Ευρώπη: Νέα «κανονικότητα» οι υψηλές θερμοκρασίες την άνοιξη – Πόσο έτοιμη είναι για τους καύσωνες; Τι κάνει η Ελλάδα;

Μεγάλα τμήματα στην Ευρώπη ετοιμάζονται να αντιμετωπίσουν καυτές θερμοκρασίες αυτό το Σαββατοκύριακο, καθώς οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η έντονη ζέστη την άνοιξη γίνεται το «νέο φυσιολογικό».

Η ισπανική εθνική μετεωρολογική υπηρεσία AMET αναφέρει ότι η Ιβηρική Χερσόνησος αναμένεται να βιώσει μια περίοδο «εξαιρετικά υψηλών θερμοκρασιών για αυτή την εποχή του χρόνου» κατά τη διάρκεια της Κυριακής της Πεντηκοστής.

Γενικά, το Σαββατοκύριακο αναμένονται μέγιστες θερμοκρασίες μέχρι και 38 βαθμών Κελσίου σε περιοχές της Ισπανίας. Για να χαρακτηριστεί επίσημα ως καύσωνας, όμως, θα πρέπει να σημειωθούν υψηλές θερμοκρασίες για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, οι προβλεπόμενες θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας είναι χαρακτηριστικές του μεσοκαλοκαιριού και όχι του τέλους Μαΐου, επισημαίνει η AMET.

Παράλληλα, η Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου ανακοίνωσε επίσης ότι οι θερμοκρασίες στην Αγγλία θα ανέβουν κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, ειδικά στο νότο, όπου είναι πιθανό να καταγραφούν 30°C το Σάββατο και 32°C την Κυριακή. Οι θερμοκρασίες προβλέπεται να κορυφωθούν τη Δευτέρα , όταν η νότια Αγγλία και οι Μίντλαντς ενδέχεται να πληγούν από ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες 33°C.

«Είναι πιθανό τα ρεκόρ θερμοκρασίας του Μαΐου και της άνοιξης στο Ηνωμένο Βασίλειο να σπάσουν κατά τη διάρκεια του τριημέρου, με τις προβλεπόμενες θερμοκρασίες να ξεπερνούν το υπάρχον ρεκόρ των 32,8 °C», λέει ο Steve Kocher της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, σημειώνοντας ότι, «εκτός από τη ζέστη, θα επικρατήσει ξηρός και ηλιόλουστος καιρός σε μεγάλο μέρος» της χώρας.

Στη Γερμανία, οι μετεωρολόγοι προβλέπουν θερμοκρασίες 30°C για όλο το Σαββατοκύριακο, με την πιο ζεστή μέρα να είναι η Δευτέρα. «Αναμένονται γενικευμένες μέγιστες θερμοκρασίες 22-28°C», αναφέρει ο μετεωρολόγος Ντομίνικ Γιούνγκ. «Κατά μήκος του Άνω Ρήνου, στην περιοχή Ρήνου-Μάιν και σε ορισμένες περιοχές προς το Βρανδεμβούργο, είναι πιθανές ακόμη και μέγιστες τιμές έως 31°C».

Η τρέχουσα πρόγνωση της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας για το Παρίσι προβλέπει μέγιστες θερμοκρασίες 33°C το Σαββατοκύριακο, που θα συνεχιστούν και την επόμενη εβδομάδα, ενώ η Ρώμη θα έχει μια ελαφρώς πιο δροσερή μέση θερμοκρασία 31°C. Στη Λισαβόνα, οι θερμοκρασίες θα φτάσουν τους 31°C σήμερα, ακολουθούμενες από 28°C το Σάββατο και 27°C την Κυριακή.

Όσο για την Αθήνα, που είναι συνηθισμένη σε υψηλές θερμοκρασίες, μάλλον θα είναι πιο… δροσερή, αφού η ανώτατη θερμοκρασία που αναμένεται για την Κυριακή είναι 27 βαθμοί Κελσίου, αλλά από την Δευτέρα και μετά αρχίζει η άνοδος, καθώς μεσοβδόμαδα πρέπει να περιμένουμε «30άρια».

Αποτελούν οι ραγδαία αυξανόμενες ανοιξιάτικες θερμοκρασίες το «νέο φυσιολογικό»;

Τα κλιματικά μοντέλα εκτιμούν ότι οι καύσωνες του Ιουνίου στην Ευρώπη είναι σήμερα περίπου 10 φορές πιο πιθανές από ό,τι ήταν στην προβιομηχανική εποχή, και η ίδια τάση αρχίζει να διαφαίνεται και για τον Μάιο.

«Η Γερμανία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: μια μέρα με 30°C γύρω στην Πεντηκοστή, που κάποτε θεωρούνταν σπάνιο φαινόμενο, έχει μετατραπεί από σπάνιο γεγονός της δεκαετίας του 1980 σε κάτι που η χώρα βιώνει πλέον τακτικά», δηλώνει η Ιωάννα Βεργίνη, ιδρύτρια και επικεφαλής τής παγκόσμιας υπηρεσίας πρόγνωσης καιρού WFY24, στο Euronews Earth.

«Αυτή η μεταβολή στην υποκείμενη κατανομή είναι που σημαίνει στην πραγματικότητα τη ‘νέα κανονικότητα’. Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο ακραίο φαινόμενο, αλλά για τη μετατόπιση της ίδιας της καμπύλης θερμοκρασίας», όπως εξηγεί

Η Ιωάννα Βεργίνη προειδοποιεί ότι οι υποδομές, η γεωργία και τα συστήματα δημόσιας υγείας εξακολουθούν να είναι «προσαρμοσμένα στο παλιό ημερολόγιο», πράγμα που σημαίνει ότι οι χώρες δεν είναι προετοιμασμένες για υψηλές θερμοκρασίες τόσο νωρίς μέσα στο έτος.

«Μια μέρα με 38°C στη νότια Ισπανία στα μέσα Μαΐου πλήττει μια χώρα της οποίας τα συστήματα τουρισμού, ενέργειας και νοσοκομείων δεν έχουν ακόμη μπει σε καλοκαιρινή λειτουργία», υπογραμμίζει.

Η λεκάνη της Μεσογείου – Ιταλία, Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία και Νότια Γαλλία – παραμένει το επίκεντρο αυτού του προβλήματος. Πέρυσι, αυτές οι χώρες βίωσαν μια σειρά από θανατηφόρους καύσωνες, ξηρασίες και πυρκαγιές που έπληξαν την ήπειρο.

Ωστόσο, οι αυξανόμενες περιόδους ακραίας ζέστης έχουν επηρεάσει και τις συνήθως δροσερές χώρες, των οποίων το οικιστικό απόθεμα, τα δίκτυα μεταφορών και τα νοσοκομεία δεν σχεδιάστηκαν ποτέ για να αντέχουν στη ζέστη.

«Ένα απόγευμα με 32°C στο Ελσίνκι προκαλεί περισσότερες διαταραχές από ένα απόγευμα με 40°C στη Σεβίλλη», λέει χαρακτηριστικά η Βεργίνη.

«Το Ηνωμένο Βασίλειο ακολουθεί το ίδιο μοτίβο. Οι θερμοκρασίες του Μαΐου που αγγίζουν τους 30°C βρίσκονται πολύ πάνω από τα ιστορικά μέσα όρια για αυτή την περίοδο της άνοιξης, ενώ το κτιριακό απόθεμα και το σιδηροδρομικό δίκτυο της χώρας εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες κάθε φορά που συμβαίνει αυτό», όπως σημειώνει.

Εν τω μεταξύ, μια σημαντική έκθεση που δημοσιεύθηκε στις 20 Μαΐου από την Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (CCC) του Ηνωμένου Βασιλείου προειδοποίησε ότι ο κλιματισμός θα είναι σύντομα «αναπόφευκτος» για την προστασία πολλών πολιτών από την αφόρητη καλοκαιρινή ζέστη, ιδίως σε οίκους ευγηρίας, νοσοκομεία και σχολεία.

Πώς προετοιμάζεται η Ευρώπη για τους καύσωνες;

Οι καυτές θερμοκρασίες στην Ευρώπη γίνονται όλο και πιο δύσκολο να αγνοηθούν, με ορισμένους ειδικούς να χαρακτηρίζουν την έντονη ζέστη ως τον «πιο θανατηφόρο περιβαλλοντικό κίνδυνο» της εποχής μας.

Ερευνητές του Imperial College London και της London School of Hygiene & Tropical Medicine εξέτασαν 854 ευρωπαϊκές πόλεις και διαπίστωσαν ότι η κλιματική αλλαγή ευθύνεται για το 68% των 24.400 θανάτων που αποδίδονται στην καύσωνα του περασμένου καλοκαιριού, έχοντας αυξήσει τις θερμοκρασίες έως και 3,6 βαθμούς.

Οι ανθρώπινες δραστηριότητες αποτελούν τον κύριο παράγοντα της υπερθέρμανσης του πλανήτη, κυρίως η καύση ορυκτών καυσίμων όπως ο άνθρακας, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Οι χώρες που επλήγησαν περισσότερο από ένα μεμονωμένο κύμα καύσωνα ήταν η Ελλάδα η Κύπρος, η Ρουμανία και η Βουλγαρία, όπου από τις 21 έως τις 27 Ιουλίου του 2025 σημειώθηκαν περίπου 950 θάνατοι λόγω καύσωνα, με θερμοκρασίες έως και 6 βαθμούς πάνω από τον μέσο όρο. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 11 θανάτους ημερησίως ανά εκατομμύριο κατοίκους.

Με την αύξηση των θερμοκρασιών αυξάνεται και ο κίνδυνος πλημμυρών. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι για κάθε αύξηση της θερμοκρασίας του αέρα κατά ένα βαθμό, η ατμόσφαιρα μπορεί να συγκρατήσει περίπου 7% περισσότερη υγρασία, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε πιο έντονες και ισχυρές βροχοπτώσεις.

Η φονική ζέστη του περασμένου έτους έχει πυροδοτήσει περισσότερες συζητήσεις σχετικά με το πώς η Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα την κλιματική αλλαγή και τις συνέπειές της.

Με ποιο τρόπο πρωτοπορεί η Αθήνα;

«Οι χώρες που θα τα πάνε καλύτερα την επόμενη δεκαετία δεν είναι αυτές που διαθέτουν τα περισσότερα χρήματα – είναι αυτές που αντιμετωπίζουν τη ζέστη ως κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία και όχι ως ένα απλό καιρικό φαινόμενο», υποστηρίζει ο Ιωάννα Βεργίνη.

Και προσθέτει ότι «η Αθήνα, η Βαρκελώνη και η Σεβίλλη έχουν κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση. Το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης Ευρώπης δεν έχει ξεκινήσει ακόμη».

Ο υπεύθυνος για θέματα καύσωνα της Αθήνας συντονίζει τις προσπάθειες προστασίας από τον καύσωνα στην ελληνική πρωτεύουσα

Οι πόλεις είναι ήδη θερμότερες από τις γύρω περιοχές λόγω του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας, το οποίο οφείλεται κυρίως σε ανθρωπογενή υλικά όπως η άσφαλτος και το σκυρόδεμα, που απορροφούν και παγιδεύουν τη θερμότητα του ήλιου.

Μέχρι το 2050, οι καύσωνες θα επηρεάσουν περισσότερα από 3,5 δισεκατομμύρια άτομα παγκοσμίως, με τα μισά από αυτά να ζουν σε αστικά κέντρα. Για την αντιμετώπιση αυτού του κινδύνου, το Κέντρο Κλιματικής Ανθεκτικότητας (Climate Resilience Centre) με έδρα τις ΗΠΑ δημιούργησε και εφάρμοσε πιλοτικά τις πρώτες θέσεις Chief Heat Officer (CHO) στον κόσμο.

Αυτοί οι αξιωματούχοι είναι υπεύθυνοι για την «ενοποίηση των αντιδράσεων των δημοτικών αρχών τους στην ακραία ζέστη» και επικεντρώνονται στην επιτάχυνση των υφιστάμενων προσπαθειών προστασίας από τη ζέστη και στην έναρξη νέων εργασιών για τη μείωση του κινδύνου για το κοινό.

Η Αθήνα ήταν η πρώτη ευρωπαϊκή πόλη που διόρισε CHO, προσφέροντας τη θέση στην Ελισάβετ Μπαργιάννη το 2021, ακολουθώντας τα βήματα της κομητείας Μαϊάμι-Ντέιντ στη Φλόριντα των ΗΠΑ.

Η κ. Μπαργιάννη, η οποία είναι επίσης επικεφαλής του Τμήματος Ανθεκτικότητας και Βιωσιμότητας του δήμου της Αθήνας, εργάζεται για την επικαιροποίηση του Σχεδίου Δράσης για το Κλίμα της Αθήνας και, μέχρι στιγμής, έχει πραγματοποιήσει μελέτες σκοπιμότητας και τοπίου για διάφορους δημόσιους χώρους στην ελληνική πρωτεύουσα, έχει εισαγάγει μεθοδολογία για νέες δενδροστοιχίες και έχει ξεκινήσει τη χαρτογράφηση GIS και την απογραφή δέντρων για τον Εθνικό Κήπο και την πόλη.

«Η συγκεντρωτική ευθύνη για τον σχεδιασμό κατά της θερμότητας αποδεικνύεται πιο αποτελεσματική από την κατανομή της ευθύνης σε μισή ντουζίνα δημοτικών τμημάτων», σημειώνει χαρακτηριστικά η Ιωάννα Βεργίνη της παγκόσμιας υπηρεσίας πρόγνωσης καιρού WFY24.