Γιάννης Σκαρίμπας: Κανέναν δεν έχει λόγο ο άνθρωπος να είναι ωραία τα όνειρά του

Ο Γιάννης Σκαρίμπας άφησε για μια ακόμη φορά το «στέκι» του στη Χαλκίδα και κατέβηκε στην Αθήνα. Άξιζε ο κόπος: ανήγγειλε την έκδοση από τον εκδοτικό οίκο «Επτάλοφος» όλης της ποιητικής του εργασίας. Ο τόμος φέρει τον τίτλο: «Άπαντες στίχοι Γιάννη Σκαρίμπα, 1936-1970».

«ΤΑ ΝΕΑ», 10.2.1971, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στον πρόλογό του ο Γιάννης Σκαρίμπας γράφει με τον τίτλο «Μια ταχεία συντομία μου δύο λόγων»: «Θάθελα κάτι για την ποίηση νάλεγα — μα δεν μπορώ, δε φτάνει τούτη η χουμάτινη και παράχορδη φωνή μου. Θα τόλεγα σαν κάλεσμα της αινιγματικής ερημιάς μας, κάτι σαν διαμαρτυρία μας, στη στυγερή διαταράχτριά μας, τη Ζωή. […] Το δυστύχημα είναι ότι και τα όνειρα ποτέ δεν είναι σαν όνειρα ωραία. Το σχήμα είναι ψεύτικο. Διότι κανέναν δεν έχει λόγο ο άνθρωπος να είναι ωραία τα όνειρά του. Η επί της Γης ιστορία του, από το λυκαυγές των πρωτόζωων έως τα ζωγραφιστά Χερουβείμ του, από τον ποτέ του τετράνθρωπο μέχρι της ύψωσής του στα δυο του, ο ανελέητος αγώνας του (της επιβίωσής του) στη φύση, τίποτα δεν του κληροδότησε ευχάριστο, ώστε να ξεχνάη — πόθεν ήρθε…»

«ΤΑ ΝΕΑ», 10.2.1971, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η πρες κόνφερενς είχε φυσικά «σκαρίμπειο» χαρακτήρα.

— Τι θα θέλατε να πήτε για το ποιητικό σας έργο;

Είναι πολυβασανισμένο. Κάνω στίχους παραδόσεως. Όχι γιατί δεν μπορώ να κάνω τους πιο εύκολους, τους ελεύθερους. Αλλά γιατί έχω αγάπη στους πιο δύσκολους. Υπάρχουν στη συλλογή μου και μερικοί ελεύθεροι. Έχω επίσης γράψει και μία σουρρεαλιστική συλλογή με τίτλο «Μυωπία 4,5 βαθμών». Υπονοώ ότι πρέπει να έχη κανείς στραβομάρα για να κάνη τέτοιους στίχους.

— Πιστεύετε στη μοντέρνα ποίηση;

Ο άνθρωπος, ο ζωντανός, πρέπει να είναι πάντα μέσα στη μόδα. Οι μοντέρνοι στίχοι δεν βλάπτουν, αρκεί μέσα τους να υπάρχη ο άνθρωπος.

— Τη νέα γενιά την έχετε παρακολουθήσει;

Τόσο πολύ, που νομίζω ότι ανήκω σ’ αυτή. Με τους νέους γίνομαι χωρίς να το καταλάβω νέος και εγώ.

— Τα τωρινά σας ποιήματα έχουν διαφορά δομής και ύφους από τα προηγούμενα;

Όλη μου η δουλειά θέλω να μου θυμίζη το αιώνιο παρόν. Την παλιά μου δουλειά θα μπορούσα να την είχα γράψει και τώρα και να είναι το ίδιο επίκαιρη.

— Η ποίηση ή ο πεζός λόγος σάς συναρπάζει περισσότερο;

Δεν την ξεχωρίζω τη δουλειά.

— Υπάρχουν νέοι ταλαντούχοι;

Βεβαίως. Όμως τα «πόστα» τα κρατούν οι άνθρωποι της γενιάς του ’30.

— Τι ιδέα έχετε για την Ακαδημία;

Τι να πω. Πολλή σκουριά έχει μαζευτή εκεί μέσα. Δέρνει τους Ακαδημαϊκούς μας μια οργανική αγραμματοσύνη. Θαρρείς και είναι κτιστοί όπως τα αγάλματα. Μένουν ακούνητοι. Δεν περνάει σ’ αυτούς ούτε συζήτηση, ούτε αντίρρηση, ούτε άποψη.

*Άρθρο με την υπογραφή του δημοσιογράφου και τεχνοκριτικού Κοσμά Δ. Λιναρδάτου, που είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Τα Νέα» την Τετάρτη 10 Φεβρουαρίου 1971.

Ο λογοτέχνης (πεζογράφος, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας) Γιάννης Σκαρίμπας γεννήθηκε το 1893, με τις πληροφορίες ως προς τη γενέτειρά του να διίστανται.

Σύμφωνα με μια πρώτη εκδοχή, ο Σκαρίμπας γεννήθηκε στη γενέθλια γη της εύπορης μητέρας του, Ανδρομάχης Σκαρτσίλα, στο Αίγιο Αχαΐας.

Κατ’ άλλη πάλι εκδοχή, γενέτειρά του υπήρξε ο τόπος καταγωγής του πληβείου πατέρα του, Ευθύμιου Σκαρίμπα, η Αγία Ευθυμία Παρνασσίδας, όπου μάλιστα πέρασε ένα σημαντικό κομμάτι των δύο πρώτων δεκαετιών της ζωής του.

Αφού ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στην Ιτέα και στο Αίγιο, ο Σκαρίμπας έλαβε μέρος στο Β’ Βαλκανικό Πόλεμο και στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (μάλιστα, τραυματίστηκε στο Μακεδονικό Μέτωπο και παρασημοφορήθηκε).

Το 1919 έλαβε θέση εκτελωνιστή στο Τελωνείο Χαλκίδας και παράλληλα ενεγράφη στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, την οποία όμως εγκατέλειψε εντός ολίγου.

Το ίδιο έτος νυμφεύτηκε την Ελένη Κεφαλληνίτη, με την οποία απέκτησε πέντε παιδιά.

Από τις αρχές της δεύτερης δεκαετίας του 20ού αιώνα, και έχοντας πλέον ως μόνιμο αγκυροβόλιο τη λατρεμένη του Χαλκίδα, ο Σκαρίμπας άρχισε να καταγίνεται με τη γραφή, δημοσιεύοντας κείμενά του σε εφημερίδες με το ψευδώνυμο Κάλλις Εσπερινός.

Στο πλαίσιο της εντατικής ενασχόλησής του με τη λογοτεχνία στα μετέπειτα χρόνια, ο Σκαρίμπας, πνεύμα ανήσυχο και ανυπότακτο, δεν ακολούθησε την πεπατημένη, αλλά εντελώς διαφορετικούς συγγραφικούς δρόμους, επηρεασμένος από διάφορους μεγάλους συγγραφείς και τα σύγχρονα αισθητικά ρεύματα της Ευρώπης, αλλά και μαγεμένος από τον πλούτο της λαϊκής παράδοσης και την ομορφιά του δημοτικού τραγουδιού, που είχε γνωρίσει από μικρός στην Αγία Ευθυμία.

Ο Σκαρίμπας, που από χρονικής απόψεως τοποθετείται στη Γενιά του ’30, κατάφερε να ξεχωρίσει χάρη στην κοφτερή γραφή του και το εντελώς προσωπικό ύφος του.

Κύρια χαρακτηριστικά του έργου του είναι το ιδιότυπο —καθ’ όλα ανατρεπτικό— σύστημα γραφής, οι περίτεχνες αφηγηματικές εμπνεύσεις, ο σαρκασμός και η καυστικότητα, η ανάδειξη του παράδοξου και του παράλογου.

Μεταξύ άλλων διακρίσεων, ο Σκαρίμπας τιμήθηκε το 1976 με το Α’ Κρατικό Βραβείο Διηγήματος για το αντιπολεμικό του αφήγημα «Φυγή προς τα εμπρός».

Ο Γιάννης Σκαρίμπας έφυγε από τη ζωή πλήρης ημερών, στις 21 Ιανουαρίου 1984.

Έκτοτε αναπαύεται κοντά στην είσοδο του κάστρου της Χαλκίδας (κάστρο Καράμπαμπα), αγναντεύοντας την πόλη που τόσο πολύ αγάπησε.