εκπαίδευσιν νέων ελληνικής ιθαγενείας εν τω επιστημονικώ και τεχνικώ πεδίω».