Δημοκρατική στροφή ή παρένθεση; – Η συντριπτική ήττα του Όρμπαν και τα μηνύματα για την Ακροδεξιά

Στα 16 χρόνια της ηγεμονίας του στην Ουγγαρία, ο εθνικολαϊκιστής Βίκτορ Όρμπαν εξελίχθηκε σε πρότυπο για την ευρωπαϊκή Ακροδεξιά.

Εργαλειοποίησε την προσφυγική κρίση για την προώθηση του χριστιανικού εθνικισμού του, κηρύσσοντας «πολιτιστικούς πολέμους».

Συνεργάστηκε στενά με τη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν και με τις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ, λειτουργώντας ακόμη και ως «Δούρειος Ίππος» στην ΕΕ.

Στοχοποίησε το ευρωπαϊκό εγχείρημα ως απειλή για την εθνική ταυτότητα και κυριαρχία.

Πρωτίστως όμως ενσάρκωσε ένα αντιδημοκρατικό μοντέλο για την εδραίωση της πολιτικής εξουσίας σε μια «ανελεύθερη δημοκρατία».

Ένα σύστημα με εκλογές και αυταρχικά στοιχεία, με ποδηγέτηση των θεσμών, των ΜΜΕ και των ίδιων των ψηφοφόρων.

Το κόμμα του, Fidesz, ίδρυσε ινστιτούτα, δίκτυα και δεξαμενές σκέψης που υποστήριξαν το σύστημα Όρμπαν, δικτυώνοντάς το διεθνώς.

Πολιτικά αφηγήματά του έγιναν κυρίαρχα στον χώρο της Ακροδεξιάς, συν τω χρόνω ορισμένα δε και στους κόλπους της Κεντροδεξιάς.

Το Fidesz ήταν άλλωστε τυπικά μέλος της ευρωομάδας της (ΕΛΚ) μέχρι τον Μάρτιο του 2021, μέχρι που αποχώρησε λίγο πριν από την οριστική διαγραφή του.

Παρά την κλιμακούμενη ρήξη του με τις Βρυξέλλες, ο Όρμπαν δεν απείλησε ποτέ επίσημα με «Huxit», ήτοι με έξοδο της Ουγγαρίας από την ΕΕ, καθώς γνώριζε ότι η παραμονή της ήταν εξαιρετικά δημοφιλής στους Ούγγρους και ζωτικής σημασίας για την εθνική οικονομία.

Αντίθετα, συνίδρυσε τους «Πατριώτες για την Ευρώπη», μια ακροδεξιά πολιτική ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που στρέφεται κατά της κεντρικής εξουσίας των Βρυξελλών.

Τώρα, η συντριπτική ήττα του ερμηνεύεται ως νίκη της Ευρώπης και της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Όμως ο λαϊκισμός, η παραπληροφόρηση και η διάλυση του κράτους δικαίου παραμένουν ορατές σχεδόν παντού.

Ο ορμπανισμός έχει εμποτίσει ένα σημαντικά μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής, φανερά ή σιωπηρά.

Παραμένει πρώιμο να ειπωθεί εάν το βαρύ πλήγμα που υπέστη η ευρωπαϊκή Ακροδεξιά θα της βάλει «φρένο».

Προς το παρόν δείχνει να την οδηγεί σε ανασύνταξη.

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι συνομιλεί με τον Βίκτορ Όρμπαν κατά τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ, στις 19 Μαρτίου (REUTERS/Yves Herman)

Ένα σπιράλ κρίσεων για την Ακροδεξιά

Η ακροδεξιά απειλή για την Ευρώπη έμοιαζε να βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή μετά την επάνοδο του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Ο ίδιος δεν κρύβει την απέχθειά του για το εγχείρημα της ΕΕ συνολικά, ενώ στη νέα Στρατηγική Εθνικής Άμυνας των ΗΠΑ γίνεται ανοιχτά λόγος για «καλλιέργεια αντίστασης», χαρακτηρίζοντας «την αυξανόμενη επιρροή των πατριωτικών ευρωπαϊκών κομμάτων λόγο μεγάλης αισιοδοξίας»…

Στην Πολωνία, ενάμιση χρόνο αφότου οι ψηφοφόροι εκδίωξαν τους υπερεθνικιστές του PiS από την εξουσία, ο «τραμπικός δάκτυλος» ανέδειξε πέρυσι τον Ιούνιο τον Κάρολ Ναβρότσκι στην προεδρία, ενισχύοντας το εθνικιστικό στρατόπεδο στην Ευρώπη.

Όμως οι τραμπικοί δασμοί, οι ισχυροί κραδασμοί στη συνοχή του ΝΑΤΟ, οι απειλές του Αμερικανού προέδρου για τη Γροιλανδία και τώρα η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή άρχισαν να διευρύνουν έναν κύκλο απωλειών για την ευρωπαϊκή Ακροδεξιά, πριν από το εκλογικό φιάσκο του Όρμπαν.

Άνοιξε με την περσινή εκπαραθύρωση του φιλοτραμπικού Γκέερτ Βίλντερς από τα σαλόνια της εξουσίας και την ανάδειξη τον Φεβρουάριο μιας νέας φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησης συνασπισμού υπό τον κεντρώο Ρομπ Γέτεν.

Μόλις μέσα στον περασμένο μήνα, τα ακροδεξιά κόμματα σε Ιταλία, Γαλλία και Γερμανία πέρασαν κάτω από τον εκλογικό πήχη.

Η Εθνική Συσπείρωση της Μαρίν Λεπέν είχε πενιχρές αποδόσεις στις δημοτικές εκλογές στη Γαλλία, το τελευταίο εκλογικό τεστ πριν από τις προεδρικές του 2027.

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι -στενή σύμμαχος μέχρι πρότινος του Τραμπ και «φίλη» του Όρμπαν- υπέστη την πρώτη βαριά ήττα της στο δημοψήφισμα για την αμφιλεγόμενη δικαστική μεταρρύθμιση που προωθούσε η κυβέρνησή της.

Πλέον, διαχωρίζει τη θέση της από τον Αμερικανό πρόεδρο -από τον πόλεμο στο Ιράν, μέχρι τις φραστικές επιθέσεις του στον Πάπα- όπως επίσης και από το Ισραήλ, καθώς προσπαθεί να περισώσει το δικό της «μετριοπαθέστερο» μοντέλο ακροδεξιάς διακυβέρνησης, κάνοντάς το πιο ελκυστικό.

Αντίστοιχα σε δύσκολη θέση βρίσκεται και το AfD, νυν αξιωματική αντιπολίτευση στη Γερμανία.

Ο Βίκτορ Όρμπαν σε περσινή συνάντηση τη συμπρόεδρο του AfD, Άλις Βάιντελ, στη Βουδαπέστη (EPA/VIVIEN CHER BENKO /  Hungarian PM’s General Department of Communications)

Το AfD σε περιδίνηση

Τον Μάρτιο, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) κατέγραψε τα μεγαλύτερα ποσοστά της σε περιφερειακές εκλογές στο δυτικό τμήμα της χώρας.

Παρέμεινε ωστόσο κάτω από αυτά που είχε θέσει ως στόχο.

Τώρα, ειδικά για την συμπρόεδρο του ακροδεξιού κόμματος, Άλις Βάιντελ, η συντριπτική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία αποτελεί σημαντική οπισθοδρόμηση.

Είχε ριχτεί προσωπικά στη μάχη για την επανεκλογή του.

Τον θεωρούσε κομβικό στη σφυρηλάτηση μιας διεθνούς ακροδεξιάς συμμαχίας, συμπεριλαμβανομένου του τραμπικού κινήματος MAGA, ως δίχτυ στήριξης σε μια πιθανή απαγόρευση του AfD, ως εξτρεμιστικού.

Πλέον η στρατηγική της έχει κουρελιαστεί.

Μετά τον πόλεμο στο Ιράν, το AfD αναγκάστηκε να αποστασιοποιηθεί από τον Ντόναλντ Τραμπ και τώρα βρίσκεται χωρίς ισχυρούς συμμάχους στην ΕΕ.

«Τα επιτεύγματα» του Όρμπαν «για την πατρίδα του και η προσφορά του στην Ευρώπη συνεχίζουν να μας εμπνέουν να αγωνιζόμαστε για μια ήπειρο κυρίαρχων εθνών», έγραψε η Βάιντελ στο Χ.

«Το AfD σταθεροποιείται ως η ισχυρότερη δύναμη», ανέφερε σε άλλη ανάρτηση, παραθέτοντας δημοσκόπηση του ινστιτούτου Forsa.

Όμως μέσα στο AfD επικρατεί αναβρασμός.

Έχοντας μεταβεί στη Βουδαπέστη για τις εκλογές, ο βουλευτής Μαξιμίλιαν Κρα -που έχει βρεθεί στο επίκεντρο σκανδάλων και ερευνών, μεταξύ άλλων και για τις νεοναζιστικές θέσεις του- περιέγραψε το αποτέλεσμα ως «καταστροφή».

«Η νεολαία των πόλεων ήθελε αλλαγή», επεσήμανε στο X. «Θα πρέπει να αξιολογήσουμε αυτή την ήττα».

Ο Όρμπαν, προσέθεσε, «δεν έχασε επειδή είχε καλές διασυνδέσεις σε όλο τον κόσμο», αλλά επειδή «απέτυχε να φέρει αποτελέσματα στην οικονομία και δημιουργήθηκε η εντύπωση ενός βάλτου διαφθοράς».

Εκλήφθηκε ως προειδοποίηση για το δικό του κόμμα, που κλονίζεται το τελευταίο διάστημα από σκάνδαλα νεποτισμού και διαφθοράς, με διορισμούς συγγενών στελεχών σε καλά αμειβόμενες κομματικές θέσεις.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, κατά την τελευταία συνόδου κορυφής της ΕΕ στις Βρυξέλλες (REUTERS/Yves Herman)

Τα διλήμματα της Ευρώπης

Ενώ η ήττα Όρμπαν προκάλεσε χαμόγελα αισιοδοξίας στις Βρυξέλλες και στις περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ο προβληματισμός για την επόμενη ημέρα παραμένει.

Καταρχήν στην ίδια την Ουγγαρία.

Ερώτημα παραμένει εάν η εκλογή του φιλοευρωπαίου Πέτερ Μαγιάρ θα φέρει πραγματική αλλαγή στη Βουδαπέστη.

Μέλος ο ίδιος μέχρι το 2024 του συστήματος Όρμπαν, στηρίχθηκε σε αυτή τη φάση η υποψηφιότητά του από ένα ιδεολογικά ετερόκλητο μπλοκ της αντιπολίτευσης, για να επιτευχθεί η διάλυση του αυταρχικού μηχανισμού.

Μετεκλογικά, θα κριθεί αυστηρά για τις επιλογές του.

Η ταχεία ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ, το μεταναστευτικό και οι εισαγωγές φθηνής ρωσικής ενέργειας αναμένεται να παραμείνουν μεγάλα «αγκάθια» στις σχέσεις με τις Βρυξέλλες.

Ο κεντροδεξιός Μαγιάρ, που επιδιώκει την αποδέσμευση «παγωμένων» ευρωπαϊκών κονδυλίων λόγω της κατάλυσης του κράτους δικαίου επί Όρμπαν, έχει προαναγγείλει σκληρές διαπραγματεύσεις.

Την επομένη κιόλας της ήττας Όρμπαν, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επανέφερε στο τραπέζι την προοπτική κατάργησης του δικαιώματος βέτο σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας, προτάσσοντας τη λήψη αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία.

Ήτοι από τουλάχιστον το 55% των κρατών-μελών (15 από τα 27), που αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 65% του συνολικού πληθυσμού της ΕΕ.

Στο φόντο μιας γεωπολιτικά κρίσιμης συγκυρίας, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προέτρεψε τις κυβερνήσεις των «27» να «αξιοποιήσουν τη δυναμική τώρα», με τον Όρμπαν εκτός προσκηνίου.

Στην ιδέα ωστόσο δεν αντιδρούν μόνον οι εώς τώρα «σύμμαχοί» Ρόμπερτ Φίκο και Αντρέι Μπάμπις, πρωθυπουργοί της Σλοβακίας και της Τσεχικής Δημοκρατίας αντιστοίχως, αλλά σχεδόν το σύνολο των μικρότερων κρατών-μελών.

Θεωρείται συνεπώς απίθανο να υπάρξει η απαραίτητη ομοφωνία για αυτή τη θεσμική μεταρρύθμιση.

Τούτων δοθέντων, ένα μείζον ερώτημα για την επόμενη ημέρα αφορά τις επιλογές της ίδιας της ΕΕ, που συνεχίζει να διχάζεται μεταξύ των αξιών της και της διεκδίκησης ρόλου γεωπολιτικού παράγοντα, σε έναν κόσμο όπου πλέον επικρατεί ο νόμος του ισχυρού.