Einstürzende Neubauten: Όταν ο θόρυβος μεταμορφώνεται σε τέχνη

Την Πέμπτη 18 Ιουνίου, οι Einstürzende Neubauten έρχονται για μία ιστορική συνάντηση με το Ωδείο Ηρώδου Αττικού στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών: τέσσερις και πλέον δεκαετίες πειραματισμού και αποδόμησης θα εξερευνήσουν τη σχέση του ανθρώπου-δημιουργού με τον χρόνο, την πηγαία έκφραση και τον κεκαλυμμένο καλλιτεχνικό μόχθο σε μία πρωτοφανή προσπάθεια ανασύνθεσης εντός ενός χώρου – φορέα χιλιετιών αίγλης, οδύνης, κάλλους και πολιτιστικού διαλογισμού.

Το όνομα Einstürzende Neubauten – καταρρέοντα νεοκτίσματα – δεν εκφράζει απλώς μια ποιητική εικόνα. Είναι μανιφέστο, είναι η καλλιτεχνική τους στρατηγική και ταυτότητα, η δική τους μοναδική φιλοσοφία. Η κατάρρευση γίνεται μέσο. Το νέο κτίσμα είναι το αποτέλεσμα. Και το κοινό θα γίνει μάρτυρας της οικοδόμησης μιας νέας μορφής τέχνης σε έναν απρόβλεπτο διάλογο με το μνημειώδες Ωδείο Ηρώδου Αττικού.

Με δικά τους πρωτότυπα υλικά και χειροποίητα αυτοσχέδια όργανα, μεταλλικούς σωλήνες, λαμαρίνες, τρυπάνια, σφυριά, ακόμη και ήχους από καρότσια σούπερ μάρκετ ή παλιές μηχανές αεροπλάνων, οι Neubauten χτίζουν μουσική μέσα από το χάος. Ο θόρυβος μεταμορφώνεται σε γλυπτό και ο ήχος σε αρχιτεκτονική. Η αισθητική τους συνομιλεί με τον ντανταϊσμό, την αντι-τέχνη και την απόρριψη κάθε συμβατικής φόρμας. Κάθε performance είναι μια τελετουργία όπου ήχος, αντικείμενο και χώρος συνυπάρχουν σε μια ζωντανή πράξη αναγέννησης.

Ιχνηλατούν τα όρια, τα αμφισβητούν και τα επαναπροσδιορίζουν αναθεωρώντας πρωτίστως τους ίδιους, και μαζί, τις συμβάσεις και τις πρακτικές που αντιλαμβάνονται να δεσμεύουν την τέχνη τους από την τόλμη και την ειλικρίνεια που επιδιώκει. Μοιάζουν να αναζητούν και άλλοτε απλώς να διαπιστώνουν, τη σύγκλιση ανάμεσα στο παρόν και το μέλλον, την αφαίρεση και τη συλλογή, την επιτήδευση του mainstream και τoν αυθορμητισμό της υποκουλτούρας (subculture).

Από την 1η Απριλίου 1980, οι Einstürzende Neubauten πειραματίζονται επί σκηνής με τις λεγόμενες «ramps»: δημόσιους αυτοσχεδιασμούς ανοιχτής μορφής, με απροσδιόριστη εξέλιξη και ανοιχτή κατάληξη. Στιγμές εκτόξευσης προς το ανεξερεύνητο, όπου η σύνθεση συντελείται μπροστά στο έκπληκτο κοινό. Όπου το ενδεχόμενο θριαμβεύει. Τελεστικά, ως πράξη δημιουργίας.

Rampen: όλα είναι τυχαία, όλα είναι ανοικτά

Τρανό παράδειγμα, ο τελευταίος τους δίσκος, το RAMPEN (apm: alien pop music) όπου όλα είναι τυχαία, όλα είναι ανοικτά και ταυτόχρονα τόσο περίτεχνα δουλεμένα.

«Πάντα αυτοσχεδιάζαμε· στη σκηνή, παλαιότερα περισσότερο απ’ ό,τι σήμερα – κάποτε, μάλιστα, δουλεύαμε σχεδόν αποκλειστικά έτσι, ειδικά στα πρώτα -πρώτα χρόνια. Αργότερα, καθώς μεγάλωνε το απόθεμα υλικών και τραγουδιών, ο αυτοσχεδιασμός περιορίστηκε, όμως παρέμεινε πάντα μέρος των συναυλιών μας. Στη γλώσσα των Neubauten, αυτοί οι αυτοσχεδιασμοί μπροστά στο κοινό ονομάζονταν και εξακολουθούν να ονομάζονται «Rampen». «Ramp» με την έννοια της επιτάχυνσης, της κλιμάκωσης.

Αυτό σημαίνει ότι οι εκδοχές που κυκλοφορούν δεν είναι οι ίδιες οι ζωντανές εκτελέσεις – για πολλές από αυτές δεν υπήρχε καν ζωντανή ηχογράφηση με επαρκή ποιότητα. Αντίθετα, πρόκειται για ανακατασκευασμένες στο στούντιο, βελτιωμένες, επεξεργασμένες με στίχους εκδοχές εκείνων των Rampen. (…) Συμφωνούμε εκ των προτέρων σε κάποιες minimum συνθήκες: ποιος ξεκινά; με τι; (…) Παράλληλα, τροφοδοτούσα τον teleprompter μου με μια μεταβαλλόμενη επιλογή αποσπασμάτων κειμένου – κυρίως μικρών, ανολοκλήρωτων φράσεων, υπολειμμάτων – ώστε να τα χρησιμοποιώ ως έμπνευση για φωνητικούς αυτοσχεδιασμούς.

Ο τρόπος που δουλεύουμε στο στούντιο δεν διαφέρει ιδιαίτερα από εκείνον των Beatles ή οποιασδήποτε άλλης μπάντας πριν από 60 χρόνια: είμαστε όλοι στον ίδιο χώρο και ηχογραφούμε μαζί. Φυσικά υπάρχουν overdubs και edits, αλλά στην ουσία πρόκειται για «ζωντανές» ηχογραφήσεις: take 1, take 2… take 8, take 9 κ.ο.κ. Συνήθως, όμως, δεν φτάνουμε καν σε τόσα πολλά takes. Βελτιώνουμε, αλλάζουμε, απορρίπτουμε – και κάποια στιγμή το έχουμε».

Στο 46ο έτος της ύπαρξής του, η βερολινέζικη μπάντα, εμφανίζεται στην πιο ανορθόδοξη εκδοχή της. Το anti-pop μετουσιώνεται πλέον σε alien pop. Παράξενο. Ανοίκειο. Πρωτάκουστο. Sonus inauditus. Ήχος ανήκουστος, μη ακουσμένος. Οι Einstürzende Neubauten δεν κοιτούν πίσω. Τόσο με τον τελευταίο τους δίσκο όσο και με τις ζωντανές τους εμφανίσεις επιβεβαιώνουν το δημιουργικό τους σφρίγος και την ακόρεστη περιέργεια τους.

Η κατάρρευση ως προϋπόθεση δημιουργίας

Οι Neubauten γεννήθηκαν στο ταραχώδες Δυτικό Βερολίνο, την εποχή που η πόλη ήταν γεμάτη ερείπια, εγκαταλελειμμένα κτίρια και ακραιφνή δημιουργική ένταση. Όταν ο κόσμος κατέρρευσε αιφνιδιαστικά, αφήνοντας πίσω του ένα εκκωφαντικό κενό, οι Neubauten βρήκαν σε αυτό την έμπνευσή τους.

Έδωσαν φωνή στα ερείπια της πόλης. Στο μεταίχμιο μεταξύ της ύπαρξης και της ανυπαρξίας, μετέπλασσαν τον ήχο των θραυσμάτων και των εκρήξεων της κατεδάφισης σε μια νέα μουσική. Γκρεμιστές και χτίστες ταυτόχρονα.

Ο Blixa Bargeld, ηγέτης και κινητήριος δύναμη του συγκροτήματος, σημειώνει: «Δεν έγινα μουσικός για να προκαλέσω κανέναν και τίποτα. Ούτε για να γίνω σκόπιμα διαφορετικός. Στους Neubauten δεν είχαμε τίποτα. Δεν μπορούσαμε να πούμε ότι δεν παίζουμε κάτι ή προτιμάμε κάτι άλλο. Ήταν απλώς έκφραση της πραγματικής μας ζωής».

Με αυτή τη φιλοσοφία, οι Einstürzende Neubauten καθιερώθηκαν ως ένα από τα πιο καίρια συγκροτήματα του πειραματικού ήχου, παντρεύοντας φουτουριστικά στοιχεία με αυτοσχέδιες τεχνικές και επαναπροσδιορίζοντας τον τυπικό και φθαρμένο ορισμό της «μουσικής».

Κάθε τους εμφάνιση υπερβαίνει τη συναυλία. Είναι μια πολυαισθητηριακή εμπειρία και ο χώρος γίνεται οργανικό στοιχείο της τέχνης τους.

Οι Neubauten συνεχίζουν μέχρι σήμερα να «κατασκευάζουν» τη δική τους μουσική – εστιάζοντας στην πρωτοτυπία όχι ως αυτοσκοπό αλλά ως τρόπο να διασφαλίσουν πως ό,τι μέχρι τώρα παραμένει άγνωστο, άηχο, άφωνο κάποια μέρα θα (μας) αποκαλυφθεί.

Το έργο τους, ζωντανό, ανατρεπτικό και επίκαιρο, είναι ένα διαρκές πείραμα πάνω στη σχέση κατάρρευσης και δημιουργίας, όπου ο θόρυβος γίνεται μέσο και το νέο «κτίσμα» αποτέλεσμα.

Blixa Bargeld: o ιδιοφυής «αρχιτέκτονας»

Στον πυρήνα αυτής της κοσμολογίας βρίσκεται ο πολυπράγμων Blixa Bargeld (γεννημένος ως Christian Emmerich): τραγουδιστής, κιθαρίστας, performer, συγγραφέας, ηθοποιός, σκηνοθέτης ήχου. Μια καλλιτεχνική ιδιοφυΐα που κινείται με την ίδια άνεση ανάμεσα στη μουσική, την ποίηση, το performance και τον κινηματογράφο.

Το 1983, ο Bargeld έγινε μέλος των Birthday Party μαζί με τον Nick Cave ενώ μετά τη διάλυσή τους συνέχισε στους Bad Seeds, συνδιαμορφώνοντας τη σκοτεινή, βιομηχανική και θεατρική τους ταυτότητα. Παρέμεινε καλλιτεχνικός «συνεργός» του Cave για 20 χρόνια, έως το 2003, παράλληλα με τους Neubauten και μέχρι σήμερα χαίρει απολύτου σεβασμού από τον Αυστραλό καλλιτέχνη.

Παράλληλα, ο Blixa δραστηριοποιείται σε πειραματικά πρότζεκτ όπως το ANBB με τον Alva Noto, καθώς και σε ντανταϊστικές performance-εγκαταστάσεις, όπου ο λόγος και ο ήχος λειτουργούν παραστατικά, εμπειρικά ενώ με τους Neubauten έχει παρουσιάσει το έργο τους σε κορυφαία φεστιβάλ avant garde και σύγχρονης τέχνης όπως το Berlin Babylon με τον ήχο να αναδεικνύεται πάντα ως καθολική μορφή τέχνης.

Η φωνή του – άλλοτε ψίθυρος, άλλοτε κραυγή, άλλοτε όπλο – διαπερνά τον χώρο σαν ένα τρυφερό άγγιγμα και βίαιη εκπυρσοκρότηση μαζί.

Συναυλία στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού. Μία τελετουργία ήχου

Η συναυλία τους στο Ηρώδειο δεν είναι ένας ακόμη απολογισμός. Είναι το επόμενο βήμα. Η στιγμή όπου το οικείο παραδίδεται στην προσδοκία μιας νέας δυνατότητας. Ο βιομηχανικός θόρυβος συναντά τη μουσική φορτίζοντας τη μαρμάρινη σιγή των αιώνων έως ότου μιλήσει, έως ότου φωνάξει για όσα δεν είχε αρθρώσει ποτέ ως τώρα, για αυτά που ποτέ ως τώρα δεν είχαν ακουστεί.

Ο κόσμος των Einstürzende Neubauten είναι ένας πολυσχιδής συμπεριληπτικός κόσμος που απαιτεί εγρήγορση και προδιαθέτει σε συμμετοχή. Ο θόρυβος και η μουσική ως αντανάκλαση ενός κόσμου που καταρρέει και ξαναχτίζεται μπροστά μας.

Προπώληση εισιτηρίων στο inTickets.