Ο πόλεμος ως ανόητη επιλογή – Η νέα τεχνολογία επιτρέπει στους Δαβίδ να αμυνθούν έναντι των Γολιάθ

Αν κάποιος ρωτήσει τους ισχυρούς αυτού του κόσμου που ξεκίνησαν συγκρούσεις τα τελευταία τέσσερα-πέντε χρόνια –και αν μιλήσουν ειλικρινά- μάλλον θα έχουν μετανιώσει. Ο πόλεμος, όπου και αν έχει ξεσπάσει, το μόνο που έφερε ήταν καταστροφή. Ανθρωπιστική, αλλά και οικονομική.

Ο Economist κάνει έναν πρόχειρο απολογισμό της περιόδου 2021-2024. Και εξηγεί γιατί στη σύγχρονη εποχή ο πόλεμος είναι ασύμφορος γι’ αυτούς που τον ξεκινούν. Και γιατί η ισχύς δεν είναι πάντα αυτή που κερδίζει.

Πήγαν στραβά

Από το 2021 έως το 2024, ο πόλεμος προκάλεσε τον θάνατο περίπου 750.000 ανθρώπων από βόμβες και σφαίρες. Πολλαπλάσιοι πέθαναν από τις έμμεσες συνέπειες των συγκρούσεων. Δηλαδή από πείνα, ασθένειες και κακουχίες.

Και ποιο είναι το αποτέλεσμα; Η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» του Βλαντιμίρ Πούτιν στην Ουκρανία (η λέξη «πόλεμος» δεν ήταν επιλογή για το Κρεμλίνο), που θα τελείωνε σε λίγες εβδομάδες, έστω μήνες, «σέρνεται» τέσσερα χρόνια τώρα. Και ο πόλεμος του «ειρηνοποιού» Ντόναλντ Τραμπ στο Ιράν δεν έφερε το αποτέλεσμα που προσδοκούσαν ούτε η Ουάσιγκτον ούτε το Ισραήλ.

Κατά τον Economist, αυτές οι συγκρούσεις δίνουν ένα μάθημα αλήθειας για τα πεδία των μαχών. Ότι η τεχνολογία έχει δυσκολέψει την προώθηση οποιουδήποτε στρατού, όσο ισχυρός και αν είναι, επί του εδάφους. Και ταυτόχρονα βοηθά τους «ασθενέστερους», που δέχονται την επίθεση, να προκαλέσουν –τουλάχιστον- χάος.

Οι λόγοι είναι πολλοί. Αλλά το συμπέρασμα είναι ένα: ο πόλεμος έχει αλλάξει την τελευταία δεκαετία. Και θα αλλάξει περισσότερο στο μέλλον.

Μικρά, φονικά drones

Το πρώτο στοιχείο έχει να κάνει με την έκθεση των στρατιωτών στο πεδίο της μάχης. Πλέον δεν μπορούν να κρυφτούν κάτω από μουσαμάδες και δίχτυα παραλλαγής. Αισθητήρες και δορυφόροι μπορούν να τους δουν. Και μικρά, φθηνά drones να τους σκοτώσουν.

Η επιβίωση ενός στρατού δεν είναι εύκολη υπόθεση.

Από την Ουκρανία, στον Λίβανο και την… Ταϊβάν

Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Εκεί υπάρχει η επεκτεινόμενη «ζώνη θανάτου» της πρώτης γραμμής. Οι στρατιώτες κινούνται σε μικρές ομάδες και τα επίγεια ρομπότ απομακρύνουν τα θύματα και παραδίδουν προμήθειες.

Στον Λίβανο, επίσης, ο ισραηλινός στρατός αντιμετωπίζει drones όμοια με αυτά που χρησιμοποιεί η Ουκρανία. Και οι πύραυλοι του Ιράν είναι πολύ ακριβείς συγκριτικά με εκείνους του πολέμου του Κόλπου.

Αν η Κίνα κρίνει ότι ο πόλεμος είναι η λύση για να καταλάβει την Ταϊβάν, δεν θα μπορεί να προστατέψει τους στρατιώτες της. Σμήνη drones εποπτεύουν τον εναέριο χώρο στη Σινική Θάλασσα.

Η νέα και φθηνή τεχνολογία έχει φτάσει παντού.

Ανάγκη για μια νέα στρατηγική

Η ανάλυση του Economist είναι σαφής. Ο πόλεμος πλέον δεν είναι δύο στρατοί που κινούνται αργά στα πεδία των μαχών. Ούτε οι επιθέσεις σαν το κεντρί της μέλισσας στα ευαίσθητα σημεία του εχθρού είναι πλέον δυνατές.

Όπως λέει, ο πόλεμος είναι «δαρβινικό περιβάλλον». Απαιτεί συνεχή προσαρμογή. Οι στρατοί θα πρέπει να εκπαιδευτούν και να εξοπλιστούν σωστά. Για να μπορούν να «τυφλώνουν» τα ηλεκτρονικά μάτια, να διαταράσσουν και να ξεφεύγουν από τις κάμερες, τους αισθητήρες και τα πυρομαχικά πάνω και γύρω τους.

Αλλά, οι δυτικοί στρατοί είναι θλιβερά πίσω σε αυτό το θέμα, σημειώνει ο Economist. Χρειάζονται πολύ περισσότερα από παρεμβολείς και άμυνες κατά των drones. Χρειάζονται ρεαλιστική εκπαίδευση για να προσομοιώσουν αυτές τις συνθήκες. Κάπως έτσι στρατοί του ΝΑΤΟ ζήτησαν βοήθεια από Ουκρανούς που είναι έμπειροι στα drones κατά τη διάρκεια ασκήσεων. Και πρέπει να κινηθούν με μεγαλύτερη τόλμη στην ενσωμάτωση μη επανδρωμένων συστημάτων στις δυνάμεις τους. Για τα πάντα, από την αναγνώριση έως τη διοικητική μέριμνα.

Αλλά δεν πρέπει απλώς να αντιγράφουν την Ουκρανία. Τα drones που τώρα πετούν στους ουρανούς του Ντονμπάς και στα νερά της Μαύρης Θάλασσας είναι μικρότερα, μικρότερης εμβέλειας και φθηνότερα από αυτά που θα απαιτούσε ένας πόλεμος στις τεράστιες αποστάσεις του Ειρηνικού.

Επίσης, η νέα τεχνολογία έχει μεταμορφώσει τη στόχευση. Το λογισμικό με τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει στους στρατούς να βρίσκουν και να χτυπούν στόχους με μια προηγουμένως αδιανόητη ταχύτητα και κλίμακα. Η αμερικανική επίθεση στο Ιράν προσφέρει μια πρόγευση αυτού. Ένας στρατός που μπορεί να ξεπεράσει τους εχθρούς του στην αναγνώριση και καταστροφή θέσεων διοίκησης, αποθηκών και όπλων μπορεί, θεωρητικά, να τους παραλύσει και να τους αναγκάσει να συνθηκολογήσουν. Στην πράξη, αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο.

Το παράδειγμα του Ιράν

ΗΠΑ και Ισραήλ θα μπορούσαν να βομβαρδίσουν το Ιράν κατά βούληση. Ο πόλεμος όμως συνεχίζεται, γιατί η Τεχεράνη δεν δείχνει κανένα σημάδι υποχώρησης. Συνέχισε να εκτοξεύει drones και πυραύλους κατά τη διάρκεια 39 ημερών σύγκρουσης. Και παράλληλα επιμένει να διατηρήσει το πυρηνικό πρόγραμμα, έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ και προκάλεσε παγκόσμιο οικονομικό χάος.

Συνεπώς, οι πανηγυρισμοί του Ντόναλντ Τραμπ για τον αριθμό των ιρανικών στόχων που επλήγησαν, δεν έχουν και τόση σημασία. Η στόχευση είναι μέσο για την επίτευξη ενός σκοπού, όχι υποκατάστατο της στρατηγικής. Ο Αμερικανός πρόεδρος περίμενε ότι η επίθεση στο Ιράν θα ήταν ένας σύντομος, οξύς πόλεμος. Αλλά άρχισε γρήγορα να εξαντλεί τα αποθέματα ακριβών πυρομαχικών. Και αποκαλύπτει την περιορισμένη ανοχή των ΗΠΑ στο οικονομικό κόστος, πόσο μάλλον στις απώλειες ζωών.

Σε προηγούμενες συγκρούσεις, όπως ο πόλεμος των ΗΠΑ στο Βιετνάμ και της Σοβιετικής Ένωσης στο Αφγανιστάν, η μικρότερη, ασθενέστερη πλευρά κέρδισε. Πλεονέκτημά της ήταν ότι πολεμούσε σε εγχώριο έδαφος. Τώρα, η ασθενέστερη πλευρά έχει φθηνά όπλα ακριβείας.

Το δίκαιο του πολέμου υπό πίεση

Οι τεχνολογικές αλλαγές έφεραν ακόμη μία εξέλιξη. Ασκούν πίεση στο δίκαιο του πολέμου. Ο πόλεμος, σε κάθε εποχή, ήταν άγριος. Τα βασανιστήρια, οι αδιάκριτοι βομβαρδισμοί και οι επιθέσεις σε νοσοκομεία, συνέβαιναν και άλλοτε.

Το νέο είναι ότι δεν είναι μόνο δικτάτορες, τρομοκράτες και αντάρτες που περιφρονούν ανοιχτά τους κανόνες. Το ίδιο κάνουν και οι ηγέτες δυτικών δημοκρατιών. Η βάναυση συλλογική τιμωρία που επέβαλε το Ισραήλ στους αμάχους της Γάζας είναι ένα παράδειγμα. Ο χλευασμός, από τον υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, των «χλιαρών για λόγους νομιμότητας» στρατιωτικών επιχειρήσεων, ένα άλλο. Και ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε να εξαλείψει τον ιρανικό πολιτισμό. Ή βρίσκει «διασκεδαστικό» να τορπιλίζονται πλοία γεμάτα ναυτικούς.

Η απροκάλυπτη παραβίαση των κανόνων δεν είναι μόνο ανήθικη. Είναι και άσοφη. Ο πόλεμος του μέλλοντος θα περιλαμβάνει μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς. Οι άμαχοι, και στη Δύση, πολίτες δεν θα απολαμβάνουν το καταφύγιο που θεωρούν δεδομένο.

Γιατί ο πόλεμος είναι ανόητη επιλογή

Ο πόλεμος είναι κάτι που δεν μπορεί αν αποκλειστεί στο μέλλον. Και ο Ντόναλντ Τραμπ έχει καταστήσει σαφή την περιφρόνησή του για τους συμμάχους των ΗΠΑ. Έτσι έχει αποδυναμώσει τη δύναμη της Αμερικής να αποτρέπει τους επιτιθέμενους. Πολιτικοί ηγέτες παντού θα συνεχίσουν να φαντάζονται ότι ο επόμενος πόλεμος που θα κάνουν θα είναι γρήγορος και ανώδυνος.

Αλλά δεν θα έχουν δίκιο. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο πόλεμος γίνεται πιο δύσκολος και δαπανηρός. Ότι είναι ευκολότερο για τα πιο αδύναμα κράτη να αντέχουν προκαλώντας αιμορραγία στα ισχυρότερα. Αλλά και ότι είναι ευκολότερο να ξεκινούν πολέμους παρά να τους τερματίζουν.

Καθώς η στρατιωτική τεχνολογία γίνεται πιο έξυπνη, οι πόλεμοι επιλογής φαίνονται όλο και πιο ανόητοι.