Ναζίμ Χικμέτ: Πνεύμα ελεύθερο, δημιουργικό, φωτεινό

Μια από τις πιο φλογερές μορφές της παγκόσμιας προοδευτικής ποιήσεως έσβησε προχθές, μακρυά από τη γη που γεννήθηκε. Ο μεγάλος Τούρκος ποιητής Ναζίμ Χικμέτ, ο ακάματος αγωνιστής της Ειρήνης, έφυγε. Άφησε, όμως, πίσω του ένα έργο, ορόσημο στην πνευματική πορεία των λαών για ένα καλύτερο αύριο.

Προχθές, όταν ο πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, Λέων Κουκούλας, ανήγγειλε στη συγκέντρωσι των πνευματικών ανθρώπων, στο θέατρο «Γιώργου Παππά», τον θάνατό του, βούρκωσαν όλων τα μάτια. Ο πνευματικός κόσμος της Ελλάδος απέτισε φόρο τιμής στον μεγάλο ποιητή.

«ΤΑ ΝΕΑ», 5.6.1963, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στο ποίημά του «Σαν τις φωτιές του Κερέμ» ο Χικμέτ έλεγε: «Αν δεν καώ εγώ, αν δεν καής εσύ, αν δεν καούμε όλοι, πώς θ’ ανάψη η φωτιά για να καή η σαπίλα;» Ο Χικμέτ πέθανε στα 61 του χρόνια, φορτωμένος με δόξα. Δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια έμεινε στις φυλακές της πατρίδας του. Ούτε τα χοντρά κάγκελα των φυλακών, όμως, ούτε οι βαρειές αμπάρες που έκλειναν τις σιδερένιες πόρτες του κελλιού του, μπόρεσαν να φυλακίσουν και το πνεύμα του. Πίσω από τα σίδερα έμενε ελεύθερο, δημιουργικό, φωτεινό. Εκεί έγραψε τα θεατρικά του έργα «Ιωσήφ ο ωραίος», «Θρύλος για τον έρωτα», «Εικοστός αιώνας», «Πανόραμα της ανθρώπινης ζωής» και άλλα. Κάτω από την πίεσι της διεθνούς κοινής γνώμης ο ποιητής απελευθερώθηκε το 1950. Τον επόμενο χρόνο εγκαταστάθηκε στη Μόσχα. Πολιτογραφήθηκε Σοβιετικός πολίτης και έμεινε στον ξένο τόπο μέχρι προχθές που πέθανε.

Τα έργα του Χικμέτ κυκλοφορούν σήμερα μεταφρασμένα σ’ όλες τις χώρες του κόσμου. Στην Ελλάδα έχουν ευρύτατη απήχησι και σημειώνουν αλλεπάλληλες εκδόσεις.

Πολλές φορές μίλησε για την χώρα μας και το 1948 έλεγε σ’ ένα από τα ποιήματά του: «Αν η μισή καρδιά μου είναι δω, γιατρέ, η άλλη μισή είναι στην Κίνα, στη στρατιά που κατεβαίνει προς τον Κίτρινο Ποταμό. Κι’ ύστερα, όλα τα πρωινά, γιατρέ, όλα τα πρωινά, η καρδιά μου τουφεκίζεται στην Ελλάδα».

Δυο από τους πιο σημαντικούς λογοτέχνες μας τον γνώρισαν. Ο ακαδημαϊκός Γ. Αθανασιάδης – Νόβας και ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος. Και οι δυο τους εξέφρασαν τη βαθειά τους λύπη για τον αιφνίδιο θάνατό του.

Ο Γ. Αθανασιάδης – Νόβας μάς εδήλωσε χθες: «Λυπούμαι για τον πρόωρο θάνατο ενός αληθινού ποιητού με αξία. Τον γνώρισα προσωπικά τον περασμένο χρόνο, στο Συνέδριο Ευρωπαίων Συγγραφέων, στη Φλωρεντία. Οι ομιλίες του είχαν κάνει εξαιρετική εντύπωσι, για το ευρύ ανθρωπιστικό του πνεύμα και την άρτια μόρφωσί του, σε σπουδαία θέματα της τέχνης».

Στενός του φίλος ο Γιάννης Ρίτσος, είπε τα εξής: «Ο θάνατος του Ναζίμ Χικμέτ ήταν μια απώλεια για ολόκληρη την παγκόσμια ποίησι. Για ολόκληρο τον πνευματικό πολιτισμό. Ο Χικμέτ στάθηκε πρότυπο ανθρώπου και ποιητή σ’ όλες του τις εκδηλώσεις, σαν αίσθημα, σαν σκέψη και σαν ήθος».

Ο ποιητής και κριτικός Αντρέας Καραντώνης υπεγράμμισε: «Από τη λίγη γνώσι που έχω των μεταφρασμένων στην Ελλάδα έργων του, σχημάτισα την εντύπωσι ότι επρόκειτο περί ποιητού με πνοή και με πίστι στις ιδέες του».

Ο Μάρκος Αυγέρης είπε: «Ήταν ένα φωτεινό πνεύμα μέσα στη βαρβαρότητα της Ανατολής και είχε ανέβει στα πιο ψηλά πνευματικά και ηθικά επίπεδα, αγωνιζόμενος με τον πιο σκοτεινό λαό που βρίσκεται στη γειτονιά μας. Ο θάνατός του υπήρξε μεγάλη απώλεια για τα γράμματα και τη φιλία ανάμεσα στους Βαλκανικούς λαούς, που τόσο επιθυμούσε».

Ο κορυφαίος μας ποιητής Κώστας Βάρναλης δήλωσε για τον Χικμέτ: «Μεγάλος ποιητής, μεγάλη καρδιά και παλληκάρι για ό,τι έχουν οι άνθρωποι πολυτιμότερο: την Ελευθερία και τη Δικαιοσύνη. Έτσι ήτανε και μένει παράδειγμα για όσους έτυχε να υπηρετούνε την τέχνη στον λεγόμενο Ελεύθερο Κόσμο, που είναι ο κόσμος κάθε δουλείας: κοινωνικής, πολιτικής και πνευματικής».

Ο ποιητής που είχε τόσο μεγάλη εμπιστοσύνη στη ζωή και έβλεπε τον θάνατο ξέμακρα, δεν ζη πια. Στη σκέψι μας έρχονται μερικοί στίχοι του, χαρακτηριστικοί της φλόγας που τον έκαιε: «Να φυτεύσης ένα δένδρο, όχι για να καθήσης στον ίσκιο του εσύ ή τα παιδιά σου, αλλά γιατί πιστεύεις στη ζωή».

*Άρθρο με την υπογραφή του δημοσιογράφου και πρώην προέδρου της ΕΣΗΕΑ Μανώλη Μαθιουδάκη (1933-2024), που είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Τα Νέα» την Τετάρτη 5 Ιουνίου 1963. Δύο ημέρες νωρίτερα, τη Δευτέρα 3 Ιουνίου, είχε αποβιώσει στη Μόσχα ο Ναζίμ Χικμέτ (Nâzım Hikmet).

Ο Μανώλης Μαθιουδάκης

Ο διάσημος τούρκος ποιητής και δραματουργός είχε γεννηθεί στη Θεσσαλονίκη στις 15 Ιανουαρίου 1902 (στην πραγματικότητα είχε γεννηθεί νωρίτερα, στις 21 Νοεμβρίου 1901, αλλά η 15η Ιανουαρίου 1902 ήταν η επισήμως δηλωθείσα ημερομηνία γεννήσεώς του).