Λιπάσματα: Το νέο σχέδιο δράσης της Κομισιόν

Σχέδιο δράσης για τα λιπάσματα παρουσίασε σήμερα η Κομισιόν σε μια κρίσιμη στιγμή για την ευρωπαϊκή γεωργία. Η τρέχουσα γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή και η αναστάτωση στις διεθνείς ενεργειακές αγορές έχουν προκαλέσει νέα άνοδο στις τιμές της ενέργειας και των λιπασμάτων, με τις τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων να βρίσκονται ήδη περίπου 70% πάνω από τον μέσο όρο του 2024.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε σήμερα το Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα, ένα πακέτο άμεσων και διαρθρωτικών μέτρων που εκπόνησε ο αρμόδιος Επίτροπος για τη Γεωργία, Κρίστοφ Χάνσεν. Η Κομισιόν ανησυχεί ότι οι υψηλές τιμές λιπασμάτων δεν απειλούν μόνο το εισόδημα των αγροτών, αλλά και την επισιτιστική ασφάλεια της Ε.Ε.

Η στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή από τις 28 Φεβρουαρίου 2026, και ιδιαίτερα η διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ εκτόξευσε τις τιμές

Τα λιπάσματα και το φυσικό αέριο

Η στρατηγική λογική του σχεδίου ξεκινά από την παραδοχή ότι το 70-80% του κόστους παραγωγής αζωτούχων λιπασμάτων εξαρτάται από το φυσικό αέριο. Η στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή από τις 28 Φεβρουαρίου 2026, και ιδιαίτερα η διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ (που αντιπροσωπεύουν το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών αμμωνίας και ουρίας) εκτόξευσε τις τιμές. Τον Απρίλιο 2026, οι τιμές αζωτούχων λιπασμάτων στην ΕΕ ήταν ήδη 70% υψηλότερες από τον μέσο όρο του 2024 και 40 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τα επίπεδα Φεβρουαρίου.

Η παραγωγική ικανότητα αμμωνίας στην ΕΕ έχει μειωθεί κατά σχεδόν 10% τα τελευταία χρόνια. Από το 2023 έχουν οριστικά κλείσει εγκαταστάσεις που αντιπροσωπεύουν το 9% της ευρωπαϊκής παραγωγικής δυναμικότητας. Παράλληλα, η ΕΕ εισάγει περίπου το 30% της κατανάλωσής της σε αζωτούχα λιπάσματα, το 70% σε φωσφορικά και το 40% σε καλιούχα.

«Η επισιτιστική ασφάλεια αρχίζει από την ασφάλεια λιπασμάτων. Η Ευρώπη πρέπει να παράγει περισσότερα και να εξαρτάται λιγότερο από άλλους για τα θρεπτικά συστατικά που στηρίζουν τη γεωργία μας», δήλωσε ο Επίτροπος Χάνσεν, ενώ η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε πως «η κλιματική ηγεσία και η οικονομική ανθεκτικότητα είναι αλληλένδετες».

Η Κομισιόν επιβεβαιώνει ότι οι ανάγκες της τρέχουσας καλλιεργητικής περιόδου «φαίνεται να καλύπτονται». Σοβαρή πίεση ασκείται στην επόμενη περίοδο, που θα καθορίσει τη σοδειά του 2027.

ΚΑΠ και κρατικές ενισχύσεις

Στο βραχυπρόθεσμο σκέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τέσσερις βασικούς άξονες παρέμβασης:

Πρώτον, ενίσχυση του Γεωργικού Αποθεματικού της ΚΑΠ. Η Επιτροπή αναγγέλλει κινητοποίηση «σημαντικού» ποσού από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό (το ύψος θα ανακοινωθεί πριν από το καλοκαίρι) για άμεση ρευστότητα στους πλέον πληγέντες αγρότες.

Δεύτερον, νομοθετικό πακέτο τροποποίησης της ΚΑΠ, που θα εισαγάγει νέο μέτρο ρευστότητας για αγρότες, ευελιξία στις προκαταβολές πληρωμών, νέο οικολογικό σχήμα για τη βελτίωση της αποδοτικότητας λίπανσης και επενδυτικά μέτρα για βιώσιμη χρήση θρεπτικών συστατικών.

Τρίτον, ενεργοποίηση του Προσωρινού Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων που η Επιτροπή υιοθέτησε στις 29 Απριλίου 2026, επιτρέποντας στα κράτη μέλη να στηρίξουν γεωργικούς παραγωγούς που επλήγησαν από την κρίση της Μέσης Ανατολής.

Τέταρτον, δυνητική ενεργοποίηση του νέου νόμου IMERA (Πράξη Επείγουσας Ανθεκτικότητας Εσωτερικής Αγοράς), που τίθεται σε ισχύ από τις 29 Μαΐου 2026. Εάν επιδεινωθεί η κατάσταση, η Επιτροπή θα μπορεί να ζητήσει από το Συμβούλιο να ανακηρύξει τα λιπάσματα «κρίσιμα αγαθά», επιτρέποντας, μεταξύ άλλων, κοινές προμήθειες για λογαριασμό κρατών μελών και επιτάχυνση αδειοδοτήσεων.

Για την απανθρακοποίηση, το σχέδιο παρεμβαίνει στο σύστημα εμπορίας εκπομπών, και στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του ETS

Βιολογικά λιπάσματα και εκπομπές άνθρακα

Στο μεσοπρόθεσμο-μακροπρόθεσμο πλαίσιο, το σχέδιο θέτει τρεις στρατηγικούς στόχους: ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, ανάπτυξη βιο-βασισμένων και χαμηλών εκπομπών λιπασμάτων, και βελτίωση της διαφάνειας της αγοράς.

Κεντρικό εργαλείο αποτελεί η Σύμπραξη Αξιακής Αλυσίδας Λιπασμάτων, ένας δομημένος πολιτικός διάλογος μεταξύ παραγωγών, αγροτών και κρατών μελών, που θα θεσπιστεί εντός των επόμενων εβδομάδων.

Για την απανθρακοποίηση, το σχέδιο παρεμβαίνει στο σύστημα εμπορίας εκπομπών, και στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του ETS η Επιτροπή θα εξετάσει επιλογές πρόσθετης ευελιξίας για τη βιομηχανία λιπασμάτων συνδέοντας ρητές υποχρεώσεις απανθρακοποίησης και αύξησης εγχώριας παραγωγής.

Στο σκέλος των βιολογικών λιπασμάτων, η Επιτροπή σχεδιάζει να θέσει σε εφαρμογή ελάχιστες απαιτήσεις ανάμειξης χαμηλών εκπομπών ή βιο-βασισμένου περιεχομένου, καθώς και εθελοντικά και υποχρεωτικά συστήματα επισήμανσης, μέσω της Biotech Act II. Παράλληλα, εξετάζεται η απλούστευση της χρήσης χωνεμένων υπολειμμάτων (digestates) από βιοαεριοποιητές, η ανάκτηση αζώτου και φωσφόρου από λύματα, και η χαλάρωση γραφειοκρατικών φραγμών στην «οδηγία νιτρικών».