Ο μπαμπάς Νεάντερταλ, η μαμά Homo sapiens: Η ακτινογραφία ενός ρομάντζου ανάμεσα σε δύο είδη ανθρώπων

Ο σύγχρονος άνθρωπος εμφανίστηκε στην Αφρική, οι Νεάντερταλ ήταν παιδιά της Ευρώπης. Όταν όμως οι πρόγονοί μας εξαπλώθηκαν προς τα βόρεια, ένας έρωτας αναπτύχθηκε ανάμεσα στα δυο ξαδέλφια.

Η επιμειξία ανάμεσα στους Homo sapiens και τους Homo neanderthalensis μπορεί να ήταν περιστασιακή, άφησε όμως τα ίχνη της στο DNA των δύο ειδών.

Σύμφωνα όμως με μια νέα μελέτη που δημοσιεύεται στο Science, οι συνευρέσεις αυτές παρουσιάζουν μια σαφή ανισορροπία: γενετικές αναλύσεις υποδεικνύουν ότι οι γυναίκες Homo sapiens ζευγάρωναν πιο συχνά με άνδρες Νεάντερταλ από ό,τι οι άνδρες Homo sapiens με γυναίκες του άλλου είδους.

Αυτό που παραμένει ασαφές είναι το κατά πόσο η τάση αυτή ήταν αποτέλεσμα προτίμησης, καταναγκασμού ή άλλων παραγόντων. Το φλερτ θα μπορούσε να ήταν φιλειρηνικό, όμως κανείς δεν αποκλείει το σενάριο να υπήρξαν επιδρομές των Νεάντερταλ με στόχο να κλέψουν τις γυναίκες των ξένων.

Η μελέτη επιχειρεί να εξηγήσει γιατί το DNA των Νεάντερταλ είναι άφαντο από το μεγαλύτερο μέρος του χρωμοσώματος Χ των Homo sapiens.

Σε κάθε περίπτωση, η επιμειξία διαμόρφωσε τη γονιδιακή δεξαμενή και των δύο ειδών, όπως μαρτυρά το γεγονός ότι έως και το 4% του γονιδιώματος ορισμένων σύγχρονων πληθυσμών αποτελείται από γονίδια των Νεάντερταλ.

«Πριν από περίπου 600.000 χρόνια, οι πρόγονοι των ανατομικά σύγχρονων ανθρώπων διαχωρίστηκαν από τους προγόνους του πιο συγγενικού τους είδους, των Νεάντερταλ, και σχημάτισαν δύο ανεξάρτητες ομάδες» λέει η Σάρα Πλατ του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια, τελευταία συγγραφέας της μελέτη.

«Οι πρόγονοί μας εξελίχθηκαν στην Αφρική, ενώ οι πρόγονοι των Νεάντερταλ εξελίχθηκαν στην Ευρασία και προσαρμόστηκαν στο περιβάλλον της. Όμως ο χωρισμός αυτός μόνο μόνιμος δεν ήταν».

Τα πρώτα επεισόδια επιμειξίας εκτιμάται ότι συνέβησαν πριν από 250.000 χρόνια, πιθανώς στη Μέση Ανατολή. Ένα μεγαλύτερο κύμα ήρθε πριν από περίπου 47.000 χρόνια, όταν οι Homo sapiens άρχισαν να εγκαθίστανται στην Ευρώπη.

Η νέα μελέτη επιχειρεί να εξηγήσει γιατί το DNA των Νεάντερταλ είναι άφαντο από το μεγαλύτερο μέρος του χρωμοσώματος Χ των Homo sapiens.

Για πολύ καιρό, οι επιστήμονες υπέθεταν ότι αυτό συνέβη επειδή τα γονίδια του χρωμοσώματος Χ των Νεάντερταλ ήταν με κάποιο τρόπο τοξικά για τους συγγενείς τους, οπότε εξαφανίστηκαν από τη γονιδιακή δεξαμενή τους.

Η νέα ανάλυση δείχνει να ανατρέπει αυτή την εικόνα, καθώς δίνει μια κοινωνική εξήγηση στη γονιδιακή ανισορροπία.

«Αναγνωρίσαμε ένα μοτίβο που υποδηλώνει μεροληψία ως προς το φύλο: η γονιδιακή ροή συνέβη κυρίως μεταξύ αρσενικών Νεάντερταλ και θηλυκών ανατομικά σύγχρονων ανθρώπινων» αναφέρει ο Αλεξάντερ Πλατ του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια, επικεφαλής της μελέτης.

Η ομάδα του εξέτασε το χρωμόσωμα Χ σε σκελετούς τριών γυναικών Νεάντερταλ (ηλικίας 122.000, 80.000 και 52.000 ετών) και το συνέκρινε με το αντίστοιχο χρωμόσωμα δοαφόρων Αφρικανών, οι οποίοι ουδέποτε συνάντησαν τους Νεάντερταλ και αποτέλεσαν την ομάδα ελέγχου.

Και οι τρεις γυναίκες, έδειξε η ανάλυση, έφεραν γονίδια Homo sapiens. Το εντυπωσιακό ήταν ότι το χρωμόσωμα Χ των Νεάντερταλ έφερε 62% περισσότερο DNA των σύγχρονων ανθρώπων σε σχέση με τα υπόλοιπα, μη φυλετικά χρωμοσώματα.

Με άλλα λόγια, το χρωμόσωμα Χ των Homo sapiens φέρει ελάχιστο DNA των Νεάντερταλ, ενώ το X των Νεάντερταλ είναι γεμάτο γονίδια των προγόνων μας.

Πώς συνέβη αυτό;

Οι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς πριν από περίπου 30.000 χρόνια (Shutterstock)

Χ και Υ

Οι άνδρες φέρουν ένα χρωμόσωμα Χ (και ένα Υ), ενώ οι γυναίκες φέρουν δύο Χ. Αυτό σημαίνει ότι ποιος είναι ο πατέρας και ποια η μητέρα έχει σημασία: αν οι άνδρες Νεάντερταλ ζευγάρωναν πιο συχνά με σύγχρονες γυναλικες, τα γονίδια των Νεάντερταλ που περνούν στο χρωμόσωμα Χ των σύγχρονων ανθρώπων θα ήταν σχετικά λίγα, ενώ τα γονίδια του χρωμοσώματος Χ των Homo sapiens θα περνούσαν πιο συχνά στους Νεάντερταλ.

Αν και υπάρχουν άλλες πιθανές εξηγήσεις, όμως κύματα μετανάστευσης στα οποία το ένα φύλο είχε αριθμητική υπεροχή, οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι «οι προτιμήσις στο ζευγάρωμα προσφέρουν την απλούστερη εξήγηση».

Η αιτία πίσω από αυτή την ανισορροπία της επιμειξίας παραμένει άγνωστη, θα μπορούσε όμως να αποσαφηνιστεί από μελλοντικά αρχαιολογικά ευρήματα. Οι ερευνητές είναι περίεργοι να μάθουν για παράδειγμα το εάν οι γυναίκες Νεάντερταλ έμεναν με τις οικογένειές τους, ενώ οι άνδρες μετακόμιζαν στα πεθερικά τους των Homo sapiens.

Σε κάθε περίπτωση, ο αριθμός των γονιδίων Nεάντερταλ που διατηρούνται στη γονιδιακή δεξαμενή μας είναι εντυπωσιακός, επισήμανε ο Πλατ, δεδομένου ότι οι Homo sapiens υπερτερούσαν αριθμητικά.

«Αν σκεφτεί κανείς ότι μπορεί να υπήρχαν 10 έως 20 φορές περισσότεροι Homo sapiens από ό,τι Νεάντερταλ, η παρατήρηση ότι είχαμε έως και 5% νεαντερτάλεια καταγωγή πριν από 30.000 έως 40.000 χρόνια υποδηλώνει ότι είναι απολύτως λογικό να υπήρξε τόσο εκτεταμένη διασταύρωση ώστε να κατακλύστηκε η  γονιδιακή δεξαμενή μας -ότι δηλαδή οι Νεάντερταλ στην πραγματικότητα δεν εξαφανίστηκαν, αλλά απλώς έγιναν μέρος μας» δήλωσε ο ερευνητής.

«Είναι συναρπαστικό να σκέφτεται κανείς ότι σήμερα κυκλοφορούν περίπου έξι δισεκατομμύρια άνθρωποι με περίπου 2% νεαντερτάλειο γονιδίωμα» είπε ο Πλατ.

«Στον βαθμό που αυτό αντιστοιχεί στα γονιδιώματα 120 εκατομμυρίων Νεάντερταλ, τα πάνε καλύτερα από ποτέ».

Κεντρική εικόνα: καλλιτεχνική απεικόνιση ΑΙ μιας μικτής οικογένειας Νεάντερταλ-Homo sapiens από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ