Δασμοί ή κατάρρευση: Το δίλημμα της ΕΕ απέναντι στην κινεζική επέλαση

Η παγκόσμια οικονομική σκακιέρα αναδιαμορφώνεται ραγδαία, με την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες να εργαλειοποιούν ολοένα και περισσότερο τις οικονομικές τους πολιτικές. Μέσω επιθετικών βιομηχανικών στρατηγικών, δασμών, αυστηρών κυρώσεων και περιορισμών στις εξαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών (όπως οι σπάνιες γαίες), οι δύο υπερδυνάμεις προστατεύουν τα συμφέροντά τους. Την ίδια στιγμή, όμως, η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση, αντιμετωπίζοντας αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν «δεύτερο κινεζικό σοκ».

Το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ με την Κίνα εκτοξεύτηκε σε περίπου 400 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025

Ενώ η Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα υπό την πολιτική της προστασίας της εγχώριας αγοράς που ξεκίνησε την προηγούμενη δεκαετία, έχει υψώσει ένα τείχος δασμών απέναντι στις κινεζικές εισαγωγές, η Ευρώπη έχει μετατραπεί στον κύριο αποδέκτη αυτών των προϊόντων. Το αποτέλεσμα είναι μια δραματική αύξηση του εμπορικού ελλείμματος της ΕΕ με την Κίνα, το οποίο εκτοξεύτηκε στα 400 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτό δεν οφείλεται σε μια γενικότερη απώλεια ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς η ΕΕ εξακολουθεί να καταγράφει ένα ισχυρό συνολικό εμπορικό πλεόνασμα της τάξης των 164,6 δισεκατομμυρίων ευρώ με τον υπόλοιπο κόσμο. Το πρόβλημα εντοπίζεται αποκλειστικά στην ασύμμετρη σχέση της με το Πεκίνο.

Το συνολικό εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας ξεπέρασε το 1 τρισεκατομμύριο ευρώ το 2025

Από την άλλη πλευρά, το συνολικό εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας έχει ξεπεράσει το δυσθεώρητο ποσό του 1 τρισεκατομμυρίου ευρώ. Η κατάσταση αυτή είναι τόσο ακραία που η Γενική Διευθύντρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), Ngozi Okonjo-Iweala, προειδοποίησε ανοιχτά ότι ο υπόλοιπος κόσμος απλώς δεν μπορεί να απορροφήσει έναν τέτοιο όγκο εξαγωγών. Αν η Κίνα δεν εξισορροπήσει την οικονομία της, κινδυνεύει να πυροδοτήσει ένα νέο, παγκόσμιο κύμα προστατευτισμού.

Η μετάβαση από το πρώτο στο δεύτερο σοκ

Η Ευρώπη έχει βιώσει ξανά την ασφυκτική πίεση της κινεζικής επέλασης. Το πρώτο «κινεζικό σοκ» χτύπησε την ήπειρο μετά το 2008, στοχεύοντας κυρίως τις χώρες της Νότιας Ευρώπης. Οι βιομηχανίες ένδυσης, υπόδησης και κλωστοϋφαντουργίας εκείνης της περιοχής καταποντίστηκαν από τον ανταγωνισμό των φθηνών κινεζικών προϊόντων. Σε συνδυασμό με την τότε ανατίμηση του ευρώ έναντι του γουάν, τα εμπορικά ελλείμματα του ευρωπαϊκού Νότου με την Κίνα εκτροχιάστηκαν, οδηγώντας σε βαθιά οικονομική καχεξία.

Σήμερα, το δεύτερο σοκ χτυπά την «καρδιά» της ευρωζώνης: χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Ολλανδία. Αυτή τη φορά, στο στόχαστρο δεν βρίσκονται τα ρούχα και τα παπούτσια, αλλά οι τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας όπου παραδοσιακά κυριαρχούσε η Ευρώπη, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, ο μηχανολογικός εξοπλισμός και οι πράσινες τεχνολογίες. Η στρατηγική του Πεκίνου είναι ξεκάθαρη: μέσω κολοσσιαίων κρατικών επιδοτήσεων, έχει ήδη εξαφανίσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία ηλιακών πάνελ (που κυριαρχούσε παγκοσμίως πριν από 15 χρόνια) και τώρα απειλεί να κάνει ακριβώς το ίδιο στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα.

Ο κινεζικός ανταγωνισμός πιέζει πλέον τον πυρήνα της ευρωζώνης στα αυτοκίνητα, τα μηχανήματα και τις πράσινες βιομηχανίες

Η απόκλιση του κόστους και το νομισματικό ντάμπινγκ

Οι αιτίες αυτής της ανισορροπίας είναι βαθιές. Η Κίνα, αντιμετωπίζοντας το σκάσιμο της δικής της φούσκας ακινήτων και την αδύναμη εγχώρια ζήτηση, έχει στραφεί στις εξαγωγές για να κρατήσει την οικονομία της ζωντανή, εισερχόμενη σε μια παρατεταμένη φάση αποπληθωρισμού. Αντίθετα, η Ευρώπη υπέστη βαρύτατα πλήγματα από την ενεργειακή και επισιτιστική κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Το χάσμα στο κόστος παραγωγής διευρύνεται περαιτέρω από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τα νομίσματα. Το εμπάργκο της Δύσης στο ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο έστρεψε τη Μόσχα στο Πεκίνο, προσφέροντας στην κινεζική βιομηχανία άφθονη και σημαντικά φθηνότερη ενέργεια. Επιπλέον, παρά το τεράστιο εμπορικό της πλεόνασμα (το οποίο, βάσει οικονομικής λογικής, θα έπρεπε να οδηγήσει σε ανατίμηση του νομίσματός της), η Κίνα διατηρεί το γουάν τεχνητά υποτιμημένο κατά περίπου 10% έναντι του ευρώ. Αυτό το συνεχιζόμενο «νομισματικό ντάμπινγκ» προσφέρει στους Κινέζους εξαγωγείς ένα αθέμιτο και καθοριστικό τιμολογιακό πλεονέκτημα.

Η ανάγκη για άμεση και δυναμική αντίδραση

Η Ευρώπη οφείλει να αντιδράσει άμεσα πριν η αποβιομηχάνισή της καταστεί μη αναστρέψιμη. Μια ιδανική λύση θα ήταν η διόρθωση/ανατίμηση του γουάν κατά 20% έως 30%, ώστε να αντανακλά την πραγματική εμπορική δύναμη της Κίνας. Δεδομένου όμως ότι αυτό εναπόκειται στο Πεκίνο, η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να εξετάσει την επιβολή οριζόντιων δασμών έως και 20% σε όλες τις κινεζικές εισαγωγές.

Παράλληλα, το πλαίσιο των κυρώσεων κατά της Ρωσίας θα μπορούσε να γίνει πιο στοχευμένο. Μια ριζοσπαστική πρόταση είναι η επιβολή δασμών 30% στις εισαγωγές ρωσικής ενέργειας (παρακάμπτοντας εμπόδια ομοφωνίας εντός ΕΕ), με τα έσοδα να κατευθύνονται στην ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.

Στον αντίλογο περί πιθανών κινεζικών αντιποίνων, η Ευρώπη διαθέτει ισχυρά εργαλεία. Οι ενδεχόμενοι δασμοί θα είχαν αποπληθωριστικές τάσεις στο εσωτερικό της, τις οποίες η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) θα μπορούσε να αντισταθμίσει μέσω μείωσης των επιτοκίων, τονώνοντας έτσι την εσωτερική παραγωγική δραστηριότητα.

Το πολυτιμότερο όμως εργαλείο παραμένει η χάραξη μιας επιθετικής και συνεκτικής ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής. Τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ που υπολογίζεται ότι θα αποφέρουν ετησίως οι δασμοί στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα δεν πρέπει να λειτουργήσουν ως απλή φορολογία καταναλωτών, αλλά να επανεπενδυθούν στρατηγικά για την τεχνολογική μετάβαση των ευρωπαϊκών αυτοκινητοβιομηχανιών και την ανάπτυξη R&D, δημιουργώντας την επόμενη γενιά τεχνολογιών στην Ευρώπη.

Η ώρα για δράση είναι τώρα. Αν η Ευρώπη δεν προστατεύσει τον παραγωγικό της ιστό και δεν αναπτύξει δικές της αλυσίδες αξίας, κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια ήπειρο απόλυτα εξαρτημένη από την Κίνα — όχι πλέον για καταναλωτικά αγαθά χαμηλού κόστους, αλλά για τον ίδιο τον πυρήνα της πράσινης και τεχνολογικής της επιβίωσης.

Πηγή: Social Europe