Nutcracker / Deutsche Staatsoper – Κριτική

Ο Tchaikovsky δίκαια θεωρείται ο μεγαλύτερος συμφωνικός συνθέτης της Ρωσίας, γιατί πέτυχε να συγκεράσει την εθνική μουσική γλώσσα της χώρας του με τα συνθετικά πρότυπα των Δυτικοευρωπαίων ρομαντικών. Τα έργα του χαρακτηρίζονται από πλούσια μελωδικά περάσματα που περιέχουν τμήματα βαθιάς μελαγχολίας, τα οποία κατά διαστήματα διακόπτονται από χαρούμενα χορευτικά μέρη που έχουν τις ρίζες τους στην παραδοσιακή μουσική. Η γοητεία και η χάρη των τριών μπαλέτων του (»Η Λίμνη των Κύκνων», »Η Ωραία Κοιμωμένη», »Ο Καρυοθραύστης») αντιπροσωπεύουν την πιο ανέμελη και ελαφριά πλευρά του. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι περιλαμβάνονται ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα στο ρεπερτόριο του κλασικού μπαλέτου τόσο λόγω της μελωδικής τους έντασης όσο και της λαμπρής τους ενορχήστρωσης.
Η υπόθεση του »Καρυοθραύστη» βασίζεται σε μία από τις πιο πολύπλοκες ιστορίες με νεράιδες του Γερμανού ρομαντικού συγγραφέα E.T.A. Hoffmann. Στο παραμύθι αυτό ‘Ο Καρυοθραύστης και ο Βασιλιάς των Ποντικών’ που δημοσιεύθηκε το 1814, τα Χριστούγεννα προσφέρουν το κατάλληλο ρεαλιστικό σκηνικό για τη φανταστική υπόθεση. Η φαντασία και η πραγματικότητα, συνυφασμένες μέσα από παράξενα και θαυμαστά περιστατικά, δημιουργούν ένανσυναρπαστικό όσο και ακατανόητο λαβύρινθο.
Το 1891, αμέσως μετά την επιτυχία της »Ωραίας Κοιμωμένης», η διεύθυνση του Αυτοκρατορικού Θεάτρου της Αγίας Πετρούπολης ζήτησε από τον Tchaikovsky να συνθέσει δύο νέα έργα, μία όπερα και ένα μπαλέτο. Ο συνθέτης απευθύνθηκε στον αδελφό του ζητώντας του να γράψει ένα λιμπρέτο για την όπερα έχοντας ως αφετηρία το θεατρικό έργο του Δανού ποιητή Henrik Hertz ‘Η Κόρη του Βασιλιά Ρενέ’. Η όπερα αυτή ήταν η ‘Γιολάντα’. Για το μπαλέτο η διεύθυνση του θεάτρου είχε ορίσει επακριβώς την υπόθεση. Είχαν καταρτίσει ένα λιμπρέτο βασισμένο στη γαλλική μετάφραση του παραμυθιού του E.T.A. Hoffmann και από αυτό ο διάσημος χορογράφος Marius Petipa έφτιαξε ένα σενάριο, πάνω στο οποίο ο Tchaikovsky θα έγραφε τη μουσική. Το Μάρτιο όμως του 1891 ο συνθέτης διέκοψε τη σύνθεση του έργου, για να κάνει μια περιοδεία με κοντσέρτα στη δυτική Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στη διάρκεια της περιοδείας αυτής, βρέθηκε στο Παρίσι, όπου άκουσε για πρώτη φορά την τσελέστα που μόλις είχε κατασκευαστεί από τον Auguste Munsel. Μαγεμένος από το διαυγή, κρυστάλλινο ήχο του νέου οργάνου, το έφερε στην Πετρούπολη με σκοπό να το χρησιμοποιήσει στο νέο του έργο.
Το μπαλέτο ολοκληρώθηκε στις αρχές του 1892. Μια ορχηστρική σουίτα παρουσιάστηκε το Μάρτιο του ίδιου χρόνου, η οποία δημιούργησε μεγαλύτερη περιέργεια γύρω από το νέο έργο. Μερικούς μήνες αργότερα, οι πρώτες σκηνικές δοκιμές άρχισαν, αλλά λόγω ασθένειας του Petipa η παραγωγή ανατέθηκε στον Lew Iwanow. Τα δύο έργα παρουσιάστηκαν στις 6 Δεκεμβρίου 1892. Η όπερα ‘Γιολάντα’ σύντομα ξεχάστηκε, ενώ από την άλλη ο ‘Καρυοθραύστης’ γνώρισε μεγάλη επιτυχία και έγινε ένα από τα πιο αγαπητά μπαλέτα μέχρι τις μέρες μας.
Η παράσταση που παρουσιάζουμε εδώ δόθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 1999 στην Κρατική Όπερα του Βερολίνου. Ο Patrice Bart, 107 χρόνια μετά την πρεμιέρα του μπαλέτου, παρουσίασε μια χορογραφία βασισμένη στην πρωτότυπη του Marius Petipa, ιδωμένη όμως μέσα από μία άλλη, εντελώς διαφορετική ματιά ως προς την υπόθεση του έργου. Προσθέτοντας έναν πρόλογο, μετέφερε την όλη υπόθεση στις αρχές του 20ού αιώνα, όπου Ρώσοι επαναστάτες επιτίθενται στην αριστοκρατική οικογένεια της Marie και σκοτώνουν τον πατέρα της. Η μητέρα της σώζεται αλλά χάνεται, και έτσι το μικρό κορίτσι υιοθετείται από την οικογένεια Stahlbaum. Την παραμονή των Χριστουγέννων κάνει την εμφάνισή του ο Drosselmeyer, ο οποίος γνωρίζει την ιστορία της Marie και επιθυμεί να την οδηγήσει κοντά στη μητέρα της. Για το λόγο αυτό δίνει ζωή στην κούκλα του Καρυοθραύστη και ενώνει τη μικρή Marie με το παρελθόν της.
Η απόδοση της χορογραφίας του Patrice Bart από τους σολίστ είναι άψογη. Οι ερμηνείες της Nadja Saidakova στο ρόλο της Marie και του Vladimir Malakhov ως Καρυοθραύστη εντυπωσιάζουν με την τεχνική και εκφραστική αρτιότητα και την οικονομία με την οποία χρησιμοποιούν τα εκφραστικά τους μέσα. Εξίσου εντυπωσιακή είναι και η παρουσία του Oliver Matz ως Drosselmeyer, του Torsten Handler στο ρόλο του Dr. Stahlbaum, καθώς και των υπόλοιπων συντελεστών της παράστασης. Ο Daniel Barenboim, επικεφαλής της ορχήστρας της Κρατικής Όπερας του Βερολίνου, δίνει μια πολύ καλή ανάγνωση της παρτιτούρας, προβάλλοντας κάθε λεπτομέρεια της μουσικής του Tchaikovsky.
Από τεχνικής πλευράς, η μεταφορά της βραδιάς αυτής από την Κρατική Όπερα του Βερολίνου στο ψηφιακό μέσο είναι απόλυτα επιτυχής. Η πολύ καλή εικόνα, ο εξαιρετικός πολυκάναλος ήχος και οι ξεχωριστές ερμηνείες είναι σίγουρο ότι θα ικανοποιήσουν τους φίλους του είδους.