Τάκης Λαμπρίας: Επίκαιρες σκέψεις για την Ευρώπη και τους Ευρωπαίους

Ξημερώματα της 3ης Μαρτίου 2001, λίγο πριν από τις 6:00, έφυγε από τη ζωή, ύστερα από πολύμηνη μάχη με ανίατη ασθένεια, ο Τάκης (Παναγιώτης) Λαμπρίας, εκλεκτός δημοσιογράφος και καταξιωμένος πολιτικός.

Ο ευφυής, καλλιεργημένος και ανοιχτόμυαλος Λαμπρίας, ο οποίος είχε γεννηθεί στην Αθήνα το 1926, διέγραψε μια πραγματικά πετυχημένη πορεία στη δημοσιογραφία, η οποία επιστεγάστηκε με την ανάληψη της διεύθυνσης της «Μεσημβρινής» της Ελένης Βλάχου.

Στον πολιτικό στίβο, ο Λαμπρίας συνδέθηκε στενά με τον αείμνηστο Κωνσταντίνο Καραμανλή — υπήρξε επί σειράν ετών έμπιστος σύμβουλος και συνεργάτης του. Πολιτεύτηκε με τη ΝΔ (υπήρξε βουλευτής και ευρωβουλευτής της), ενώ άσκησε καθήκοντα υφυπουργού.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 21.7.2002, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Πέραν των ανωτέρω, ο Τάκης Λαμπρίας ανέπτυξε αξιοπρόσεκτη συγγραφική δραστηριότητα. Το έργο του στο εν λόγω πεδίο έμελλε να ολοκληρωθεί με το σύγγραμμά του «Η Ευρώπη φάντασμα – Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και του αμερικανικού ηγεμονισμού» (εκδόσεις «Ποταμός», 2000).

Στο φύλλο του «Βήματος» που είχε κυκλοφορήσει την Κυριακή 13 Φεβρουαρίου 2000, λίγες μόλις ημέρες πριν από την παρουσίαση του βιβλίου, είχε περιληφθεί —εν είδει προδημοσίευσης— ένα απόσπασμα από το πολύ ενδιαφέρον αυτό σύγγραμμα του Λαμπρία, υπό τον τίτλο «Λιγοστεύουν οι Ευρωπαίοι στην Ευρώπη».

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 13.2.2000, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Από εκεί προέρχονται οι ακόλουθες γραμμές:

Όταν νίκησε η Επανάσταση του 1848, που έδωσε στην αλληλοσπαρασσόμενη, κατακερματισμένη Ιταλία την ειρήνη και την εθνική της ενότητα, ο Μάσιμο ντ’ Αζέλιο, θριαμβευτής ηγέτης του Risorgimento (σ.σ. παλιγγενεσία) και πρώτος Πρωθυπουργός της ενιαίας χώρας, είπε: «Η Ιταλία έγινε, μένει τώρα να φτιάξουμε τους Ιταλούς».

Επί μισόν αιώνα τώρα γίνεται η Ευρώπη. Ένα μεγάλο και το πιο ανθηρό κομμάτι της αυτονομάσθηκε Ένωση και το υπόλοιπο, εκτός μόνο ίσως προσωρινά της Ρωσίας, επιδιώκει να συνενωθεί μαζί της. Φτιάχτηκαν όμως κατά τη διάρκεια αυτής της 50χρονης διαδικασίας κι οι Ευρωπαίοι;

Μακρόσυρτη, τραχιά, άλλοτε ορμητική κι άλλοτε ανάστροφη η πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση… Αν επιδίδονταν σε αυστηρή αυτοκριτική όσοι πιστεύουν ότι είναι ήδη Ευρωπαίοι, μπορεί να παραδέχονταν ότι πολλά ακόμη τους λείπουν για να ανταποκρίνονται πράγματι στο αληθινό και πλήρες περιεχόμενο του όρου. Ωστόσο δεν είναι από πολλές απόψεις ασήμαντο ότι το πιστεύουν. Έστω και με την ελαττωματικότητά τους εξακολουθούν ν’ αποτελούν ωστική δύναμη στις διστακτικές φάσεις της ευρωπαϊκής πορείας. Το σοβαρότερο για τη λειψή και παραπαίουσα «Ευρώπη» είναι ότι υπάρχουν πολλοί που ούτε πιστεύουν ότι είναι αλλ’ ούτε και θα ήθελαν να γίνουν Ευρωπαίοι. Κι αυτοί, αντί να μειώνονται, καθώς περνούν τα χρόνια και διακλαδώνεται η υπερεθνική οργάνωση, αντιθέτως αυξάνονται. Δεν ανακόπτουν απλώς την ευρωπαϊκή πορεία, απομακρύνοντάς την από το αφετηριακό της Όραμα. Με την αδιαφορία ή και τον αρνητισμό τους εμποδίζουν την «Ευρώπη», όση κι αν έχει αποκτήσει ήδη πραγματικήν υπόσταση, να παίξει τον ρόλο που θα όφειλε να διαδραματίζει στις παγκόσμιες υποθέσεις, σε μιαν περίοδο μεγάλων, τεκτονικών αλλαγών. Κι οι αλλαγές αυτές είναι πια αισθητές στο σφαιρικό ανασχηματισμό που απεργάζεται η ιλιγγιώδης πρόοδος των τεχνολογικών εφαρμογών της επιστήμης με τη συλλεκτική όσο και παραπλανητική ονομασία της παγκοσμιοποίησης.

Με την έννοια που αναζητούσε ο Ντ’ Αζέλιο να φτιάξει Ιταλούς για την Ιταλία που είχε ενοποιηθεί, αναζητούνται σήμερα Ευρωπαίοι για μιαν Ευρώπη που ακόμη πολύ απέχει από την ενοποίησή της και κινδυνεύει να μείνει για πάντα κατακερματισμένη κι ανίσχυρη στις επερχόμενες παγκόσμιες εξελίξεις.

Δεν είναι παράτολμο να υποστηρίξει κανείς ότι είναι σήμερα και ποσοτικά μικρότερη και ποιοτικά χαμηλότερη η ευρωπαϊκότητα των πολιτών, παρ’ ό,τι πριν από 50 χρόνια. Τότε, ευθύς μετά τον τερματισμό της παγκόσμιας πολεμικής σύρραξης με τα πένθη, τις καταστροφές και τις ενοχές που είχε συσσωρεύσει, η λαχτάρα για ειρήνη και ανθρώπινη διαβίωση συνιστούσε μιαν ευρύτατη, ειλικρινή και εγερτήρια δύναμη για αναδημιουργία, συνεργασία και αλληλεγγύη. Το Όραμα μιας Ενωμένης Ευρώπης ήταν ο διάχυτος πόθος για εξιλέωση μιας αμαρτωλής ηπείρου· η παρηγορητική ταυτόχρονα ελπίδα της αναγέννησης μιας άλλης Ευρώπης στη θέση της.

Δεν επιζούν σήμερα αυτά τα κίνητρα, καθώς δυο περίπου γενιές ωριμάζουν στα θερμοκήπια των καταναλωτικών κοινωνιών. Την εφησυχαστική θαλπωρή τους ονειρεύονται κι όσες κοινωνίες δεν τα διαθέτουν. Οι επιδιώξεις και οι συνακόλουθοι ανταγωνισμοί εκδηλώνονται με πείσμα, αλλά προσγειωμένοι στο αιχμηρό οικονομικό πεδίο, όπου τα πάντα είναι αμέσως μετρήσιμα σε χρήμα.

Ακόμη κι όταν διεξάγονται σκληρές αντιπαραθέσεις με ιδεολογική επίφαση, ακόμη κι όταν παρατηρούνται τρομακτικά ρήγματα στην κατεστημένη τάξη, είναι οι οικονομικοί υπολογισμοί που κυριαρχούν στη σκέψη όλων και ρυθμίζουν τη συμπεριφορά τους.

Δέκα χρόνια πριν τελειώσει ο 18ος αιώνας, ο οξύτατος Έντμουντ Μπερκ, ο λεγόμενος Άγγλος Κικέρων, είχε διατυπώσει μια προφητεία-κατάρα: «Ήρθε η εποχή των σοφιστών, των οικονομολόγων και των υπολογιστών κι η αίγλη της Ευρώπης σβήνει για πάντα».

[…]

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 26.4.1998, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Είναι κρίση επικίνδυνη. Γιατί ο σημερινός «Ευρωπαίος» δεν σκοτίζεται γι’ αυτήν. Είναι απορροφημένος ολοκληρωτικά στον καθημερινό μόχθο του να διατηρήσει και να επαυξήσει την αξιόλογη υλική ευημερία που έχει κατακτήσει. Σε μιαν εποχή που συντελείται η λεγόμενη παγκοσμιοποίηση εμφανίζεται ως διαλεκτική αντίθεσή της η πιο άκρατη, η τελείως αδιαπέραστη κι η πιο μυωπική εκδοχή του ατομοκεντρισμού.

Μια ζωηρή περιγραφή: «Αυτός είναι ο κόσμος: μια θαυμάσια αίθουσα χορού όπου συναθροίζονται κομψοί χορευτές γύρω από τη γοητευτική ορχήστρα και τον προκλητικό μπουφέ. Λίγοι μόνον καλεσμένοι υποπτεύονται ότι η αίθουσα θα εκραγεί από στιγμή σε στιγμή και θα ξεσπάσει μια φοβερή διαμάχη. Τι να κάνουν; Αν φύγουν, θα χάσουν τις απολαύσεις της γιορτής. Αν μείνουν, θα εμπλακούν στο πανδαιμόνιο. Γι’ αυτό χορεύουν κοντά στην πόρτα, με το βλέμμα κολλημένο στη σκάλα κινδύνου, έτοιμοι να το σκάσουν στο πρώτο σημάδι της φασαρίας…»

Την αλληγορική εικόνα έχει φιλοτεχνήσει ο ανεξάντλητος συγγραφέας Ζακ Αταλί, που έχει χρηματίσει και μυστικοσύμβουλος του Προέδρου Μιτεράν. Την περιλαμβάνει στο πνευματώδες «μελλοντολογικό» πόνημά του Λεξικό του 21ου Αιώνα. Στον επίλογό του καταλήγει:

Ας πάψουμε ν’ αναζητούμε κάποιο νόημα στην Ιστορία. Δεν το έχει. Βρίσκεται ακατάπαυστα στα πρόθυρα της αποβολής. Ο κόσμος δεν πηγαίνει πουθενά. Κάθε στιγμή μπορεί να ξαναγυρίσει στη βαρβαρότητα· μ’ αυτόν, το χειρότερο είναι πάντα και το πιο πιθανό. Εμείς όμως οφείλουμε ν’ αρνιόμαστε τη βεβαιότητα και συνεπώς ν’ αντιστεκόμαστε στο αναπόφευκτο: για να δώσουμε στην αιωνιότητα μια μικρή ευκαιρία, αφού δεν μπορούμε να προβλέψουμε το μέλλον, δεν μας μένει παρά να το εφεύρουμε.