Οι κάστορες επιστρέφουν για να σώσουν τη Βρετανία από πλημμύρες και ξηρασίες

Εξαφανισμένοι από τη Βρετανία εδώ και 400 χρόνια, οι κάστορες κάνουν θεαματική επιστροφή ως αρχιτέκτονες τοπίου, μια φυσική λύση για τις απρόβλεπτες πλημμύρες και ξηρασίες που φέρνει η κλιματική αλλαγή.

Στον σταθμό του μετρό στο Γκρίνφορντ του Λονδίνου, το υπόγειο εκδοτήριο εισιτηρίων πλημμύριζε με κάθε καταιγίδα. Η λύση ήρθε τον Οκτώβριο του 2023, όταν μια οικογένεια καστόρων απελευθερώθηκε στο πάρκο των 80 στρεμμάτων δίπλα στον σταθμό.

Δουλεύοντας σκληρά κάθε σούρουπο και κάθε ξημέρωμα, οι κάστορες δημιούργησαν ένα φυσικό φράγμα στον χείμαρρο που περνά από το πάρκο, δημιουργώντας μια λίμνη που συγκρατεί το νερό.

«Ουσιαστικά μετέτρεψαν την περιοχή σε ένα τεράστιο σφουγγάρι που απορροφά τη βροχή και απελευθερώνει το νερό αργά, βελτιώνοντας σημαντικά την προστασία από πλημμύρες» είπε στο αμερικανικό NPR ο Σον ΜακΚόρμακ, κτηνίατρος και εμπνευστής της πρωτοβουλίας Ealing Beaver Project, με στόχο την επιστροφή των καστόρων στον δήμο Ίλινγκ του Λονδίνου.

Οι κάστορες –το δεύτερο μεγαλύτερο τρωκτικό του κόσμου μετά το καπιμπάρα της Νότιας Αμερικής- προσέφεραν σημαντικό όφελος, καθώς οι τοπικές αρχές ακύρωσαν το πολυδάπανο σχέδιο για την κατασκευή υδατοφράκτη και ταμιευτήρα για τα όμβρια ύδατα.

Χάρη στους κάστορες, το πάρκο δίπλα στον σταθμό του λονδρέζικου μετρό στο Γκρίνφορντ έγινε πλούσιος υγρότοπος (Ealing Beaver Project)

Και δεν είναι μόνο η προστασία από τα νερά. «Ρίχνοντας τα δέντρα, άνοιξαν τον θόλο των δέντρων και πλέον βλέπουμε μια αφθονία βιοποικιλότητας» ανέφερε ο ΜακΚόρμακ.

Στο πάρκο έκαναν την εμφάνισή τους γαρίδες του γλυκού νερού, οκτώ νέα είδη πτηνών, δύο είδη νυχτερίδων και μια σπάνια πεταλούδα. Όχι κι άσχημα για ένα πάρκο στη μέση μιας μεγαλούπολης.

Η πρωτοβουλία του Ίλινγκ είναι μια από τις δεκάδες που υλοποιούνται σε όλη τη Βρετανία για την αποκατάσταση υγροτόπων και για αντιπλημμυρική προστασία.

Οι κάστορες κυνηγήθηκαν σχεδόν μέχρι εξαφάνισης στην Αμερική και την Ευρασία. Στις αρχές του 20ού αιώνα, μόνο 1.200 άτομα εκτιμάται ότι απέμεναν στην Ευρώπη και τη βόρεια Ασία, κυρίως στη Νορβηγία, τη Γαλλία, τη Λευκορωσία, την Ουκρανία, τη Ρωσία, τη Μογγολία και την Κίνα.

Η Σουηδία έδωσε το παράδειγμα και σε άλλες χώρες όταν άρχισε να εισάγει κάστορες τη δεκαετία του 1920.

Στη Βρετανία, η αρχή έγινε το 2009 με την απελευθέρωση δύο νορβηγικών καστόρων –της Μίλι και του Μπγιόρναρ- στο δάσος του Κάπντεϊλ , ένα εύκρατο υγρό δάσος στη Δυτική Σκοτία.

Οι κάστορες φωλιάζουν μέσα σε φράγματα που δημιουργούν με κομμένα ξύλα (Jūsų darbas / CC BY-SA 4.0)

Η μεγάλη οικογένεια που δημιούργησαν προστατεύει το δάσος από τις ξηρασίες που πλήττουν όλο και συχνότερα στη Σκωτία, επισήμανε στο NPR ο δασοφύλακας Πιτ Κριτς.

«Οι υγρότοποι είναι από τα πιο πλούσια σε βιοποικιλότητα οικοσυστήματα στον κόσμο», είπε. «Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει χάσει πάνω από το 95% των υγροτόπων του και τώρα προσπαθούμε εναγωνίως να τους αποκαταστήσουμε».

Οι προσπάθειες όμως δεν είναι πάντα οργανωμένες. Σε αρκετές περιπτώσεις, ακτιβιστές απελευθέρωσαν κάστορες σε περιοχές για τις οποίες δεν είχαν άδεια.

Η εξάπλωση των ζώων σε ιδιωτικές εκτάσεις συναντά τώρα τις αντιδράσεις των αγροτών, καθώς οι κάστορες ενίοτε δημιουργούν φράγματα σε αρδευτικά κανάλια και πλημμυρίζουν τις καλλιέργειες. Καταστρέφουν επίσης αιωνόβια δέντρα και σε κάποιες περιπτώσεις αποσταθεροποιούν τις όχθες ποταμών και επιταχύνουν τη διάβρωση.

Η κυβέρνηση της Σκωτίας έχει δημιουργήσει ταμείο για την αντιμετώπιση τέτοιων ζημιών σε δημόσιους χώρους, όχι όμως και σε ιδιωτικές εκτάσεις.

Η νομοθεσία απαγορεύει την καταστροφή των φραγμάτων αν έχουν ηλικία άνω των δύο εβδομάδων. Οι αγρότες όμως καλούνται να επικοινωνούν με τις αρχές για την παγίδευση των ζώων και τη μεταφορά τους σε άλλες περιοχές.

Από εκεί προήλθαν εξάλλου οι κάστορες που μεταφέρθηκαν στο Ίλινγκ.

Ορισμένοι αγρότες δηλώνουν πάντως ότι δεν ενοχλούνται –απλώς τυλίγουν με κοτετσόσυρμα τα δέντρα που θέλουν να προστατεύσουν από τα ακούραστα σαγόνια των τρωκτικών.

Έπειτα από αιώνες ανελέητου κυνηγιού, οι κάστορες είναι πλέον ευπρόσδεκτοι και σε άλλες χώρες, όπως στην Ιταλία, την Πορτογαλία και το ουκρανικό τμήμα του Δούναβη. Στις ΗΠΑ, κάστορες απελευθερώνονται σε καμένες εκτάσεις της πολιτείας της Ουάσιγκτον για να προλάβουν τις πλημμύρες.

Ειδικά στη Βρετανία, το μέλλον δείχνει ευοίωνο, δεδομένου ότι οι περισσότεροι θηρευτές των καστόρων, όπως ο λύκος και η αρκούδα, έχουν εξαφανιστεί εδώ και αιώνες.

Kεντρική εικόνα: Charlie Marshall/ CC BY 2.0