Ευρώπη: Γιατί τα νοικοκυριά πετάνε τόσα τρόφιμα; Κι όμως, μπορούμε να περιορίσουμε τη σπατάλη

Η Ευρώπη σπαταλά τεράστιες ποσότητες τροφίμων, ενώ εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο υποφέρουν από την πείνα.

Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή έχουν επιβαρύνει τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Η κρίση του κόστους διαβίωσης έχει οδηγήσει πολλές οικογένειες στα όρια.

Χωρίς την ενίσχυση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, της ανθεκτικότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας και της οικονομικής προσιτότητας για τα νοικοκυριά, οι κίνδυνοι για την επισιτιστική ασφάλεια θα αυξηθούν σημαντικά.

Ωστόσο, τα νοικοκυριά εξακολουθούν να πετάνε τεράστιες ποσότητες βρώσιμων τροφίμων. Αυτό δεν είναι απλώς σπατάλη. Είναι χαμένες θερμίδες, χαμένα χρήματα και ένα αυξανόμενο κλιματικό πρόβλημα.

Μία νέα ανάλυση της ομάδας Ίαν Γουίλιαμς, Καθηγητή Εφαρμοσμένων Περιβαλλοντικών Επιστημών, για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά διαπιστώνει ότι πετάνε περισσότερα από 70 κιλά τροφίμων ανά άτομο κάθε χρόνο.

Όπως γράφει σε άρθρο του στο The Conversation, σύμφωνα με τους υπολογισμούς, που βασίζονται στη μέση σπατάλη τροφίμων για την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς και στον τρέχοντα συνολικό πληθυσμό, εκτιμάται ότι το 2025 σπαταλήθηκαν 69 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων στην Ευρώπη.

Αλλά πρόκειται για ένα παγκόσμιο πρόβλημα: σε όλο τον κόσμο το 2022 – το τελευταίο έτος για το οποίο διαθέτουμε στοιχεία – τα νοικοκυριά, το λιανικό εμπόριο και οι υπηρεσίες εστίασης σπατάλησαν 1,052 δισεκατομμύρια τόνους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι ένα νοικοκυριό τεσσάρων ατόμων θα εξοικονομούσε 400 ευρώ ετησίως από τρόφιμα που τελικά καταλήγουν στα σκουπίδια. Ωστόσο, το πρόβλημα δεν αφορά απλώς τα χρήματα.

Οι κύριοι παράγοντες που οδηγούν στη σπατάλη τροφίμων είναι η έλλειψη γνώσης και κατανόησης, καθώς και οι ανησυχίες για την υγεία σχετικά με τρόφιμα που θεωρούνται ληγμένα, σε συνδυασμό με την αύξηση της κατανάλωσης τροφίμων για λόγους ευκολίας.

Γιατί οι Ευρωπαίοι σπαταλούν τρόφιμα και τι πρέπει να κάνουμε για αυτό.

Ψώνια: γιατί αγοράζουμε περισσότερα από όσα τρώμε

Οι προσφορές και οι παρορμήσεις ωθούν τους ανθρώπους να αγοράζουν περισσότερα από όσα χρειάζονται.

Οι προσφορές πολλαπλών αγορών, «τρία για δύο» και «αγοράστε ένα, πάρτε ένα δωρεάν» ωθούν τους αγοραστές να πάρουν περισσότερα από όσα χρειάζονται.

Η πίεση του χρόνου και τα ψώνια ενώ είμαστε πεινασμένοι επιδεινώνουν το πρόβλημα. Η ανάλυσή μας δείχνει ότι ο προγραμματισμός έχει σημασία: οι άνθρωποι που ελέγχουν το ψυγείο τους και ψωνίζουν με λίστα σπαταλούν λιγότερα.

Ο σχεδιασμός των καταστημάτων λιανικής παίζει καθοριστικό ρόλο. Οι μεγάλες συσκευασίες και οι περιορισμένες επιλογές μικρών μερίδων σημαίνουν ότι τα μονομελή νοικοκυριά αγοράζουν τρόφιμα που δεν μπορούν να καταναλώσουν.

Οι εκπτώσεις για προϊόντα που πλησιάζουν στη λήξη τους μπορούν να βοηθήσουν, αλλά μόνο αν οι αγοραστές έχουν σχέδιο για να χρησιμοποιήσουν ή να καταψύξουν τα τρόφιμα. Οι «προωθήσεις» των καταστημάτων λιανικής πρέπει να συνδυάζονται με εργαλεία για τα νοικοκυριά, και όχι να αφήνονται στην τύχη.

Μόλις τα τρόφιμα φτάσουν στο σπίτι, η καθημερινή διαχείριση καθορίζει αν θα καταναλωθούν ή θα πεταχτούν.

Η σύγχυση σχετικά με τις ετικέτες ημερομηνίας αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την αποφυγή της σπατάλης. Πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν την ένδειξη «ανάλωσης πριν από» ως όριο ασφάλειας. Πετάνε τα τρόφιμα για να αποφύγουν τον κίνδυνο ασθένειας. Αυτός ο φόβος υπερτερεί της ενοχής για τη σπατάλη τροφίμων. Η απλή σαφήνεια στις ετικέτες θα μείωνε γρήγορα τα απορρίμματα.

Τεχνικές μέγιστης συντήρησης

Οι δεξιότητες αποθήκευσης έχουν επίσης σημασία.

Η κατάψυξη, το μαγείρεμα σε μεγάλες ποσότητες και οι ρουτίνες «πρώτο μέσα, πρώτο έξω» (χρήση πρώτα των παλαιότερων αποθεμάτων και τελευταία των νεότερων) μειώνουν δραματικά την αλλοίωση. Τα κατεψυγμένα τρόφιμα σπαταλούνται πολύ λιγότερο από τα φρέσκα. Η διδασκαλία βασικών τεχνικών αποθήκευσης και γρήγορης συντήρησης είναι μια λύση υψηλής απόδοσης και χαμηλού κόστους.

Ο προγραμματισμός των γευμάτων ή «meal prep» μπορεί να είναι δύσκολος: η σύγχρονη ζωή είναι πολυάσχολη – οι άνθρωποι τρώνε εν κινήσει και πολλοί βασίζονται σε έτοιμα γεύματα.

Meal prep: Προεροιμασία γευμάτων για όλη την εβδομάδα

Αυτή η κουλτούρα της ευκολίας αυξάνει τη σπατάλη. Οι κοινωνικές νόρμες ωθούν στην αγορά υπερβολικής ποσότητας τροφίμων. Η φιλοξενία και η επιθυμία να προσφέρεται ποικιλία οδηγούν τα νοικοκυριά να μαγειρεύουν περισσότερο από ό,τι χρειάζονται.

Σε ορισμένες κουλτούρες, η αφθονία ισοδυναμεί με φροντίδα – και αυτό δημιουργεί περισσότερα τρόφιμα που μένουν στα πιάτα.

Το εισόδημα από μόνο του δεν εξηγεί αυτό το μοτίβο. Δεν βρήκαμε καμία απλή σχέση μεταξύ του εθνικού ΑΕΠ (το τυπικό μέτρο του μεγέθους μιας οικονομίας και της οικονομικής ανάπτυξης) και της σπατάλης τροφίμων στα νοικοκυριά. Οι πλουσιότερες χώρες μπορεί να σπαταλούν λιγότερο, αλλά η σχέση είναι ασυνεπής και διαμορφώνεται από τοπικές συνήθειες, τον τουρισμό και τις μεθόδους μέτρησης. Οι πραγματικοί παράγοντες είναι συμπεριφορικοί και εξαρτώνται από το πλαίσιο.

Καταστήματα και σούπερ μαρκετ

Πέρα από τη σπατάλη τροφίμων στα νοικοκυριά, σημαντικό μέρος του προβλήματος εντοπίζεται και στα σούπερ μάρκετ και στις επιχειρήσεις τροφίμων, όπου μεγάλες ποσότητες απολύτως ασφαλών και βρώσιμων προϊόντων καταλήγουν καθημερινά σε καταστροφή ή αχρήστευση.

Επόμενα βήματα

Η μελέτη υποδεικνύει τρεις σαφείς τρόπους για την ενίσχυση της πολιτικής και την ανάπτυξη ανθεκτικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού τροφίμων μέσω της μείωσης της σπατάλης.

• Πρώτον, διορθώστε τα μηνύματα. Τυποποιήστε τις ετικέτες ημερομηνίας και διεξάγετε μια εκστρατεία ενημέρωσης του κοινού. Όταν οι άνθρωποι κατανοούν τη διαφορά μεταξύ ποιότητας και ασφάλειας, πετάνε λιγότερα τρόφιμα.
• Δεύτερον, αλλάξτε τις πρακτικές λιανικής πώλησης. Ενθαρρύνετε τις μικρότερες συσκευασίες, τις επανασφραγιζόμενες μορφές και τα μηνύματα στις προσφορές που προτρέπουν την κατάψυξη των προϊόντων για μελλοντική χρήση. Παροτρύνετε τα σούπερ μάρκετ να πωλούν προϊόντα με ατέλειες και να τιμολογούν σαφώς τα προϊόντα που πλησιάζουν στη λήξη τους, ώστε να ενθαρρύνετε τους καταναλωτές να τα αγοράζουν.
• Τρίτον, να υποστηριχθούν άμεσα τα νοικοκυριά. Να χρηματοδοτηθούν μαθήματα μαγειρικής στην κοινότητα, εκστρατείες διαχείρισης ψυγείων και απλά ψηφιακά εργαλεία που παρακολουθούν τι υπάρχει στο σπίτι. Να επενδυθεί στη συλλογή τροφίμων από τα πεζοδρόμια και στην επεξεργασία αποσύνθεσης τροφίμων, ώστε τα αναπόφευκτα απόβλητα να απομακρύνονται από τις χωματερές.

Καμία μεμονωμένη πολιτική δεν θα λύσει το πρόβλημα της σπατάλης τροφίμων στα νοικοκυριά.

Οι παρεμβάσεις πρέπει να συνδυάζουν τη μεταρρύθμιση του λιανικού εμπορίου, σαφή ρύθμιση και υποστήριξη των καταναλωτών, γράφει ο Γουίλιαμς.

Πρέπει να είναι προσαρμοσμένες στις τοπικές κουλτούρες και τους τύπους νοικοκυριών και να έχουν σχεδιαστεί για να ενισχύουν τη διατήρηση της επισιτιστικής ασφάλειας.

Μπορούμε να μειώσουμε γρήγορα τα οικιακά απορρίμματα τροφίμων ενθαρρύνοντας τη χρήση σαφών ετικετών, πιο έξυπνες αγορές και καλύτερη αποθήκευση. Μικρές αλλαγές στο σπίτι οδηγούν σε μεγάλες εξοικονομήσεις για τον πλανήτη και για τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Το επόμενο βήμα είναι απλό: να σχεδιάσουμε πολιτικές που λειτουργούν για τους ανθρώπους εκεί όπου ζουν, ψωνίζουν και μαγειρεύουν. Αυτό όχι μόνο μειώνει τα απορρίμματα τροφίμων – θα εξοικονομήσουμε επίσης χρήματα, εκπομπές και αξιοπρέπεια (επιτρέποντας στους ανθρώπους να έχουν πρόσβαση και να χρησιμοποιούν τα τρόφιμα χωρίς ντροπή ή κριτική και χωρίς την ανάγκη για φιλανθρωπικά συσσίτια).

Όλα αυτά αυξάνουν την επισιτιστική μας ασφάλεια.

Οι λύσεις είναι πρακτικές, φθηνές και έτοιμες να εφαρμοστούν σε μεγάλη κλίμακα.

Δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο.