Η ιστορία του Yellow Book – Το περιοδικό του 19ου αιώνα που ανέδειξε τις γυναίκες συγγραφείς

Στα μέσα της τελευταίας δεκαετίας του 19ου αιώνα, η Βρετανία ήταν η ισχυρότερη και πλουσιότερη χώρα του κόσμου, με τη μεγαλύτερη αυτοκρατορία που είχε γνωρίσει ποτέ η ιστορία. Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι η χώρα δεν είχε κανένα λόγο να φοβάται, και όμως φοβόταν. Πολλοί Βρετανοί της εποχής είχαν λάβει εκπαίδευση στα λατινικά και τα ελληνικά σύμφωνα με την κλασική παράδοση, οπότε γνώριζαν τι συμβαίνει στις μεγάλες αυτοκρατορίες: παρακμάζουν και καταρρέουν. Αυτή ήταν η ατμόσφαιρα που ανέδειξε το Yellow Book, το πιο καινοτόμο περιοδικό τέχνης και λογοτεχνίας της εποχής, που εκδόθηκε μεταξύ 1894 και 1897.

Οι «γυναίκες του Beardsley» –τέλεια στιλιζαρισμένες μαύρες εικονογραφήσεις που εμφανίζονταν τόσο στο εξώφυλλο όσο και σε όλο το περιοδικό– έλαβαν τη μεγαλύτερη προσοχή.

«Tα κίτρινα 90s»

Με τα εμβληματικά σχέδια του fin de siècle* (χαρακτηριστικά του λήθαργου του τέλους του 19ου αιώνα) και την ανάδειξη των γυναικών συγγραφέων, το Yellow Book έδωσε το όνομά του στη δεκαετία. Η περίοδος αναφέρεται πλέον μερικές φορές ως «τα κίτρινα 90s» ως φόρο τιμής.

[*Ο όρος fin de siècle αναφέρεται στην πολιτιστική και καλλιτεχνική περίοδο του τέλους του 19ου αιώνα (δεκαετίες 1880-1890) στην Ευρώπη, η οποία χαρακτηρίζεται από μια ατμόσφαιρα παρακμής, απαισιοδοξίας, ακραίας εκλέπτυνσης και μελαγχολίας. Ο όρος αυτός, που χρησιμοποιείται συχνά ως επίθετο, αντανακλά μια κοινωνική κούραση και ένα άγχος απέναντι στη νεωτερικότητα, ενώ προαναγγέλλει καλλιτεχνικές αναταραχές όπως ο συμβολισμός και το Art Nouveau).

Οι «γυναίκες του Beardsley»

Το Yellow Book δημιουργήθηκε από τον λαμπρό νεαρό καλλιτέχνη Aubrey Beardsley και τον ενεργητικό Αμερικανό συγγραφέα Henry Harland. Θεωρούσε το βικτοριανό καλλιτεχνικό ιδανικό της ηθικής ως την υψηλότερη ποιότητα στην τέχνη ως σεμνότυφο και χωρίς μέλλον.

Οι «γυναίκες του Beardsley» –τέλεια στιλιζαρισμένες μαύρες εικονογραφήσεις που εμφανίζονταν τόσο στο εξώφυλλο όσο και σε όλο το περιοδικό– έλαβαν τη μεγαλύτερη προσοχή. Ένας από τους επικριτές του Beardsley ισχυρίστηκε ότι:

«Δεν μοιάζουν με τίποτα πάνω στη γη, ούτε στον ουρανό που βρίσκεται πάνω από τη γη, ούτε στα νερά κάτω από τη γη -με τα χείλη τους, πιο παχιά και από αυτά των Χότεντοτ*, τα σώματά τους επίπεδα σαν σανίδες, τα απίστευτα μυτερά δάχτυλα των χεριών και των ποδιών τους, και τα μικρά μάτια τους που έχουν το σχήμα και την ομορφιά ενός σαλιγκαριού χωρίς κέλυφος».

[*Ο όρος Hottentot (Χότεντοτ) είναι ένας ιστορικός, πλέον υποτιμητικός και ρατσιστικός όρος, που χρησιμοποιούσαν οι Ευρωπαίοι άποικοι για να αναφερθούν στους Khoekhoe (Κοέκοε), τους αυτόχθονες ποιμένες της νότιας Αφρικής. Σήμερα, η χρήση του θεωρείται εξαιρετικά προσβλητική και αποφεύγεται].

Θα μετονόμαζε μια χρυσοκούκλα με κόκκινα μαλλιά σε “Ελένη της Τροίας”, θα έλεγε σε μια άλλη ότι τα μάτια της του θύμιζαν το “φεγγάρι που ανατέλλει πάνω από τη ζούγκλα”

Henry Harland

O Aubrey Beardsley από τον Jacques-Émile Blanche, (1895)

Πρώιμες μοντερνίστριες

Το Yellow Book περιλάμβανε σημαντικό αριθμό γυναικών συγγραφέων. Το ένα τρίτο των συγγραφέων του ήταν γυναίκες (47 από τους 137 συγγραφείς). Μια ανάλυση της ποίησης στο Yellow Book δείχνει ακόμη περισσότερα έργα γυναικών. Από τα 116 ποιήματα στους 13 τόμους του, τα 44 ήταν γραμμένα από γυναίκες.

Ήταν πρώιμες μοντερνίστριες όπως η Chavelita Bright (η οποία έγραφε σεξουαλικά άσεμνες ιστορίες με το ψευδώνυμο George Egerton) και η ρεαλίστρια συγγραφέας Ella D’Arcy.

«Η D’Arcy παρουσίαζε μια πικρή άποψη για τις γυναίκες, η οποία ήταν αρκετά πιο περίπλοκη από εκείνη που πρότειναν φεμινίστριες όπως η Sarah Grand και η Mona Caird, οι οποίες αγωνίζονταν ενάντια στην ανδρική κυριαρχία στο γάμο» σχολιάζει ο Jad Adams στο The Conversation.

Στον κόσμο της D’Arcy, ο ευρύτερος διάλογος μεταξύ ανδρών και γυναικών που επιτρεπόταν τη δεκαετία του 1890 οδήγησε μόνο σε βαθύτερη σύγχυση και περισσότερη απογοήτευση και από τις δύο πλευρές, σε σύγκριση με τις προηγούμενες δεκαετίες.

Ήταν πρώιμες μοντερνίστριες όπως η Chavelita Bright (η οποία έγραφε σεξουαλικά άσεμνες ιστορίες με το ψευδώνυμο George Egerton) και η ρεαλίστρια συγγραφέας Ella D’Arcy

George Egerton [Mary Chavelita Dunne Bright]

Οι «οικιακές συγκεντρώσεις» του Yellow Book

Κεντρικό ρόλο στη συμμετοχή των γυναικών στο Yellow Book διαδραμάτιζαν οι «οικιακές συγκεντρώσεις» που διοργάνωναν ο Harland και η σύζυγός του Aline στο διαμέρισμά τους στο Λονδίνο.

Οι γυναίκες μπορούσαν να παρευρίσκονται σε αυτές, σε αντίθεση με τις συναντήσεις που γίνονταν σε παμπ ή σε ανδρικούς συλλόγους.

Όπως το περιέγραψε η D’Arcy:

«Τον βλέπω τον Harland να στέκεται πάνω στο χαλί μπροστά από το τζάκι ή να κάθεται στο πάτωμα, κουνώντας τα γυαλιά του από το κορδόνι τους ή ξανατοποθετώντας τα στα μυωπικά του μάτια, ενώ διαβεβαιώνει κάποια “αγαπητή όμορφη κυρία!” ή κάποια άλλη, πόσο θαυμάζει τα γραπτά της, ή τους πίνακές της, ή το φόρεμά της, ή το χρώμα των μαλλιών της. Θα μετονόμαζε μια χρυσοκούκλα με κόκκινα μαλλιά σε “Ελένη της Τροίας”, θα έλεγε σε μια άλλη ότι τα μάτια της του θύμιζαν το “φεγγάρι που ανατέλλει πάνω από τη ζούγκλα” -και έτσι έβαζε την καθεμία σε ευχάριστα εγκάρδιες σχέσεις με τον εαυτό της».

Μια εικονογράφηση γυναίκας του «Beardsley» από το Yellow Book.

Η απόλυση και ο Όσκαρ Ουάιλντ

Το Yellow Book δέχτηκε ένα πλήγμα το 1895, όταν ο συγγραφέας Όσκαρ Ουάιλντ συνελήφθη και φυλακίστηκε για αδικήματα ομοφυλοφιλίας. Ξεκίνησε ένα κύμα εναντίον οτιδήποτε συνδεόταν με τη decadence, στο οποίο συμπεριλαμβανόταν και το Yellow Book, παρόλο που ο Ουάιλντ δεν είχε γράψει ποτέ για αυτό.

Μερικοί από τους πιο πουριτανικούς συγγραφείς του εκδότη του Yellow Book, John Lane, επέμειναν στην απομάκρυνση του Aubrey Beardsley από τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή και αυτός απολύθηκε.

Η αποχώρηση του Beardsley σίγουρα στέρησε το περιοδικό από το ταλέντο του, αλλά ήταν ένα δώρο για τις γυναίκες εικονογράφους, οι οποίες μπορούσαν πλέον να καλύψουν το κενό που άφησε ο ίδιος και η σχεδόν αποκλειστικά ανδρική διαδικασία ανάθεσης έργων τέχνης. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονταν η Mabel Dearmer, η οποία σχεδίασε το πρώτο εξώφυλλο μετά τον Beardsley, καθώς και οι Nell and Mabel Syrett, δύο αδελφές που σχεδίαζαν εξώφυλλα.

Ella D’Arcy

Η παρακμή

Παρ’ όλα αυτά, το «Yellow Book» άρχισε να παρακμάζει. Δεν είχε πλέον τόσα στοιχεία που να το ξεχωρίζουν και, αν και είχε υπάρξει πρωτοποριακό, τώρα είχε μιμητές. Σύντομα δεν ήταν πια πρωτοπόρο στον χώρο –ήταν απλώς ένα από τα πολλά περιοδικά.

Επιπλέον, το κόστος λειτουργίας του ήταν υπερβολικά υψηλό, καθώς οι πωλήσεις μειώνονταν. Το τελευταίο τεύχος εκδόθηκε τον Απρίλιο του 1897.

Υπήρχε, ωστόσο, μια επίμονη αίσθηση ότι κάτι σημαντικό είχε συμβεί με την έκδοση του Yellow Book και ανατυπώθηκε συχνά στις επόμενες δεκαετίες.

Είχε ενώσει νέους και ηλικιωμένους, γυναίκες και άνδρες, αψηφώντας ένα σκληρό λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό κατεστημένο και, με αυτόν τον τρόπο, αποτέλεσε έναν φάρο για τις μελλοντικές γενιές.

*Με στοιχεία από theconversation.com | Αρχική Φωτό: «Νεαρή γυναίκα σε κατάσταση απολαυστικής χαλάρωσης μετά τον χορό» του Ραμόν Κασάς (1899). Μουσείο του Μοντσεράτ