Στη μάχη για τη μείωση της «κακής» χοληστερόλης

Η χοληστερόλη κατέχει στην εποχή μας την κεντρική θέση στην έρευνα και τη μελέτη των παραγόντων της διατροφής που μπορούν να μας χαρίσουν το πιο πολύτιμο αγαθό, την υγεία. Η χοληστερόλη είναι ουσία απαραίτητη για τον οργανισμό μας και ο βασικός της ρόλος είναι η διατήρηση της δομής των κυτταρικών μεμβρανών. Ταυτόχρονα, έχει κεντρικό ρόλο στο μεταβολισμό και στη διακίνηση των λιπιδίων που παίρνουμε από τις τροφές.

Η αύξηση των επιπέδων της χοληστερόλης, που οφείλεται στη διατροφή, σχετίζεται με την αθηροσκλήρυνση, τη στένωση δηλαδή των αγγείων η οποία έχει πολλαπλές βλαβερές επιπτώσεις σε όργανα του σώματός μας, όπως η καρδιά, ο εγκέφαλος ή τα άκρα μας. Η αθηροσκλήρυνση προκύπτει όταν στο εσωτερικό του αυλού των αγγείων εναποτίθενται συμπαγείς συγκεντρώσεις από χοληστερόλη και άλατα ασβεστίου που προκαλούν μείωση της διαμέτρου τους.

Μεγάλη σημασία έχουν επίσης και οι λιποπρωτεΐνες, που είναι γνωστές στο ευρύ κοινό ως «καλή» και «κακή» χοληστερόλη. Τα λίπη χωνεύονται, διασπώνται και απορροφώνται από το έντερο και στη συνέχεια μεταφέρονται με τη χοληστερόλη, μέσω του αίματος, στους μυς και τους άλλους ιστούς. Το λίπος και η χοληστερόλη «συσκευάζονται» σε ειδικά σωματίδια, ενωμένα με πρωτεΐνες, πριν περάσουν στο αίμα. Πρόκειται για τις «λιποπρωτεΐνες» εκ των οποίων κυριότερες είναι η λιποπρωτεΐνη υψηλής και η λιποπρωτεΐνη χαμηλής πυκνότητας.

Η LDL, χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη (η «κακή» χοληστερόλη), μεταφέρει τη χοληστερόλη από το ήπαρ στους ιστούς, όπου μπορεί να εναποτεθεί στα τοιχώματα των αρτηριών και να προξενήσει αθηροσκλήρυνση. Η HDL, υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη (η «καλή» χοληστερόλη), μεταφέρει τη χοληστερόλη πίσω στο ήπαρ, όπου μετατρέπεται σε χολικό οξύ και κατόπιν αποβάλλεται από το έντερο.
Οι λιπαρές ύλες είναι γενικά οργανικές ουσίες που δεν περιέχουν άζωτο και σχηματίζονται στο βιολογικό κύκλο κάθε ζωικού ή φυτικού οργανισμού. Χρησιμεύουν για τη θερμομόνωση και την προστασία των οργάνων του σώματος και αποτελούν τη σπουδαιότερη πηγή ενέργειας για τον οργανισμό. Επίσης, συμβάλλουν στην ανάπτυξη και στη συντήρηση του οργανισμού, δρώντας βιολογικά σαν δομικοί λίθοι του κυττάρου.

Στη χημεία τροφίμων ως λιπαρές ύλες ή λίπος ή λιπίδια ορίζονται τα συστατικά των τροφίμων που λαμβάνονται με εκχύλισή τους με οργανικό διαλύτη. Το εκχύλισμα αυτό περιέχει κατά κύριο λόγο (>95%) γλυκερίδια (εστέρες των λιπαρών οξέων με γλυκερίνη) και ύλες που διαλύονται στα γλυκερίδια και τους διαλύτες τους (κηροί, φωσφολιποειδή, στερόλες, λιπαρά οξέα κ.λπ.). Οι λιπαρές ύλες κατατάσσονται σε απλά λίπη και σε σύνθετα λίπη ή λιποειδή.

Τα λίπη και τα έλαια (γλυκερίδια) είναι εστέρες της γλυκερίνης με λιπαρά οξέα και διακρίνονται σε λίπη ή έλαια, όταν στη συνήθη θερμοκρασία ενός τόπου είναι στερεά ή υγρά αντίστοιχα. Η διάκριση αυτή μεταξύ λιπών και ελαίων είναι εμπειρική, επειδή στην πραγματικότητα δεν υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στα λίπη και τα έλαια από χημική άποψη. Η ίδια λιπαρή ύλη ανάλογα με τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος μπορεί να είναι στερεή ή υγρή. Τα ζωικά λίπη περιέχουν κορεσμένα λιπαρά οξέα, ενώ τα φυτικά έλαια και κυρίως το ελαιόλαδο περιλαμβάνουν πολυακόρεστα (δηλαδή με περισσότερους από ένα διπλούς δεσμούς), τα οποία χαρακτηρίζονται απαραίτητα γιατί δεν παρασκευάζονται από τον ανθρώπινο οργανισμό αλλά λαμβάνονται έτοιμα από τις τροφές.

Είναι γνωστό και τεκμηριωμένο επιστημονικά ότι η κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε λιπαρά έχει δυσάρεστα αποτελέσματα για την υγεία μας. Πριν καταδικάσουμε τα λιπαρά ως υπαίτιο χρόνιων ασθενειών, όπως οι παθήσεις της καρδιάς και του κυκλοφορικού συστήματος καθώς και η παχυσαρκία, ας θυμηθούμε τον κύριο ρόλο τους στην ανθρώπινη διατροφή ως πηγής ενέργειας και ως μεταφορέα λιποδιαλυτών βιταμινών. Εξάλλου, το λίπος σχεδόν πάντα προσθέτει γεύση στη μαγειρική και στη ζαχαροπλαστική και παίζει το ρόλο του γαλακτοματοποιητή, που είναι σημαντικός για τη σωστή παρασκευή των τροφίμων. Όμως, μετά τον εντοπισμό των απαραίτητων λιπαρών οξέων χρειάζεται να διαμορφώσουμε τις διατροφικές μας συνήθειες ανάλογα με τις ανάγκες του οργανισμού μας στα διάφορα είδη κορεσμένων και ακόρεστων οξέων.

Σήμερα, πολυάριθμες έρευνες έχουν αποδείξει ότι η μείωση των επιπέδων της χοληστερόλης βοηθά στον περιορισμό των πιθανοτήτων για ανάπτυξη στεφανιαίας νόσου. Η μείωση των επιπέδων της χοληστερόλης στο αίμα επιτυγχάνεται είτε με διατροφικές παρεμβάσεις είτε με τη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής. Συχνά, όσοι είχαν υψηλή χοληστερόλη έπρεπε να υποβάλλονται σε ειδική δίαιτα, ώστε να ελαττώσουν τα επίπεδά της στο αίμα τους. Θεωρητικά μάλιστα, μέσω της υγιεινής διατροφής και μόνο, είναι δυνατόν να μειωθούν τα επίπεδα της χοληστερόλης κατά 10 έως 15%.

Οι πρακτικές μελέτες, εντούτοις, καταδεικνύουν ότι η πραγματική μείωση είναι περίπου 5% ή και μικρότερη, επειδή είναι δύσκολη η συμμόρφωση των ασθενών με τις διατροφικές αλλαγές. Σήμερα όμως κυκλοφορούν νέα διατροφικά προϊόντα που βασίζονται στις φυτικές στερόλες και υπόσχονται ελάττωση της χοληστερόλης.
Οι φυτικές στερόλες είναι φυσικά συστατικά των φρούτων, των λαχανικών και των βρώσιμων φυτικών ελαίων, όπως το ηλιέλαιο. Η μέση ημερήσια πρόσληψη φυτικών στερολών στην Ελλάδα ξεπερνά τα 400mg την ημέρα, αφού παρατηρείται σχετικά μεγάλη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών. Ωστόσο, η ποσότητα αυτή δεν επαρκεί για να έχουμε ευεργετικά αποτελέσματα όσον αφορά στη μείωση της χοληστερόλης που προσλαμβάνουμε με τη διατροφή.

Σήμερα υπάρχουν περισσότερες από 600 επιστημονικές μελέτες που αποδεικνύουν ότι οι φυτικές στερόλες συμβάλλουν στη μείωση των επιπέδων της LDL («κακής») χοληστερόλης, ενώ δεν έχουν καμία επίδραση στα επίπεδα της HDL («καλής») χοληστερόλης. Οι φυτικές στερόλες δρουν παρεμποδίζοντας την απορρόφηση της χοληστερόλης στο έντερο, χωρίς να προκαλούν όμως καμία παρενέργεια ή να έχουν άλλη ανεπιθύμητη δράση στον οργανισμό.

Ανεξάρτητες κλινικές μελέτες έχουν επίσης αποδείξει ότι οι φυτικές στερόλες πρέπει να καταναλώνονται σε τακτική βάση και σε ποσότητες μεγαλύτερες από αυτές που προσλαμβάνουμε μέσω της διατροφής, ώστε να έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα στη μείωση της χοληστερόλης. Μετά την έναρξη της κατανάλωσής τους, ο οργανισμός χρειάζεται δύο με τρεις εβδομάδες για να επιτύχει τα νέα, χαμηλότερα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα.

Η ενσωμάτωση των φυτικών στερολών στη διατροφή μας, μέσω ειδικά σχεδιασμένων προϊόντων που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν καθημερινά, είναι βέβαιο ότι θα συμβάλλει στη μείωση των επιπέδων της χοληστερόλης στο αίμα μας. Προϊόντα με ευχάριστη γεύση και υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές στερόλες, τα οποία θα μας στερούν ελάχιστες απολαύσεις από το καθημερινό μας διαιτολόγιο και εύκολα θα ενσωματωθούν στις καθημερινές μας συνήθειες, μπορούν να μας χαρίσουν καλύτερη υγεία. Σύμμαχος σε αυτή την προσπάθεια πρέπει να είναι η σωστή ενημέρωση του καταναλωτικού κοινού σε θέματα διατροφής και υγείας με άξονα τη δημιουργία σωστής διατροφικής παιδείας.

health.in.gr