Τι είναι το κίνημα Chabad-Lubavitch με το οποίο συνδέθηκε το όνομα του Τζέφρι Έπσταϊν;

Με τη δημοσιοποίηση της πιο πρόσφατης παρτίδας εγγράφων από τα λεγόμενα «αρχεία Έπσταϊν», ήρθαν στο φως νέοι, ιδιαίτερα σοβαροί ισχυρισμοί που συνδέουν το δίκτυο του Τζέφρι Έπσταϊν με πολιτικά πρόσωπα, υπηρεσίες πληροφοριών και με τη θρησκευτική οργάνωση Chabad-Lubavitch movement.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα αποχαρακτηρισμένο υπόμνημα του FBI από το 2020, βασισμένο σε πληροφορίες εμπιστευτικής πηγής (CHS), στο πλαίσιο έρευνας για πιθανή ξένη ή εγχώρια επιρροή στις αμερικανικές εκλογές. Το έγγραφο περιλαμβάνεται στο υλικό που δημοσιοποίησε το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, όπως σημειώνει το Middle East Eye.

Σύμφωνα με αυτό, η Chabad-Lubavitch φέρεται να επιδίωξε να αποκτήσει επιρροή στην πρώτη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, με τη διατύπωση ότι «έκανε ό,τι μπορούσε για να συνεταιριστεί την προεδρία». Η ίδια πηγή ισχυρίζεται επίσης ότι ο Τραμπ «είχε τεθεί υπό επιρροή από το Ισραήλ», ενώ αποδίδει στον Τζάρεντ Κούσνερ καθοριστικό ρόλο στο προεδρικό περιβάλλον.

Ο Τζάρεντ Κούσνερ είναι Αμερικανός επιχειρηματίας στον χώρο των ακινήτων και επενδυτής, ο οποίος έγινε ευρύτερα γνωστός μέσα από την οικογενειακή και πολιτική του σχέση με τον Ντόναλντ Τραμπ. Είναι σύζυγος της κόρης του προέδρου των ΗΠΑ, Ιβάνκα Τραμπ, και υπηρέτησε ως ανώτερος σύμβουλος στον Λευκό Οίκο κατά τη διάρκεια της προεδρίας Τραμπ (2017–2021).

Στο διάστημα αυτό είχε ενεργό ρόλο σε κρίσιμα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή, συμμετέχοντας – μεταξύ άλλων – στις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στις λεγόμενες «Συμφωνίες του Αβραάμ». Παράλληλα, θεωρούνταν ένα από τα πιο επιδραστικά πρόσωπα στον στενό κύκλο του Τραμπ, με σημαντική επιρροή στη λήψη αποφάσεων.

View this post on Instagram

A post shared by Jewish Breaking News (@jewishbreakingnews)

Σχέσεις με Chabad και πολιτικά πρόσωπα

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη σχέση της οικογένειας Τραμπ με τη Chabad. Το υπόμνημα σημειώνει ότι την ημέρα της εκλογής του, η Ιβάνκα Τραμπ και ο Κούσνερ επισκέφθηκαν τον τάφο του ραβίνου Μεναχέμ Μέντελ Σνέερσον, που θεωρείται κεντρική πνευματική μορφή του κινήματος.

Παράλληλα, το έγγραφο αναφέρεται και στη Ρωσία, υποστηρίζοντας ότι η Chabad διαθέτει επιρροή και εκεί. Όπως αναφέρεται, «λειτουργεί ως κρατικά εγκεκριμένος Ιουδαϊσμός» και χρησιμοποιείται από τον Βλαντίμιρ Πούτιν για την παρακολούθηση Ρωσοεβραίων ολιγαρχών, σύμφωνα με το Middle East Eye. Στο ίδιο πλαίσιο γίνεται αναφορά στον αρχιραβίνο Μπερέλ Λάζαρ, που δραστηριοποιείται στη χώρα από τη δεκαετία του 1990 και συχνά αποκαλείται «ο ραβίνος του Πούτιν».

Οι ισχυρισμοί για δίκτυα πληροφοριών

Το υπόμνημα συνδέει τον Έπσταϊν με δίκτυα πληροφοριών, υποστηρίζοντας ότι συνεργαζόταν με αμερικανικές και ξένες υπηρεσίες. Η πηγή εκτιμά ότι είχε «στρατολογηθεί» από τη Μοσάντ, ενώ γίνεται ειδική αναφορά στη σχέση του με τον πρώην πρωθυπουργό του Ισραήλ Εχούντ Μπάρακ.

Ο Μπάρακ φέρεται να επισκέφθηκε την κατοικία του Έπσταϊν στη Νέα Υόρκη περισσότερες από 30 φορές μεταξύ 2013 και 2017, στο πλαίσιο μιας σχέσης που διήρκεσε περίπου μία δεκαετία.

Σε ανταλλαγή email που περιλαμβάνεται στα αρχεία, ο Έπσταϊν φέρεται να γράφει: «θα πρέπει να ξεκαθαρίσεις ότι δεν δουλεύω για τη Μοσάντ. :)». Ο Μπάρακ απαντά: «Εσύ ή εγώ;», με τον Έπσταϊν να διευκρινίζει: «ότι εγώ δεν δουλεύω :)».

Το παρασκήνιο της συμφωνίας του 2008

Το έγγραφο συνδέει τους παραπάνω ισχυρισμούς με τη συμφωνία ομολογίας ενοχής του Έπσταϊν το 2008. Περιγράφεται μια φερόμενη συνομιλία μεταξύ του δικηγόρου του, Άλαν Ντέρσοβιτς, και του τότε ομοσπονδιακού εισαγγελέα Άλεξ Ακόστα, στον οποίο ειπώθηκε ότι ο Έπσταϊν «ανήκε σε υπηρεσίες πληροφοριών».

Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ο Ντέρσοβιτς φέρεται επίσης να είχε «στρατολογηθεί από τη Μοσάντ και να συμμεριζόταν την αποστολή της».

Τι είναι όμως η Chabad-Lubavitch;

Για να καταλάβει κανείς τι ακριβώς είναι το κίνημα, αξίζει να ξεκινήσει από τη μορφή που το συμβολίζει: τον Μεναχέμ Μέντελ Σνέερσον. Η εικόνα του – ενός ηλικιωμένου άνδρα με μακριά λευκή γενειάδα και μαύρο καπέλο – εμφανίζεται συχνά σε αφίσες σε δρόμους πόλεων σε όλο τον κόσμο, ακόμη και σε μέρη όπου το όνομά του δεν είναι ευρέως γνωστό.

Για δεκάδες χιλιάδες υπερορθόδοξους Εβραίους, ο Σνέερσον είναι απλώς «ο Ρέμπε»: ο ηγέτης του κινήματος Chabad-Lubavitch movement, παρότι έχει πεθάνει από το 1994. Το όνομα «Chabad» είναι οικείο σε πολλούς, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, όμως οι πραγματικές πεποιθήσεις αυτής της χασιδικής ομάδας παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες.

Τι είναι αυτό που την ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα ορθόδοξα ρεύματα του Ιουδαϊσμού;

Μυστικιστικές διδασκαλίες και προσευχή

Ο Χασιδισμός ξεκίνησε τον 18ο αιώνα υπό την ηγεσία του Ισραέλ μπεν Ελιέζερ, γνωστού ως Μπαάλ Σεμ Τοβ. Ενώ, σύμφωνα με τον καθηγητή Κοινωνιολογίας και Εβραϊκών Σπουδών, Σνεούρ Ζάλμαν Νιούφιλντ, σε άρθρο του στο The Conversation, αντί να εστιάζει αποκλειστικά στη Βίβλο και στον εβραϊκό νόμο, το κίνημα έδωσε προτεραιότητα στη σύνδεση με τον Θεό μέσα από χαρούμενη προσευχή και έντονη πνευματική αφοσίωση.

Η Λουμπαβίτς πτέρυγα του Χασιδισμού ιδρύθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα από τον Σνεούρ Ζάλμαν του Λιάντι, συγγραφέα του «Τάνια» – ενός θεολογικού έργου και οδηγού αυτοβελτίωσης που εξακολουθεί να μελετάται καθημερινά από τους πιστούς. Για περισσότερα από 100 χρόνια, το κίνημα είχε ως βάση του την αγροτική πόλη Λιουμπαβίτσι στη Ρωσία, από όπου πήρε και το όνομά του.

Από το 1940, ωστόσο, η έδρα του μεταφέρθηκε στο Crown Heights του Μπρούκλιν. Τα κεντρικά γραφεία στη διεύθυνση 770 Eastern Parkway είναι γνωστά απλώς ως «770» και θεωρούνται από τους πιστούς χώρος με ιδιαίτερη μυστικιστική σημασία.

Η Λουμπαβίτς, γνωστή και ως Chabad, είναι σήμερα μία από τις μεγαλύτερες χασιδικές ομάδες, με περίπου 90.000 μέλη.

Μοιράζεται πολλά κοινά στοιχεία με όλα τα ρεύματα του ορθόδοξου Ιουδαϊσμού, όπως η αυστηρή τήρηση της «Χαλάχα» – δηλαδή του εβραϊκού νόμου και των παραδόσεων. Παράλληλα, παρουσιάζει ομοιότητες και με άλλες υπερορθόδοξες κοινότητες, όπως η αντίθεση στην παροχή κοσμικής εκπαίδευσης στα παιδιά.

Ωστόσο, υπάρχουν και βασικά χαρακτηριστικά που την ξεχωρίζουν – κυρίως ο βαθμός στον οποίο αλληλεπιδρά με μη ορθόδοξους Εβραίους.

Σνέερσον, Νετανιάχου και Τάνια

Υπενθυμίζεται ότι η σχέση του πρωθυπουργου του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου με τον ραβίνο Μεναχέμ Μέντελ Σνέερσον χρονολογείται από το 1984, όταν ο Νετανιάχου υπηρετούσε ως διπλωμάτης στον ΟΗΕ. Σε εκείνη τη συνάντηση, ο Σνέερσον του είχε πει ότι θα πρέπει να «ανάψει ένα κερί αλήθειας» σε έναν «οίκο σκοταδιού», αναφερόμενος στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών — μια φράση που συχνά επαναφέρεται ως ενδεικτική της επιρροής που άσκησε στον μετέπειτα πολιτικό λόγο του Ισραηλινού πρωθυπουργού.

Ο ίδιος ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, μάλιστα, στάθηκε ιδιαίτερα στο «Τάνια» σε πρόσφατα βιντεοσκοπημένο μήνυμα που έδωσε στη δημοσιότητα από το γραφείο του, δείχνοντας τους τόμους και χαρακτηρίζοντάς τους βασική «πηγή δύναμης» για το Ισραήλ. «Ποιο είναι το κλειδί; Ποιο είναι το μυστικό;» διερωτήθηκε, για να απαντήσει δείχνοντας τα βιβλία: «Πίστη και δύναμη. Τα έχουμε και τα δύο σε αφθονία».

View this post on Instagram

A post shared by IsraeliPM (@israelipm)

Ο «Ρέμπε»

Σε όλες τις χασιδικές ομάδες υπάρχει ένας ηγέτης, ο «Ρέμπε», ο οποίος θεωρείται ότι διαθέτει ιδιαίτερα πνευματικά χαρίσματα και λειτουργεί ως σύνδεσμος με το θείο. Στη Λουμπαβίτς, όμως, ο ρόλος του είναι ακόμη πιο κεντρικός στην καθημερινότητα των μελών.

Το 1951, ο Σνέερσον ανέλαβε την ηγεσία μετά τον θάνατο του πεθερού του και οδήγησε το κίνημα σε εντυπωσιακή ανάπτυξη μέχρι τον θάνατό του το 1994. Δεν ορίστηκε διάδοχος, και έτσι οι πιστοί συνεχίζουν να τον θεωρούν «τον Ρέμπε».

Η εικόνα του – με τα διαπεραστικά μπλε μάτια, τη λευκή γενειάδα, το μαύρο καπέλο και το μεταξωτό παλτό – είναι πανταχού παρούσα στις κοινότητες Λουμπαβίτς. Φωτογραφίες και πίνακες του κοσμούν τοίχους, μπρελόκ, ρολόγια και κουτιά φιλανθρωπίας όπου κι αν βρίσκονται οι πιστοί.

Όσο ζούσε, οι ακόλουθοί του απευθύνονταν σε εκείνον για συμβουλές και ευλογίες, τόσο για πνευματικά ζητήματα όσο και για θέματα υγείας, επιχειρήσεων και γάμου. Μετά τον θάνατό του, συνεχίζουν να αναζητούν καθοδήγηση, αφήνοντας σημειώματα στον τάφο του και ανατρέχοντας στα γραπτά του για απαντήσεις.

Ακόμη και μεταξύ όσων έχουν απομακρυνθεί από την κοινότητα, πολλοί εξακολουθούν να αισθάνονται δεμένοι με τη μορφή του.

Εβραϊκή εξωστρέφεια

Μία από τις βασικές εκφράσεις της αφοσίωσης των Λουμπαβίτς είναι η δημιουργία κέντρων προσέγγισης Εβραίων σε όλο τον κόσμο.

Η ιδέα της διάδοσης της χασιδικής σκέψης υπήρχε από την ίδρυση του κινήματος, αλλά αναπτύχθηκε ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια και μετά το Ολοκαύτωμα, συνεχίζοντας να ενισχύεται υπό την ηγεσία του Σνέερσον.

Σήμερα, η Λουμπαβίτς έχει ιδρύσει «Chabad Houses» από τη Μελβούρνη μέχρι το Χονγκ Κονγκ και από το Μπουένος Άιρες έως το Κέιπ Τάουν. Οι απεσταλμένοι της επιδιώκουν να προσεγγίσουν κοσμικούς Εβραίους και να τους κάνουν πιο κοντά στη θρησκευτική ζωή.

Η γλώσσα που χρησιμοποιείται γύρω από αυτή τη δράση έχει συχνά στρατιωτικό χαρακτήρα – για παράδειγμα, η νεολαία ονομάζεται «Στρατός του Θεού» (Tzivos Ha-Shem).

Παράλληλα, υπάρχει η πεποίθηση ότι αυτές οι προσπάθειες θα συμβάλουν στην εκπλήρωση της βιβλικής προφητείας για την έλευση του Μεσσία, που θα φέρει μια εποχή παγκόσμιας ειρήνης.

Μεσσιανισμός

Το πιο διακριτό στοιχείο της σύγχρονης Λουμπαβίτς είναι ο ενθουσιασμός για την έλευση του Μεσσία και η πεποίθηση ότι ο Σνέερσον είναι αυτός ο πολυαναμενόμενος Μεσσίας, παρά τον θάνατό του.

Μεσσιανικές προσδοκίες και πρόσωπα που διεκδικούν αυτόν τον ρόλο έχουν εμφανιστεί πολλές φορές στην εβραϊκή ιστορία, συχνά σε περιόδους κρίσης. Μετά την καταστροφή του Ολοκαυτώματος, ο Σνέερσον κατέστησε την ιδέα της έλευσης του Μεσσία κεντρική σε κάθε πτυχή της εβραϊκής ζωής.

Με τον καιρό, πολλοί πιστοί άρχισαν να τον θεωρούν τον δίκαιο λυτρωτή που στάλθηκε από τον Θεό. Αν και ο ίδιος δεν αποδέχτηκε ανοιχτά αυτές τις διακηρύξεις, υποστήριζε ότι μέσω περισσότερων πράξεων καλοσύνης και αγαθότητας μπορεί να επιτευχθεί η μεσσιανική λύτρωση.

Η έμφαση αυτή προκάλεσε κριτική από ορισμένους, ιδιαίτερα όσον αφορά τους ισχυρισμούς για τον ρόλο του Ρέμπε. Μετά τον θάνατό του το 1994, η κατάσταση έγινε πιο περίπλοκη και προέκυψε διάσπαση μέσα στο κίνημα.

Η μία πλευρά – κυρίως όσοι συμμετέχουν στο έργο εξωστρέφειας και μέλη παλαιών οικογενειών – υποστηρίζει ότι πρέπει να αποφεύγεται η δημόσια αναφορά στον Σνέερσον ως Μεσσία, καθώς αυτό απομακρύνει τους εκτός κοινότητας. Η άλλη πλευρά – κυρίως άτομα που εντάχθηκαν αργότερα – θεωρεί ότι είναι πράγματι ο Μεσσίας, ότι πρόκειται να επιστρέψει και ότι αυτό πρέπει να διακηρύσσεται.

Για κάποιους άλλους Εβραίους, αυτή η πίστη μοιάζει επικίνδυνα κοντά στη χριστιανική ιδέα της Δευτέρας Παρουσίας του Ιησού. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί Λουμπαβίτς εξακολουθούν να την υποστηρίζουν.

Το μέλλον

Το ζήτημα αυτό συνεχίζει να διχάζει μέρος της κοινότητας. Ωστόσο, τις τρεις δεκαετίες που ακολούθησαν τον θάνατο του Σνέερσον, το κίνημα όχι μόνο επιβίωσε αλλά και ενισχύθηκε.

Η συνοχή του ενισχύθηκε και μέσω δημιουργικών χρήσεων της τεχνολογίας, που καλλιεργούν την αίσθηση ότι ο Ρέμπε παραμένει παρών. Ο οργανισμός Jewish Educational Media, για παράδειγμα, παράγει βίντεο που συνδυάζουν παλαιότερες ομιλίες του με σύγχρονες εικόνες, δημιουργώντας την αίσθηση ότι μιλά στο παρόν.

Παράλληλα, οι Λουμπαβίτς επανερμηνεύουν τα χασιδικά κείμενα ώστε να ανταποκρίνονται στις σημερινές συνθήκες, βοηθώντας τα μέλη να αισθάνονται σταθερότητα παρά την απουσία φυσικού ηγέτη.