Μανώλης Γλέζος: Ένα μικρό σημάδι για μια μεγάλη πράξη

Ο αείμνηστος Μανόλης Ανδρόνικος, στον οποίον αφιερώσαμε το προ ολίγου δημοσιευθέν άρθρο μας, ήταν ο κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης που είχε τελεστεί στον ιερό βράχο της Ακρόπολης την Κυριακή 30 Μαΐου 1982, προκειμένου να τιμηθεί η Εθνική Αντίσταση των ετών 1941-1944.

Στην επίσημη αυτήν τελετή για την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, την πρώτη μόλις μετά την απελευθέρωση της χώρας μας από τον αβάσταχτο ζυγό του κατακτητή, ο τότε υπουργός Συγκοινωνιών, Ευάγγελος Γιαννόπουλος, εκπροσωπώντας την κυβέρνηση, είχε αποκαλύψει χάλκινη αναμνηστική πλάκα προς τιμήν του Μανώλη Γλέζου και του Απόστολου Σάντα.

Η πλάκα αυτή, εντοιχισμένη στο φυλάκιο της σημαίας (Μπελβεντέρε), θυμίζει την ηρωική πράξη των δύο πατριωτών, οι οποίοι κατέβασαν —όπως είναι παγκοίνως γνωστό— τη ναζιστική σημαία από την Ακρόπολη, τη νύχτα της 30ής Μαΐου 1941.

Ο Μανόλης Ανδρόνικος, πάντα ένας μέγας δάσκαλος, εντός και εκτός των πανεπιστημιακών αιθουσών, είχε πει στην ομιλία του τα εξής (πηγή: «Τα Νέα», Δευτέρα 31 Μαΐου 1982):

«Συγκεντρωθήκαμε σήμερα εδώ, στην αθηναϊκή Ακρόπολη, για να μνημονεύσουμε μια κορυφαία στιγμή της νεώτερης ιστορίας μας. Με τρόπο απλό και συμβολικό, ταπεινά κι υπερήφανα μαζί, ν’ αποτυπώσουμε στον από αιώνων ελληνικό κι από αιώνων ιερό βράχο της γης μας ένα μικρό σημάδι για μια μεγάλη πράξη. Τούτες οι σκληρές και συνάμα τρυφερές πέτρες έχουνε κρατήσει αναρίθμητες μνήμες· απ’ τον μυθικό Ερεχθέα ως τον Μακρυγιάννη και τον Γκούρα, τις πάτησαν πόδια γενναίων κι ελεύθερων ανδρών, όμως τις πάτησαν και πόδια δεσποτικά, καταχτητών κάθε λογής. Όλοι ήθελαν να μείνει επάνω σ’ αυτές η μνήμη τους, γιατί όλοι τους ήξεραν ή μάντευαν πως εδώ βρίσκεται η καρδιά κι ο νους της Ελλάδας.

«ΤΑ ΝΕΑ», 31.5.1982, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Έτσι και μεις, πιστεύουμε πως έχουμε χρέος να χαράξουμε σε μια πλάκα την πιο πρόσφατη μνήμη της ιστορίας, που έχει κιόλας αποχτήσει την απόσταση 41 ολόκληρων χρόνων. Η απόσταση τούτη μας επιτρέπει να κρίνουμε νηφάλια, όμως όχι ψυχρά, το περιστατικό εκείνης της φωτεινής νύχτας. Η πλάκα τούτη θα ξεχωρίζει, μοναδικό σύγχρονο μνημείο μέσα στα σεβάσμια ερείπια του χώρου. Ως αρχαιολόγος αισθάνομαι την ιδιαίτερη σημασία μιας τέτοιας πράξης κι αυθόρμητα ζητώ την κρίση εκείνων που ελάμπρυναν τούτον το χώρο, για το αν έχουμε το δικαίωμα να την τελέσουμε. Και την έχω, νομίζω, αυτή την κρίση, ρητή κι αδιαφιλονίκητη· γιατί κι εκείνοι έκριναν κάποτε πως η τολμηρή πράξη δυο νέων Αθηναίων, του Αρμόδιου και του Αριστογείτονα, τους έδινε το δικαίωμα και τους επέβαλλε την υποχρέωση να πράξουν κάτι αντίστοιχο, μοναδικό και χωρίς προηγούμενο· και για πολλά χρόνια χωρίς επόμενο: να στήσουν μέσα στην αθηναϊκή αγορά τους ανδριάντες τους, τους ανδριάντες των Τυραννοκτόνων.

«ΤΑ ΝΕΑ», 31.5.1982, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Τιμώντας σήμερα τους δυο πρωταγωνιστές, τον Μανώλη Γλέζο και τον Λάκη Σάντα, τιμούμε και μνημονεύουμε όλους όσους πρόσφεραν τη ζωή τους στο μεγάλο έπος της Εθνικής Αντίστασης και με ταπεινόφρονη περηφάνεια λέμε πως η γενιά εκείνη έκανε το χρέος της κι απέναντι στους πατέρες της, αλλά προπάντων απέναντι στα παιδιά της. Ας μην τους ξεχνάμε».

«ΤΑ ΝΕΑ», 31.5.1982, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ο ίδιος ο Μανώλης Γλέζος είχε δηλώσει στα «Νέα» (το σχετικό ρεπορτάζ έφερε την υπογραφή του Γιάννη Δημαρά) τα ακόλουθα:

«Εμείς είμαστε τυχεροί που ζήσαμε τη στιγμή της αναγνώρισης της Εθνικής Αντίστασης και που στο πρόσωπό μας τιμάται η Αντίσταση. Δεχτήκαμε αυτή την τιμή, γιατί πιστεύουμε ότι είναι η απαρχή για την αναγνώριση όλων των αντιστασιακών πράξεων των αγωνιστών ενάντια στη ναζιστική κατοχή. Κι ιδιαίτερα αυτών που πρόσφεραν τη ζωή τους θυσία, για να είμαστε εμείς σήμερα ελεύθεροι. Απ’ την τελετή αυτή είμαι ιδιαίτερα συγκινημένος, γιατί έχω μια ευαισθησία στη σύνδεση της αρχαίας με τη νέα Ελλάδα. Ένιωσα ξεχωριστή χαρά απ’ την ομιλία του καθηγητή Ανδρόνικου, που επισήμανε αυτή τη σύνδεση μ’ εντελώς εύστοχο τρόπο».

Το παρόν άρθρο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Μανώλη Γλέζου, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 30 Μαρτίου 2020, σχεδόν εκατοντούτης (είχε γεννηθεί στην Απείρανθο της Νάξου στις 9 Σεπτεμβρίου 1922).