Γιατί προτάσσει η κυβέρνηση το θέμα των fake news;

Ήδη έχει κάνει ενάν μικρό κύκλο δημοσιότητας η απόφαση της τοπικής οργάνωσης της Νέας Δημοκρατίας στη Νέα Σμύρνη να διοργανώσει εκδήλωση με θέμα τα fake news και ομιλητές την Ομάδα Αλήθειας (!), τον πρώην εργαζόμενο της Blue Skies -δηλαδή της εταιρείας που τρέχει την Ομάδα Αλήθειας- και νυν υφυπουργό Μεταφορών, Κωνσταντίνο Κυρανάκη, τον Διευθυντή Ψηφιακής Επικοινωνίας του Πρωθυπουργού, Νίκο Ρωμανό και την ευρωβουλεύτρια Ελεονώρα Μελέτη.

Ομολογουμένως, τον κύκλο τον έχει κάνει προσκαλώντας τον γέλωτα από την αντιπολιτευόμενη πλειοψηφία του κόσμου και τις επευφημίες από τους υποστηρικτές της κυβέρνησης. Κι αν οι δεύτεροι τηρούν την αναμενόμενη -πλην αδικαιολόγητα απροβλημάτιστη- στάση που επιλέγουν, αξίζει παρ’ όλα αυτά για τους πρώτους να καταλάβουμε τι είναι αυτό που προκαλεί το γέλιο.

Θα αναρωτηθεί κανείς, προωθεί η κυβέρνηση fake news; Η απάντηση είναι «ναι», αλλά κάπου εκεί ανοίγει μια συζήτηση αρκετά μπλεγμένη.

Ας πούμε, όταν βγαίνει ο υπουργός Υγείας και δίνει μια εκδοχή γεγονότων για το νοσοκομείο της Νίκαιας που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, πρόκειται για fake news ή για παλιούς καλούς πολιτικαντισμούς; Όταν βγαίνει ο υπουργός Μετανάστευσης και ανακοινώνει δράσεις που δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του; Όταν βγαίνει ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη και στοχοποιεί ολόκληρες κοινωνικές ομάδες ως εγκληματικές;

Όταν ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δίνει ανεπαρκείς -και επιθετικές- απαντήσεις για φλέγοντα ζητήματα; Όταν ο πρωθυπουργός ο ίδιος επιμένει να δίνει βιαστικές παθητικοεπιθετικές απαντήσεις όποτε κατηγορείται για κάτι;

Τίποτα από αυτά δεν είναι fake news με τη στενή έννοια. Δεν είναι όμως και αλήθεια. Είναι μέρος μιας ήπιας παραμόρφωσης της πραγματικότητας που σταδιακά γιγαντώνεται μέχρι να παράγει ένα τελείως στρεβλό είδωλό της, χωρίς να επιδέχεται ποτέ αδιαμαρτύρητα το ανάθεμα των fake news.

Όχι ότι δεν βλέπουμε fake news στην υπηρεσία της κυβέρνησης. Απλά αυτά αφήνονται να τα διαδίδουν τα δίκτυα των ανώνυμων και ψευδώνυμων trolls και bots που την υποστηρίζουν, επιτρέποντας στους επωνύμους να διατηρούν τα χέρια τους καθαρά, έστω και φαινομενικά.

Αυτός είναι άλλωστε και ένας βασικός λόγος που επιτρέπει και στο κυβερνών κόμμα να πραγματοποιεί ολόκληρη καμπάνια ενάντια στα fake news: ότι ο φυσικός τους χώρος είναι η αφάνεια. Σπάνια στέκονται στο περίοπτο βάθρο για να τα καμαρώσει ο κόσμος. Δεν φωνάζονται, ψιθυρίζονται. Εμφανίζονται σε άγνωστες σελίδες, ανώνυμα προφίλ, σε δίκτυα λογαριασμών που αλληλεπιδρούν στο ημίφως και κανείς δεν θα κατανάλωνε φαιά ουσία για να τα αντικρούσει.

Σκοπός των fake news δεν είναι αυτός της κλασσικής προπαγάνδας, που σκοπό έχει να πει μια «αλήθεια» που επιβάλλεται πάνω σε μια άλλη, εκτοπίζοντάς την. Είναι αντίθετα να δημιουργήσει αμφιβολία, πνίγοντας το μήνυμα στον θόρυβο, μέχρι του σημείου που κάθε καταγγελία, κάθε σκάνδαλο, κάθε αντίθεση καταλήγει να καταπνίγεται σιωπηλά σε ένα «άντε να βγάλεις άκρη τι ισχύει τώρα».

Εδώ όμως δεν έχουμε μόνο μια κυβέρνηση που στηρίζεται σε έναν περίτεχνο μηχανισμό διαστρέβλωσης της πραγματικότητας που περνάει μέσα από τις στρατιές των trolls και bots στα κοινωνικά δίκτυα, την κατάχρηση ακόμα και της πιο μικρής εξουσίας και φυσικά την -κυμαινόμενη, πλην όμως ακμαία- μιντιακή υπεροπλία.

Έχουμε αντιθέτως μια κυβέρνηση που εσχάτως έχει αποφασίσει να εξαπολύσει απ’ όλα τα μέτωπα αυτή την κατηγορία των fake news, το προαναφερθέν ανάθεμα, προς κάθε άλλη κατεύθυνση πλην του εσωτερικού τους.

Είδαμε το τελευταίο δίμηνο στελέχη της ΝΔ να κάνουν δηλώσεις για τα fake news πάνω από φρεσκοκομμένες βασιλόπιτες. Τον Κυριάκο Μητσοτάκη να εξαγγέλει ότι επιθυμεί το ζήτημα των fake news να ενταχθεί στην προσεχή Συνταγματική Αναθεώρηση. Τον κυβερνητικό εκπρόσωπο να στήνει ολόκληρο συνέδριο ενάντια στα fake news και την εξίσου δημοφιλή στον κυβερνητικό λόγο, «τοξικότητα».

Δεν είναι βέβαια λίγοι οι διεθνείς αναλυτές που έχουν μιλήσει για την εργαλειοποίηση (αγγλιστί εκφράζεται με το πιο ταιριαστό weaponization) που σημειώνεται την τελευταία δεκαετία, όσο οι ανά τον κόσμο κυβερνήσεις μετατοπίζονται προς το αυταρχικότερο.

Το πρόβλημα είναι ότι στην Ελλάδα, αυτή η εργαλειοποίηση βρίσκει πεδίο δόξης λαμπρό. Μία κυβέρνηση με εκλεκτική (για να το πούμε ευγενικά) σχέση με το Κράτος Δικαίου, έχει ως αντιπολίτευση ένα ανοργάνωτο συμπίλημα, από το οποίο ξεπροβάλλουν πρόσωπα και αυτό που έχουν να πουν καθορίζεται όχι από συγκροτημένες ατζέντες, απόψεις και αιτήματα, αλλά από τις ταλαντευόμενες δημοσκοπήσεις και τις -συχνά κουτοπόνηρες και καταδικασμένες στην αποτυχία- στρατηγικές των opinion makers.

Όταν η κυβέρνηση δεν έχει να αντιπαλέψει θέσεις συγκροτημένες και αταλάντευτες, αλλά έναν χυλό αέναης ρευστότητας, όπου οι πολιτικές απόψεις συνεχώς ετεροκαθορίζονται, της είναι εξαιρετικά εύκολο να εξακοντίσει την κατηγορία fake news, για να γιγαντώσει την προϋπάρχουσα σύγχυση που επικρατεί σε αυτό που της επιτίθεται.

Στην Τέχνη του Πολέμου ο Σουν Τζου να διαιρείς τον εχθρό, όταν αυτός είναι ενωμένος. Στην ελληνική πραγματικότητα του 21ου αιώνα, μπορείς όταν ο εχθρός είναι θρύψαλλα να τον ενοποιείς με τους όρους που θέλεις: σαν ασυνάρτητο, επηρμένο, υστερόβουλο και αφερέγγυο.

Και ακολούθως, μπορούν οι τοπικές οργανώσεις της Νέας Δημοκρατίας να καλούν ένα όργανο προπαγάνδας, μια πρώην σταρ της lifestyle τηλεόρασης και επιφανείς εκπροσώπους του κομματικού σωλήνα και να τους αναθέτει να καθορίσουν την αλήθεια.