«Έχετε κράτηση;»: Ο παραλογισμός που μας έκανε να νοσταλγούμε τα παλιά στέκια

Είναι Κυριακή, ο καιρός είναι υπέροχος, βγαίνεις από το σπίτι για μια χαλαρή βόλτα και συναντάς τυχαία έναν παλιό φίλο. «Πάμε να κάτσουμε κάπου να τα πούμε;» ρωτάς με ενθουσιασμό. Και κάπου εκεί ξεκινάει ο σύγχρονος αστικός γολγοθάς. Πλησιάζετε στο πρώτο μαγαζί της πλατείας, και πριν καν προλάβετε να καλημερίσετε, ακούγεται η πλέον μισητή ερώτηση της τελευταίας πενταετίας: «Έχετε κράτηση;». Κοιτάζεις γύρω σου, βλέπεις δεκάδες άδεια τραπέζια, αλλά πάνω σε καθένα δεσπόζει ένα αυστηρό ταμπελάκι με την ένδειξη του δεσμευμένου. Φεύγεις με σκυμμένο κεφάλι, νιώθοντας σχεδόν ένοχος που τόλμησες να βγεις από το σπίτι σου χωρίς ραντεβού.

Από τη βραδινή έξοδο στον πρωινό καφέ

Κάποτε, το να κλείσεις τραπέζι αφορούσε αποκλειστικά μια επίσημη βραδινή έξοδο, μια επέτειο ή ένα καλό εστιατόριο για το βράδυ του Σαββάτου. Ήταν η εξαίρεση, όχι ο κανόνας. Σήμερα, ο παραλογισμός έχει εξαπλωθεί παντού, σαν μια αόρατη επιδημία που καταπίνει κάθε γωνιά της πόλης.

Απαιτείται τηλεφωνικό ραντεβού για να πιεις έναν απλό κρύο καφέ στις έντεκα το πρωί. Χρειάζεται να έχεις προνοήσει από την Τετάρτη για να φας δύο μεζέδες και να πιεις λίγο χύμα κρασί σε μια συνοικιακή ταβέρνα την Παρασκευή. Ακόμα και τα μικρά μαγαζιά που σερβίρουν πλούσια δεκατιανά γεύματα, έχουν υιοθετήσει τη νοοτροπία της αυστηρής λίστας αναμονής. Η διασκέδαση μπήκε σε καλούπια γραφειοκρατίας και η βόλτα μετατράπηκε σε αγγαρεία.

Το χρονόμετρο της διασκέδασης

Το πρόβλημα δεν σταματά στην ίδια την κράτηση, αλλά στους πρωτοφανείς όρους που τη συνοδεύουν. Ακόμα και αν καταφέρεις να βρεις το πολυπόθητο τραπέζι, συχνά αντιμετωπίζεις το επόμενο χτύπημα: «Το τραπέζι είναι δικό σας για ακριβώς δύο ώρες». Η έξοδος μετατρέπεται σε αγώνα δρόμου. Τρως γρήγορα, πίνεις βιαστικά, μιλάς κοιτώντας το ρολόι, με το άγχος ότι σε λίγο θα έρθει ο σερβιτόρος να σας σηκώσει για να καθίσει η επόμενη βάρδια πελατών. Αυτή η βιομηχανοποίηση της φιλοξενίας αφαιρεί κάθε ίχνος χαλάρωσης και ζεστασιάς από την επαφή με τους φίλους μας.

Η ψευδαίσθηση της ζήτησης και τα κοινωνικά δίκτυα

Πώς όμως φτάσαμε ως εδώ; Από τη μία, οι ιδιοκτήτες προσπαθούν να εξασφαλίσουν τη μέγιστη δυνατή κατανάλωση, επιλέγοντας πελάτες που έρχονται προγραμματισμένα για μεγάλα γεύματα. Από την άλλη, έχει δημιουργηθεί μια τεχνητή εντύπωση αποκλειστικότητας. Ένα μαγαζί που σε αναγκάζει να περιμένεις όρθιος στο πεζοδρόμιο, ή που έχει πάντα καρτελάκια κρατήσεων, φαντάζει στο μυαλό πολλών ως άκρως επιτυχημένο. Τα κοινωνικά δίκτυα γιγάντωσαν αυτή την τάση: το δεσμευμένο τραπέζι έγινε το νέο δείγμα κύρους της εστίασης.

Η επιστροφή στα αυθεντικά στέκια

Αυτή ακριβώς η στρατιωτική οργάνωση του ελεύθερου χρόνου είναι που μας κάνει πλέον να στρεφόμαστε στο παρελθόν με τόση αγάπη. Νοσταλγούμε απεγνωσμένα τα παλιά στέκια, τα καφενεία της γειτονιάς, τα παραδοσιακά ταβερνάκια και τα συνοικιακά ψητοπωλεία που δεν ξέρουν καν τι θα πει τηλεφωνική κράτηση. Εκείνα τα μέρη όπου η φιλοξενία δεν μετριέται σε προκαθορισμένα δίωρα παραμονής. Εκεί όπου αν δεν υπάρχει χώρος, ο ιδιοκτήτης θα βγάλει μια έξτρα καρέκλα από την αποθήκη ή θα ενώσει δύο μικρά τραπεζάκια στο πεζοδρόμιο για να σε βολέψει, λέγοντας με ένα ειλικρινές χαμόγελο «χωράνε όλοι οι καλοί».

Η ουσία της παρέας δεν κρύβεται στον αυστηρό προγραμματισμό ημερών, αλλά στην απόλυτη ελευθερία της στιγμής. Ο αυθορμητισμός ήταν ανέκαθεν η κινητήριος δύναμη της ελληνικής διασκέδασης. Σε μια εποχή που όλα απαιτούν πλάνο, το να αφήνεσαι στη ροή μιας τυχαίας βόλτας είναι ίσως η πιο ουσιαστική μορφή αντίστασης.