Εύζωνοι του Πλαστήρα: Ουδείς φυγάς απαρχής μέχρι τέλους

[…]

Ο Πλαστήρας δεν είνε ο ημίθεος των βενιζελικών παραμυθιών, αλλ’ ο ημίθεος ολοκλήρου του στρατού, ο επιβληθείς εις την συνείδησιν ολοκλήρου του στρατεύματος διά της πανθομολογουμένης γενναιότητός του, της στρατιωτικής του αξίας, του πατριωτισμού του και του ηθικού του κύρους.

Ο Νικόλαος Πλαστήρας, ο θρυλικός Μαύρος Καβαλάρης

Δεν θα επιχειρήσω να εξιστορήσω την δράσιν του συνταγματάρχου Πλαστήρα κατά την τελευταίαν εθνικήν συμφοράν, διότι είνε γνωστή και εις αυτούς τους αντιθέτους. Το σύνταγμά του (σ.σ. το περίφημο 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, το Ασκέρι του Διαβόλου) παρέμεινε μέχρι τέλους ακλόνητον παρά τας τρομακτικάς απωλείας, ας είχομεν (επί δυνάμεως 2.500 ανδρών έσχομεν 1.800 νεκρούς και τραυματίας, επί 63 δε αξιωματικών 46 νεκρούς και τραυματίας).

Εάν από της θέσεως του ταγματάρχου Παπακωνσταντίνου εις Καπακλάρ διήλθον τμήματα φυγάδων, ασφαλώς δεν ήσαν εύζωνοι του Πλαστήρα, διότι αφ’ ενός η κατεύθυνσις του αποσπάσματός μας πολύ απείχε του Καπακλάρ και αφ’ ετέρου ουδένα φυγάδα είχομεν εκ του συντάγματός μας από την αρχήν της υποχωρήσεως μέχρι Χίου.

[…]

Το κατωτέρω έγγραφον του στρατηγού Δημαρά, φανατικού κωνσταντινικού, διοικητού της IV Μεραρχίας, αποσταλέν εις το υπό την διοίκησιν του συνταγματάρχου Πλαστήρα 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων κατά την ημέραν της ενάρξεως της εχθρικής επιθέσεως, είνε και μόνον αρκετόν να πείση τους πάντας περί της αξίας τού τέως αρχηγού της Επαναστάσεως και ποίαν σημασίαν απέδιδον οι κωνσταντινικοί διοικηταί εις την συνδρομήν αυτού.

IV ΜΕΡΑΡΧΙΑ

ΓΡΑΦΕΙΟΝ ΥΠΑΣΠΙΣΤΟΥ

Αριθ. πρωτ. 16736

Προς το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων

Η σήμερον αρξαμένη κατά του τομέως της Μεραρχίας επίθεσις του αντιπάλου μοι παρέχει την ΕΥΚΑΙΡΙΑΝ να εντάξω μετά των μονάδων της Μεραρχίας μου και το υφ’ υμάς Σύνταγμα.

ΓΝΩΣΤΗΣ ΤΩΝ ΗΡΩΙΚΩΝ ΚΑΤΟΡΘΩΜΑΤΩΝ του Συντάγματος τούτου κατά τους σκληρούς αγώνας του παρελθόντος, ΘΕΩΡΩ ΕΜΑΥΤΟΝ ΕΥΤΥΧΗ διά την ευκαιρίαν ταύτην, με την πλήρη δε πεποίθησιν ότι διά της εγνωσμένης θαυμαστής τόλμης και ορμής των τε αξιωματικών και οπλιτών τούτου, θα καταφέρωσι νέον κατά του αντιπάλου πλήγμα ΑΠΟΚΟΜΙΖΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ ΝΕΑΣ ΔΑΦΝΑΣ ΔΟΞΗΣ ΚΑΙ ΤΙΜΗΣ χάριν του μεγαλείου της πατρίδος, ΧΑΙΡΕΤΙΖΩ ΤΟΥΣ ΗΡΩΙΚΟΥΣ ΜΑΧΗΤΑΣ ΤΟΥ.

Στρατηγείον, τη 13 Αυγούστου 1922.

Δ. ΔΗΜΑΡΑΣ

υποστράτηγος

[…]

Η διαταχθείσα επίθεσις κατά του Ελμανλή Νταγ (βορείως Αλτουντάς) εξετελέσθη παρά μόνου του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων και εξεδιώχθη ο εχθρός διά νυκτερινής επιθέσεως.

Την επομένην διετάχθη διά την 2αν Ιουλίου (σ.σ. του έτους 1921) επίθεσις κατά των υψωμάτων του Ακτσάλ Νταγ.

Ο συνταγματάρχης Πλαστήρας και ο επιτελάρχης της XIII Μεραρχίας Καλλιαγκάκης επέμενον ότι η επίθεσις έδει να ενεργηθή κατά των ανατολικών τούτου υψωμάτων και εν στενή επαφή μετά της V Μεραρχίας.

Ο ανίδεος όμως του πολέμου σωματάρχης Βλαχόπουλος και ο τούτου όμοιος επιτελάρχης Σαγιάς επέμενον να ενεργηθή κατά μέτωπον, κατά της οχυρωμένης γραμμής, καίτοι τούτο ήτο απολύτως αδύνατον, λόγω της φύσεως του εδάφους και της μεγάλης οχυρώσεως του εχθρού και εν αντιθέσει προς την διαταγήν της Στρατιάς, ήτις είχε διατάξη να αποφύγωμεν τας οχυρωμένας θέσεις του εχθρού προς αποφυγήν ασκόπων απωλειών, αλλά και πολυτίμου χρόνου.

Ηκούσθη μάλιστα ο πολύς επιτελάρχης Σαγιάς λέγων το εξής αμίμητον: «Το έδαφος του αυχένος είνε λίαν ομαλόν και εύκολος η ανάβασις, όταν καταληφθή ο αυχήν θα πέσουν και τα εκατέρωθεν υψώματα». Λοχαγός παριστάμενος ηρώτησε τότε τον κ. Καλλιαγκάκην διά τον κ. Σαγιάν: «Υποδεκανεύς είνε ο κύριος;»

Η γνώμη του επιτελάρχου Σαγιά επεκράτησε, και πάλιν ο συνταγματάρχης Πλαστήρας διατάσσεται να ενεργήση την επίθεσιν.

Η επίθεσις άρχεται, αλλ’ ο εχθρός μάς καθηλώνει εις την βάσιν των υψωμάτων. Ο λοχαγός Παπαδάκης ματαίως επιχειρεί να αναρριχηθή. Οι εύζωνοι διαμαρτύρονται λέγοντες ότι «ούτε ο διάβολος δεν μπορεί να σκαρφαλώση αυτού πάνω».

Κατόπιν διαταγής του μεράρχου Διγενή ανακόπτεται η άσκοπος επίθεσις και καλείται ο σωματάρχης Βλαχόπουλος ν’ αντιληφθή το αδύνατον της επιχειρήσεως. Καταφθάνει ούτος και μέμφεται τον συνταγματάρχην Πλαστήραν ως αδρανούντα. Διαμείβεται μεταξύ αυτών των δύο ο εξής διάλογος:

— Στρατηγέ μου, εάν θελήσετε να πάμε πιο κοντά θ’ αντιληφθήτε την φύσιν των υψωμάτων και ότι δεν είνε δυνατόν να καταληφθή ο αυχήν και να πέσουν έπειτα τα εκατέρωθεν υψώματα, όπως είπε χθες κάποιος.

— Μην ακούτε τι λεν οι άλλοι! (Οι άλλοι αυτοί ήσαν ο επιτελάρχης του Σαγιάς.)

— Στρατηγέ, εάν νομίζετε ότι ανώτεροι λόγοι επιβάλλουν να θυσιασθή εν σύνταγμα, είπατέ το, θα τεθώ επί κεφαλής των ευζώνων μου και με χαράν θα πέσωμεν προς χάριν της πατρίδος.

Την συνομιλίαν ταύτην ήλθε να διακόψη ο συνταγματάρχης Βερνάρδος του επιτελείου της στρατιάς, όστις κατέκρινε την ενέργειαν της στρατιάς και εδικαίωσε τον Πλαστήραν. Την εσπέραν εκδίδεται ετέρα διαταγή σύμφωνος με το παρά του Πλαστήρα προταθέν από της προηγουμένης σχέδιον. Την νύκτα όμως ο εχθρός υπεχώρησε και ούτω εξ υπαιτιότητος του σωματάρχου Βλαχοπούλου και του επιτελάρχου Σαγιά, μη δεχθέντων εξ αρχής το σχέδιον του κ. Πλαστήρα, διέφυγον της βεβαίας αιχμαλωσίας τρεις εχθρικαί μεραρχίαι και υπέστη σημαντικάς απωλείας η V Μεραρχία.

Μετά την αποτυχίαν του Εσκή Σεχήρ (Μάρτιος 1921) εις το παθητικόν του σωματάρχου Βλαχοπούλου προσετέθη και δευτέρα τοιαύτη.

*Αποσπάσματα από εκτενές κείμενο που είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Ελεύθερον Βήμα» το Σάββατο 23 Φεβρουαρίου 1924. Το εν λόγω δημοσίευμα αφορούσε τη δράση του Νικολάου Πλαστήρα και του ξακουστού 5/42 Συντάγματος Ευζώνων στο Μικρασιατικό Μέτωπο. Συντάκτης του κειμένου ήταν ο ταγματάρχης Χ. Παπαθανασόπουλος, υπασπιστής του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, ο οποίος είχε θελήσει κατά δήλωσίν του αφενός να απαντήσει με αυτόν τον τρόπο σε τότε δημοσιεύματα αναφορικά με τους πραγματικούς υπευθύνους της Μικρασιατικής Καταστροφής και αφετέρου να αποκαταστήσει —όπως τουλάχιστον ισχυριζόταν ο ίδιος— την αλήθεια σε σχέση με τον Πλαστήρα και τους ευζώνους του.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 23.2.1924, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Το παρόν άρθρο δημοσιεύεται προς τιμήν των ανδρών της Προεδρικής Φρουράς και εις μνήμην των ευζώνων, των τσολιάδων μας, που έπεσαν ηρωικά στα πεδία των μαχών κατά τη διάρκεια των εθνικών αγώνων.

(Πηγή: Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας/presidency.gr)

Αφορμή για το τιμητικό αυτό αφιέρωμα αποτέλεσε το γεγονός ότι στις 12 Δεκεμβρίου 1868, όπως διαβάζουμε στο διαδικτυακό τόπο της Προεδρίας της Ελληνικής Δημοκρατίας, ξεκίνησε «η μακρόχρονη ιστορία της Προεδρικής Φρουράς με τη σύσταση ενός μάχιμου και ταυτοχρόνως τελετουργικού τμήματος του μόνιμου Στρατού, με την ονομασία Άγημα. Σκοπός της δημιουργίας του ήταν η παροχή άριστης στρατιωτικής εκπαίδευσης στους υπαξιωματικούς, τους διακριθέντες για τη στρατιωτική τους αρετή, ώστε να αποτελέσουν υπόδειγμα εκπαίδευσης για τον υπόλοιπο Στρατό.

(Πηγή: Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας/presidency.gr)

Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, το 1914, μετονομάζεται σε Ανακτορική Φρουρά. Το 1929, έτος έναρξης των εργασιών ανέγερσης του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη, λόχος Ευζώνων, με την ονομασία Λόχος Φρουράς Προέδρου της Δημοκρατίας, αναλαμβάνει τη φύλαξή του.

(Πηγή: Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας/presidency.gr)

Στην πορεία των χρόνων και με τις αλλαγές του πολιτεύματος, οι μετονομασίες διαδέχονταν η μία την άλλη: Λόχος Βασιλικής Φρουράς (1940), Τιμητική Φρουρά του Αγνώστου Στρατιώτη (1941), Φρουρά Σημαίας (1942), Βασιλική Φρουρά (1946). Ωστόσο, παρέμενε διαχρονικά αμετάβλητη η αποστολή της τιμητικής φρούρησης του Μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη και των Ανακτόρων.

(Πηγή: Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας/presidency.gr)

Από το 1974, με την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα, ονομάζεται οριστικά πλέον Προεδρική Φρουρά, έχει καθαρά τελετουργικό χαρακτήρα και υπάγεται στο Στρατιωτικό Γραφείο της Προεδρίας της Δημοκρατίας».

(Πηγή: Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας/presidency.gr)

(Πηγή: Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας/presidency.gr)

Στην κεντρική φωτογραφία του παρόντος άρθρου, επίθεση ευζώνων στην Αετορράχη Ιωαννίνων το Φεβρουάριο του 1913, κατά τη διάρκεια του Α’ Βαλκανικού Πολέμου (πηγή: Προεδρία της Ελληνικής Δημοκρατίας/presidency.gr).