Εσκί Σεχίρ: Η ιστορική αλήθεια χωρίς φλυαρίες και προχειρολογίες

Κυβερνητικός δημοσιογράφος, του οποίου η συλλογιστική ευχέρεια ενθυμίζει την ευθηνήν (σ.σ. φτηνή, τιποτένια, ανάξια λόγου) τέχνην αγοραίων ταχυδακτυλουργών, ανέλαβε πάλιν να μας εξηγήση το μικρασιατικόν ζήτημα. Απαντών εις τον «Φιλελεύθερον», του οποίου επιστολή εδημοσιεύθη προχθές από των στηλών αυτών, προσπαθεί να καταδείξη ότι ο Βενιζέλος επεχείρησε την μικρασιατικήν εκστρατείαν άνευ ουδεμιάς διπλωματικής και πολεμικής προπαρασκευής. Εκ τούτου η αποτυχία των διαδόχων του. Καίτοι παρόμοιαι προχειρολογίαι δεν αξίζουν απαντήσεως, δημοσιεύομεν δύο έγγραφα, μαρτυρούντα τας προϋποθέσεις υπό τας οποίας επραγματοποίει την πολιτικήν του ο Βενιζέλος και εκείνας με τας οποίας την εσυνέχιζαν δήθεν οι μετά τον Νοέμβριον του 1920 κληθέντες να κυβερνήσουν τον τόπον. Αλλ’ ιδού τα κείμενα:

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 29.11.1934, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

«Εκ Σπα (σ.σ. πρόκειται για τη φημισμένη βελγική λουτρόπολη, όπου είχε πραγματοποιηθεί, τον Ιούλιο του 1920, διάσκεψη των νικητών και των ηττημένων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου), την 10 Ιουνίου 1920. Αρχιστράτηγον Παρασκευόπουλον, Σμύρνην. Στρατάρχης Ουίλσων μού ανεκοίνωσε τηλεγράφημα Μιλν (σ.σ. ο βρετανός στρατηγός George Francis Milne) όστις εκθέτει ότι του εζητήσατε συνδρομήν αγγλικού στόλου δι’ αποβίβασιν εις Ραιδεστόν, αλλά στρατηγός φρονεί κατάληψις Θράκης πρέπει να αναβληθή διά να μη ελαττωθή επί του παρόντος η εν Μικρά Ασία δύναμις, τούθ’ όπερ (σ.σ. αυτό ακριβώς που) φοβείται ότι δύναται να δημιουργήση δυσχερείας εις στρατόν μας ούτω ηλαττωμένον. Είπον εις στρατάρχην Ουίλσων ότι ανησυχίαι στρατηγού είνε αβάσιμοι διότι υμείς, γνωρίζοντες καλλίτερον κατάστασιν, προτείνετε ότι είνε δυνατή σήμερον κατάληψις Θράκης. Στρατάρχης συνεφώνησε μετ’ εμού και θα τηλεγραφήση εις στρατηγόν ότι απεφασίσθη να σταματήσωσιν επί του παρόντος αι εν Μικρά Ασία επιχειρήσεις όπως συντελεσθή κατάληψις Θράκης μεθ’ ο θα επανέλθη πάλιν εις Μικράν Ασίαν μέρος τών διά κατάληψιν Θράκης χρησιμοποιηθησομένων δυνάμεων όπως, αν αρνηθώσι Τούρκοι υπογραφήν ειρήνης ή εκτέλεσιν μετά υπογραφήν, επαναληφθώσιν εχθροπραξίαι κατά Κεμάλ. Προς τον σκοπόν τούτον εμείναμεν σύμφωνοι μετά στρατάρχου να τηλεγραφήση προς Μιλν όπως ετοιμάση από τούδε σχέδιον επιχειρήσεων προς κατάληψιν γραμμής Ισμίτ (σ.σ. Νικομήδειας) – Εσκή Σεχίρ, τηλεγραφήσω δε και εγώ εις υμάς όπως μελετήσετε σχέδιον καταλήψεως της γραμμής Φιλαδελφείας – Αφιόν Καραχισσάρ προς τον σκοπόν τού να συναντηθώσιν αι δύο προελάσεις είτε εις το τελευταίον σημείον είτε εις Εσκή Σεχίρ. Παρακαλώ επομένως να συνταχθή από τούδε σχέδιον επιχειρήσεων, έχοντες υπ’ όψιν ότι ίνα προβώμεν εις αυτάς θα χρειασθώμεν να κινητοποιήσωμεν τρεις ακόμη μεραρχίας, τας οποίας θα θέσωμεν υπό τας διαταγάς Μιλν, ίνα με τας ΔΙΑΤΕΘΗΣΟΜΕΝΑΣ ΥΠ’ ΑΥΤΟΥ ΤΡΕΙΣ ΑΓΓΛΙΚΑΣ ΤΑΞΙΑΡΧΙΑΣ προελάση προς Εσκή Σεχίρ – Αφιόν Καραχισσάρ καθ’ ην στιγμήν ημείς θα προελάσωμεν προς ίδιον σημείον εις διεύθυνσιν ανατολικήν. Θα μοι γνωρίσετε εν καιρώ ποίον πολεμικόν υλικόν μάς χρειάζεται διά την κινητοποίησιν των τριών μεραρχιών και διά την διεξαγωγήν εν γένει της όλης επιχειρήσεως. [Υπογραφή] ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ».

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 10.7.1926, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Μερικούς μήνας κατόπιν ο νέος αρχιστράτηγος ετηλεγράφει προς τον υπουργόν των Στρατιωτικών Νικόλαον Θεοτόκην (σ.σ. ένας από τους έξι εκτελεσθέντες το Νοέμβριο του 1922) τα εξής:

«Αριθμός πρωτοκόλλου 25, την 19 Μαΐου 1921. Προσωπικόν – κρυπτογραφικόν, απολύτου προτεραιότητος. Υπουργόν Στρατιωτικών, Αθήνας. Ενταύθα πρόξενος Αγγλίας επισκεφθείς με προ ολίγου μοι εζήτησε πληροφορίας σχετικώς με την άφιξιν ενταύθα αυτού μεγαλειότητος βασιλέως. Εις απάντησίν μου ότι κατά πάσαν πιθανότητα θα έλθη ενταύθα αυτού μεγαλειότης βασιλεύς, ούτος μοι εδήλωσεν ότι πρόκειται έλθη μεθαύριον Παρασκευήν ενταύθα αγγλικός στόλος όπως παραμείνη επί οκταήμερον. Με παρεκάλεσεν όπως, εν η περιπτώσει πρόκειται έλθη ενταύθα βασιλεύς κατά άνω διάρκειαν παραμονής στόλου ενταύθα ή αναβληθή έλευσις βασιλέως μέχρις αναχωρήσεως στόλου ή ειδοποιηθή ούτος εγκαίρως ίνα μη έλθη στόλος καθ’ όσον άλλως θα ευρίσκετο εις ανάγκην στόλος αναχωρήση άμα αφίξει βασιλέως, τούθ’ όπερ θα ήτο δυσάρεστον. Αναμένω επειγόντως απάντησιν. Παρακαλώ τηλεγραφήσατε επειγόντως. [Υπογραφή] ΠΑΠΟΥΛΑΣ».

Επί Βενιζέλου η μικρασιατική εκστρατεία διεξήγετο υπό της Ελλάδος και της Μεγάλης Βρεττανίας εις συμμαχίαν τόσον στενήν, ώστε ο μεν αγγλικός στόλος να συμπράττη μετά των Ελλήνων δι’ αποβατικάς επιχειρήσεις, αι δε ελληνικαί μεραρχίαι να τίθενται μαζί με τας αγγλικάς υπό τας διαταγάς Βρεττανού στρατάρχου προκειμένου να επιτεθούν κατά των Τούρκων. Επί Γούναρη η συμμαχία και συνεργασία εκείνη Αγγλίας και Ελλάδος μετεβλήθη επί τοσούτον, ώστε ο αγγλικός στόλος να φεύγη ολοταχώς από την Σμύρνην προκειμένου να μεταβή εκεί ο βασιλεύς και ουσιαστικός αρχηγός του μαχομένου ελληνικού στρατού.

*Πρωτοσέλιδο άρθρο του «Ελευθέρου Βήματος», που έφερε τον τίτλο «Κατά των φλυαριών τα έγγραφα» και είχε δημοσιευτεί στο φύλλο της 29ης Νοεμβρίου 1934. Ο υπότιτλος ήταν επίσης χαρακτηριστικός: «Προ και μετά την μοναρχικήν παλινόρθωσιν».

Δύο ημέρες νωρίτερα, στο φύλλο της 27ης Νοεμβρίου, στο πρωτοσέλιδο και πάλι, ο «Φιλελεύθερος» (που μνημονεύεται στην αρχή τού ανωτέρω κειμένου) είχε δώσει μια αποστομωτική —κατά τους υπευθύνους της εφημερίδας— απάντηση στην «Καθημερινή» ως προς το ζήτημα των πραγματικών υπευθύνων της Μικρασιατικής Τραγωδίας.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 27.11.1934, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στο κείμενό του υπό τον τίτλο «Έπρεπε να συνάψουν ειρήνην!» αναφέρονταν, μεταξύ πολλών άλλων, τα ακόλουθα:

Αφού εις την μικρασιατικήν εκστρατείαν ουδέποτε είχαν πιστεύση (σ.σ. ο λόγος για τους μετανοεμβριανούς κυβερνήτες, όσους δηλαδή είχαν αναλάβει τα ηνία της χώρας μετά την αναπάντεχη και καταλυτικής σημασίας ήττα του Ελευθερίου Βενιζέλου στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920), χαρακτηρίζοντες αυτήν ως εκστρατείαν αποικιακήν, είχαν στοιχειώδες καθήκον να την τερματίσουν το ταχύτερον, ζητούντες να συνάψουν ειρήνην με τον Κεμάλ, επί τη βάσει της οποίας ηδύναντο να κρατήσουν την Ανατολικήν Θράκην μέχρι Τσατάλτζας, εκκενώνοντες την Μικράν Ασίαν και συμφωνούντες ανταλλαγήν των Ελλήνων αυτής κατοίκων με τους Μουσουλμάνους κατοίκους της Θράκης και της Μακεδονίας. Η ανταλλαγή αύτη, γινομένη κατόπιν συμφωνίας, δεν θα ελάμβανε τον τραγικόν χαρακτήρα που έλαβεν ακολούθως η βιαία έξωσις των ελληνικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας, αλλά θα ηδύναντο ούτοι ν’ αποκομίσουν όλα ανεξαιρέτως τα κινητά των. Και ας φαντασθή καθένας ποία θα ήτο η θέσις της Ελλάδος εάν ο μικρασιατικός πληθυσμός, με όλα τα κινητά του, εις τα οποία θα περιελαμβάνοντο και τα εμπορεύματα και τα χρηματοκιβώτια και τα κινητά της Σμύρνης, ήρχετο και εγκαθίστατο εις την Ελλάδα, και ιδίως την Μακεδονίαν και την Δυτικήν και Ανατολικήν Θράκην, αντί να φθάσουν, όπως ήλθαν, γυμνοί και εκτραχηλισμένοι (σ.σ. αφηνιασμένοι), διά να εγκατασταθούν εντός της Ελλάδος, η οποία είχε χάση ήδη την Ανατολικήν Θράκην.

Το παρόν άρθρο δημοσιεύεται με αφορμή την εκατοστή πέμπτη επέτειο από την κατάληψη του Εσκί (Εσκή) Σεχίρ, τοπωνυμίου που αναφέρεται στο τηλεγράφημα του Ελευθερίου Βενιζέλου προς τον Λεωνίδα Παρασκευόπουλο.

Έλληνες πεζικάριοι παρελαύνουν στο Εσκί Σεχίρ (πηγή: Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)

Το περίφημο Εσκί Σεχίρ (Εσκή Σεχήρ) κατελήφθη από τον Ελληνικό Στρατό —τους άνδρες της Στρατιάς Μικράς Ασίας— στις 6 Ιουλίου 1921, ημέρα Τρίτη, δύο μόλις ημέρες μετά την άλωση της Κιουτάχειας.

Χτισμένο σε περιοχή υψηλής στρατηγικής σημασίας, σε απόσταση περίπου 55 χλμ σε ευθεία γραμμή από την Κιουτάχεια, το Εσκί Σεχίρ, το αρχαίο Δορύλαιον ή Δορυλάειον (αρχικά φρυγικό κέντρο, που γνώρισε περίοδο ακμής κατά τους Βυζαντινούς Χρόνους), αποτελούσε κύρια στρατιωτική βάση του Κεμάλ, συγκοινωνιακό κόμβο και κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό.

Αναμνηστική φωτογραφία στο κατειλημμένο από τους Έλληνες Εσκί Σεχίρ (πηγή: Εθνικό Ιστορικό Μουσείο)

Σε παλαιότερο άρθρο μας θα βρείτε περισσότερες πληροφορίες και πλούσιο φωτογραφικό υλικό για την άλωση του Εσκί Σεχίρ από τον Ελληνικό Στρατό στις 6 Ιουλίου 1921.

Στην κεντρική φωτογραφία εικονίζονται ελληνικές δυνάμεις στο Εσκί Σεχίρ (πηγή: Εθνικό Ιστορικό Μουσείο).