Ναπολέων Βοναπάρτης: «Τι μυθιστόρημα που ήτανε η ζωή μου!»

Ο πολυκύμαντος βίος του Ναπολέοντος Βοναπάρτη, του περιώνυμου γάλλου αυτοκράτορα και στρατηλάτη, επέπρωτο να τερματιστεί στις 5:49 μ.μ. της 5ης Μαΐου 1821, στη νήσο της Αγίας Ελένης, στο νότιο Ατλαντικό ωκεανό.

Εκεί, στον άξενο αυτόν βράχο, βρισκόταν εξόριστος από τα μέσα Οκτωβρίου του 1815 ο μέγας ηττημένος του Βατερλώ, ο έκπτωτος μονάρχης, ο πάλαι ποτέ κορσικανός αετιδεύς (είχε γεννηθεί στο Αιάκειο της Κορσικής στις 15 Αυγούστου 1769).

Στην τελευταία περίοδο της επίγειας ζωής του Ναπολέοντος, συμπεριλαμβανομένου και του ενταφιασμού του ακόμα, αναφέρεται το ακόλουθο άρθρο, που είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Αθηναϊκά Νέα» το Σάββατο 3 Αυγούστου 1940.

«ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΝΕΑ», 3.8.1940, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στο εν λόγω κείμενο διαβάζουμε τα εξής:

Εδημοσιεύσαμε πρό τινος γραμμένην από τον διεθνώς γνωστόν συγγραφέα Δημήτριον Μερεσκόφσκι (σ.σ. ρώσος λογοτέχνης, κριτικός και στοχαστής, 1865-1941) μίαν ενδιαφέρουσαν περιγραφήν, στηριζομένην επί ιστορικών δοκουμέντων, της δραματικής μεταφοράς του Μεγάλου Ναπολέοντος, αιχμαλώτου πλέον των Άγγλων, εις την θρυλικήν έκτοτε νησίδα της Αγίας Ελένης. Δημοσιεύομεν σήμερον και ένα άλλο κεφάλαιον δραματικωτέρου ενδιαφέροντος, εκείνο που αναφέρεται εις την τελευταίαν περίοδον του ενδόξου Κορσικανού.

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 26.7.1933, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Όλο το εν τω μεταξύ χρονικόν διάστημα, δηλαδή ολόκληρα χρόνια, από του 1815 μέχρι του 1821, επέρασε μέσα σε μια ατμοσφαίρα βασανιστικής μονοτονίας για τον Ναπολέοντα. Δεν ξέρει κι’ αυτός τι να κάνη. Είνε σαν ένα θηρίο κλεισμένο στο κλουβί. Κάποτε μένει επί ώρες ολόκληρες σιωπηλός. Άλλοτε ακουμπά το κεφάλι του στο χέρι και βυθίζεται σε ονειροπόλησι. Ψιθυρίζει:

— Ωστόσο, τι μυθιστόρημα που ήτανε η ζωή μου!

Αναπολεί τα όνειρα που έκανε για την εκστρατεία των Ινδιών, για την παγκόσμια μοναρχία. Ύστερα, σαν να ξυπνά αιφνιδίως, περνά το χέρι του στο πρόσωπό του και αναστενάζει:

— Στο κάτω-κάτω δεν είμαι παρά ένας άνθρωπος!

Κάπου-κάπου διαβάζει μεγαλοφώνως κλασσικές τραγωδίες. Διαβάζει άσχημα με ψεύτικον και εμφαντικόν τόνον. Αγαπά ιδιαιτέρως την «Ζαΐρα» του Βολταίρου. Όλοι γύρω του την έχουν βαρεθή τόσον πολύ, ώστε ο στρατηγός Γκουργκώ και η κυρία ντε Μοντολόν θέλουν να εξαφανίσουν το βιβλίο από τη βιβλιοθήκη. Οι ακροαταί αποκοιμούνται, αλλά ο Ναπολέων τούς παρακολουθεί:

— Κυρία ντε Μοντολόν, κοιμάσθε;

— Ε, Γκουργκώ! Ξυπνήστε!

Διά να τους τιμωρήση, βάζει τους ίδιους να διαβάσουν και τους ακούει με σταυρωμένα χέρια. Μα κι’ αυτός, ύστερα από πέντε λεπτά, αποκοιμάται.

— Τι πλήξις Θεέ μου! ψιθυρίζει καθώς μένει μόνος.

Μοιάζει με θηρίο κλεισμένο μέσα σε κλουβί, που πάει, έρχεται, στριφογυρίζει αδιάκοπα, και ρίχνει ανάμεσα από τα κάγκελλα άγρια και απεγνωσμένα βλέμματα.

Το μαρτύριον αυτό διήρκεσεν έξη χρόνια. Τέλος αρρώστησε. Η ασθένειά του εχρονολογείτο από καιρού, από το 1819. Τα πόδια του επρήζονταν, είχε ζαλάδες και λιποθυμίες. Ενόμιζε πως ήταν άρρωστος από το σηκότι (σ.σ. συκώτι) του. Αλλ’ αυτό ήταν υγιέστατο και οι ιατροί δεν ημπορούσαν να εξηγήσουν από τι έπασχεν. Αποφασίζει τότε να συντάξη την διαθήκη του. Όμως ο Χούδσον Λόβε (σ.σ. ο βρετανός στρατηγός και κυβερνήτης της Αγίας Ελένης, ο περιβόητος σερ Hudson Lowe, 1769-1844) επέμενεν ότι ο Ναπολέων δεν υπέφερεν από τίποτε, ότι είχεν αντιθέτως μίαν κακοήθη υγείαν και ότι έπαιζε κωμωδίαν.

Επί δύο χρόνια είχεν αλληλοδιαδόχως στιγμές μεγάλης αισιοδοξίας και τραγικής απογοητεύσεως. Την άνοιξι του 1821 η κατάστασις της υγείας του επεδεινώθη και κατάλαβε πως ήταν εγγύς το τέλος του. Δεν έτρωγε τίποτε. Είχεν ακατάπαυστη ναυτίασι με τα δυσάρεστα αποτελέσματά της. Ήτο διαρκώς πλημμυρισμένος από ιδρώτα, που τον εξαντλούσε. Η όρασίς του είχεν αδυνατίσει σε σημείο που δεν μπορούσε να ανθέξη το φως. Όταν τη νύχτα ίδρωνε, του άλλαζαν τα σεντόνια μέσα στο σκοτάδι. Ένα κερί μόνον άναβε στο διπλανό δωμάτιο.

— Εδώ, εδώ, αισθάνομαι έναν πόνο σαν να με κόβη ξυράφι, παρεπονείτο με βογγητά, ενώ έδειχνε το δεξιό πλευρό του.

Εξακολουθούσε ακόμη να πιστεύη πως υπέφερε από το σηκότι. Και μονάχα τις τελευταίες του στιγμές κατάλαβε ποια ήταν η αρρώστεια του. Ήταν η ίδια που έφερε τον θάνατο και στον πατέρα του. Είχε καρκίνο στο στομάχι.

Ήξερε πώς θα πεθάνη κι’ ετοιμαζόταν με πολλήν απλότητα. Ήταν γι’ αυτόν ο θάνατος μια υπόθεσις σαν όλες τις άλλες. Επανέρχεται εις την σύνταξιν της διαθήκης του. Ενώ βασανίζεται από την ναυτίασιν, υπαγορεύει τας θελήσεις του με προσοχήν και απαριθμεί εκατοντάδας ανθρώπων και αντικειμένων.

Την 27ην Απριλίου (σ.σ. του έτους 1821), εις τας εξ το πρωί, ύστερα από μίαν φρικώδη νύκτα πυρετού και παραληρήματος, σφραγίζει εννέα φακέλλους τυλιγμένους με κορδέλλες πράσινες και κόκκινες και γράφει ιδιοχείρως τις διευθύνσεις. Ζητεί να του φέρουν τις κασσετίνες που περιέχουν τα τιμαλφή του και τα απλώνει επάνω στο κρεββάτι: χρυσές ταμπακιέρες, μπομπονιέρες, μενταγιόν, πορτραίτα, ωρολόγια, διπλώματα, παράσημα. Διαλέγει απ’ αυτά τι θα προσφέρη στον καθένα εις ανάμνησιν. Το καπάκι μιας ταμπακιέρας δεν φέρει χαραγμένο το μονόγραμμά του. Παίρνει τότε ένα σουγιά και χαράζει προσεκτικά ένα κεφαλαίο «Ν». Εκείνη την ώρα βγάζει από το στόμα του ένα υγρό πηκτό και μαύρο.

— Η Αυτού Μεγαλειότης σας πρέπει να αναπαυθή.

— Όχι, δεν μου μένει καιρός, πρέπει να τελειώσω με τις δουλειές μου…

Και αφού τα τελείωσε όλα, υπαγορεύει μίαν αναφοράν εις τον διοικητήν:

«Κύριε διοικητά, την τάδε ημερομηνία, μετά μακράν και επώδυνον ασθένειαν, απέθανεν ο αυτοκράτωρ Ναπολέων…»

Και συνεχίζει να υπαγορεύη για να διατυπώση τις θελήσεις του σχετικά με την μεταφοράν της σορού του εις την Γαλλίαν.

— Υπογράψατε σεις, Μοντολόν, λέγει με ηρεμίαν.

Νομίζει τώρα πως όλα τα έχει τελειώσει. Μα όχι ακόμη.

«Πρέπει να μου γίνη οπωσδήποτε αυτοψία και να μάθη ο γυιος μου από τι απέθανα, ώστε να ξέρη να προφυλαχθή ο ίδιος».

Καλεί κατόπιν τον αββά Βινιαλί, τον εξομολογητή του, και του υποδεικνύει πώς να τοποθετήση το φέρετρό του σ’ ένα παρεκκλήσιο, πόσα κεριά να του βάλουν, πώς να γίνη η νεκρώσιμος ακολουθία κ.λπ. Τα έχει προβλέψει όλα και θέλει να γίνουν όλα όπως πρέπει.

Οι παρευρεθέντες πλησίον του στις τελευταίες του στιγμές, όπως ο Μαρσάν, ο Μοντολόν, λέγουν: «Υπήρξε καλός και απλούς σαν όλους τους γενναίους». Δεν είχε καμμιά τύψι και δεν έκαμε κανένα συλλογισμό σε ό,τι τον επερίμενε στο υπερπέραν. Σ’ όλη τη ζωή του αγάπησε τα πράγματα του κόσμου τούτου, μόνον αυτά και αυτά έως το τέλος και ίσως χωρίς τέλος.

Την αυγή της 5ης Μαΐου, ο Ναπολέων στην τελευταία του αγωνία προφέρει μερικά λόγια χωρίς κανέναν ειρμό:

— Γαλλία… στρατός…

Ο τάφος του Ναπολέοντος Βοναπάρτη στη νήσο της Αγίας Ελένης

Ξαφνικά ανασηκώνεται και πετιέται κάτω από το κρεββάτι του. Ο Μοντολόν θέλει να τον συγκρατήση. Αρχίζει μια μάχη μεταξύ τους και οι δυο κατρακυλούνε κατά γης. Ο ετοιμοθάνατος τού έσφιγγε το λαιμό σε τέτοιο σημείον, ώστε ο Μοντολόν δεν μπορούσε να φωνάξη εις βοήθειαν. Τέλος εις το διπλανό δωμάτιο ακούσθηκεν ο θόρυβος και άνθρωποι τρέχουν, τους χωρίζουν και βάζουν τον Ναπολέοντα στο κρεββάτι. Δεν εκινείτο πλέον. Ήταν η τελευταία έκρηξις της δυνάμεως που είχεν αναστατώσει τον κόσμο.

Έξω η καταιγίς εμαίνετο. Ο αέρας έσπαζε και ξερίζωνε τα δένδρα. Εις τας 5 και 49 το απόγευμα, τη στιγμή ακριβώς που ο ήλιος έδυε, ο Ναπολέων εξέπνευσεν εις το μικρό σιδερένιο κρεββάτι του, το στολισμένο με τέσσαρες ασημένιους αετούς στις γωνίες, εις το κρεββάτι εκείνο που είχε μαζί του σε όλες τις εκστρατείες του, εις το ίδιο κρεββάτι που πλάγιασε την παραμονή της μάχης του Αούστερλιτς και του Μαρέγκο. Και τον εσκέπασαν με τον γκρίζο μανδύα που φορούσε την εποχή εκείνη. Το πρόσωπό του ήταν ήρεμο. Θα έλεγε κανείς πως δεν ήταν νεκρός. Το στόμα του χαμογελούσε. Μονάχα οι άκρες των χειλέων του, στ’ αριστερά, επτυχώνοντο σ’ ένα «σαρκαστικό γέλιο».

Τον έθαψαν εις την Αγίαν Ελένη, εις την Κοιλάδα των Γερανίων, κοντά σε μια πηγή, στις ρίζες δύο ιτεών (σ.σ. ιτιών), όπου του άρεσε να κάθεται.

Ο Χούδσον Λόβε και ο στρατάρχης Μπερτράν εμάλλωσαν στο ζήτημα του επιταφίου: «Ναπολέων Βοναπάρτης» ή απλώς «Ναπολέων»; Δεν κατωρθώθη να συνεννοηθούν και ο τάφος έμεινε χωρίς επιγραφήν.