Η Κύπρος δεν χρειάζεται ένταξη στο ΝΑΤΟ, εκτός και εάν θέλουμε να εξυπηρετήσουμε τα σχέδια του Ερντογάν

Είναι σαφές ότι έχουμε μπει σε μια νέα εποχή σε σχέση με τις διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις. Μια εποχή όπου οι κίνδυνοι αυξάνονται. Ιδίως όταν προέρχονται από τις δυνάμεις που υποτίθεται ότι δουλειά τους ήταν η εγγύηση της παγκόσμιας σταθερότητας.

Ο εν εξελίξει πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, ένας πόλεμος που δεν τον αποφάσισε κανένα διεθνές όργανο και που μάλλον δημιουργεί μεγαλύτερη αποσταθεροποίηση από όση υποτίθεται ότι προσπαθεί να προλάβει, αυτή τη στιγμή υπονομεύει κάθε έννοια διεθνούς τάξης που στηρίζεται σε κανόνες διεθνούς δικαίου.

Την ίδια στιγμή, η επιλογή του Ιράν να απαντήσει με το να στοχοποιήσει τις αμερικανικές βάσεις από όπου ξεκινούν ή υποστηρίζονται οι επιθέσεις εναντίον του, ουσιαστικά η προσπάθειά του να «διεθνοποιήσει» τη σύγκρουση, γεννά μεγάλους κινδύνους για την Κύπρο, εξαιτίας της παρουσίας των βρετανικών βάσεων στο έδαφός της, αλλά και για την Ελλάδα.

Παράλληλα, ζητήματα όπως το ερώτημα εάν οι εξελίξεις θα οδηγήσουν σε ένα νέο κύμα τρομοκρατίας ή σε νέες προσφυγικές ροές, επίσης γεννούν νέες προκλήσεις.

Και όλα αυτά την ίδια ώρα που τα ζητήματα που αφορούν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις παραμένουν στον πυρήνα τους ανοιχτά, με την όποια συνεννόηση ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα να αφορά πρωτίστως την αποφυγή κλιμάκωσης παρά την ουσιαστική πρόοδο ως προς την επίλυση των διμερών ζητημάτων.

Μέσα σε αυτό το τοπίο η Κύπρος βρίσκεται στο επίκεντρο. Όχι μόνο γιατί το Κυπριακό, δηλαδή η παράνομη κατοχή μέρους της επικράτειας ενός κυρίαρχου κράτους και μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει μια «ανοιχτή πληγή», αλλά και γιατί ήδη αντιμετωπίζει τις επιπτώσεις από τον πόλεμο κατά του Ιράν, καθώς «φιλοξενεί» τις βρετανικές βάσεις.

Εύλογο είναι τόσο η Ελλάδα όσο και άλλα κράτη της ΕΕ να σπεύσουν προς υποστήριξή της για να μην υποστεί τις επιπτώσεις ενός πολέμου στον οποίο δεν συμμετέχει.

Όμως, την ίδια στιγμή βλέπουμε στην Κύπρο και στην Ελλάδα διάφορους κύκλους να προωθούν την ιδέα ότι η λύση για την ασφάλεια της Κύπρου είναι η ένταξή της στο ΝΑΤΟ. Η επιχειρηματολογία είναι ότι εάν η Κύπρος μπει στο ΝΑΤΟ, τότε η Συμμαχία θα εγγυηθεί την ασφάλειά της.

Φοβάμαι ότι αυτή θα ήταν μια ιδιαίτερα επικίνδυνη επιλογή. Η ιστορία των ελληνοτουρκικών εντάσεων συμπίπτει με την περίοδο που οι δύο χώρες ήταν μέλη του ΝΑΤΟ. Η ένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ δεν οδήγησε στο να αποφευχθεί η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, ούτε στο να σταματήσει η κατοχή τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ελλάδα και Τουρκία είναι και οι δύο μέλη του ΝΑΤΟ αλλά αυτό δεν έχει αποτρέψει αλλεπάλληλες εντάσεις, που έφτασαν στα «παραπέντε» μιας ένοπλης σύγκρουσης, ούτε τη συνεχιζόμενη κούρσα εξοπλισμών που σε σημαντικό βαθμό αφορά ενδεχόμενη μεταξύ τους σύγκρουση.

Και βέβαια είμαστε σε ένα τοπίο όπου η ίδια η έννοια της «δυτικής συμμαχίας τίθεται υπό αίρεση. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει κάνει ρητορικές αναφορές σε ενδεχόμενη προσάρτηση του Καναδά, ενώ είναι πολύ πρόσφατες οι αξιώσεις για παραχώρηση της Γροιλανδίας, που αποτελεί τμήμα της ευρύτερης επικράτειας της Δανίας. Χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ υφίστανται απαξιωτικές αναφορές από τις ΗΠΑ, είτε επειδή ζήτησαν οι νατοϊκές βάσεις να μην αξιοποιηθούν στις πολεμικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, είτε επειδή δεν έσπευσαν εγκαίρως και με τον πρέποντα ενθουσιασμό να συμμετέχουν σε αυτές.

Εύλογα αναρωτιέται κανείς εάν σε ένα τέτοιο πλαίσιο μπορούμε να μιλάμε για το ΝΑΤΟ ως έναν μηχανισμό που εγγυάται την ασφάλεια των χωρών-μελών, με τον τρόπο που αυτό μπορεί να ίσχυε στο παρελθόν.

Όμως, δεν είναι μόνο το ζήτημα εάν το ΝΑΤΟ αποτελεί στη σημερινή περίοδο βαθιάς κρίσης της «δυτικής συμμαχίας» μια εγγύηση ασφάλειας για μια χώρα όπως η Κύπρος.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η επίλυση του Κυπριακού απαιτεί εν τέλει και μια απόφαση του ΟΗΕ που θα επικυρώνει την όποια λύση και που στο μεταξύ θα έχει συμβάλει στο να υπάρξει μια λύση. Στο Συμβούλιο Ασφαλείας συμμετέχουν η Ρωσία και η Κίνα. Πόσο θετικά θα υποδεχτούν την προοπτική να γίνει η Κύπρος ένα προκεχωρημένο ΝΑΤΟϊκό φυλάκιο στην Ανατολική Μεσόγειο και μια μεγάλη αμερικανική βάση, εξέλιξη που παρεμπιπτόντως θα την εξέθετε και σε νέους κινδύνους ως στόχο επιθέσεων;

Και βέβαια δεν μπορούμε να παραβλέψουμε και τον παράγοντα Τουρκία.

Η Τουρκία είναι ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ. Ως τέτοιο έχει λόγο για το ποιες χώρες μπορούν να γίνουν μέλη του ΝΑΤΟ και ποιες όχι. Πολύ πρόσφατα είδαμε την Τουρκία να καθυστερεί την ένταξη της Σουηδίας και της Φιλανδίας για αρκετό διάστημα, με την προβολή διαφόρων απαιτήσεων, πρωτίστως σε σχέση με τη δράση οργανώσεων των Κούρδων στη χώρα τους.

Φαντάζεται κανείς ότι η Τουρκία, που καθυστέρησε για 20 μήνες την ένταξη της Σουηδίας, θα δεχτεί αδιαμαρτύρητα να ενταχθεί η Κυπριακή Δημοκρατία, την οποία σημειωτέον εξακολουθεί να μην αντιμετωπίζει ως νόμιμη κυβέρνηση κυρίαρχου κράτους, στο ΝΑΤΟ, χωρίς να εκβιάσει για μια «λύση» του Κυπριακού σύμφωνα με τους δικούς της όρους; Δηλαδή, χωρίς να απαιτήσει να αναγνωριστεί η δική της θέση που έχει πια μετατοπιστεί από τη διζωνική και δικοινοτική ομοσπονδία στη λογική ουσιαστικά των «δύο κρατών», δηλαδή της διχοτόμησης της Κύπρου;

Πολύ φοβάμαι ότι στο όνομα μιας φαντασίωσης «ασφάλειας» της Κύπρου που πρωτίστως καλλιεργείται από όσους επιμένουν ότι σωστή εξωτερική πολιτική δεν είναι αυτή που εγγυάται την ασφάλεια της χώρας και την ικανότητά της να μη γίνεται μέρος ευρύτερων γεωπολιτικών προβλημάτων, αλλά αυτή που εξασφαλίζει ότι η χώρα μας παραμένει «με τη σωστή πλευρά της ιστορίας», δρομολογούνται λύσεις σε βάρος της Κύπρου και τελικά σε βάρος και της Ελλάδας.

Γιατί ας μη γελιόμαστε, εάν ο Ερντογάν διαπιστώσει ότι η ελληνική και ελληνοκυπριακή πλευρά έχουν τη διάθεση να αποδεχτούν σημαντικό μέρος των τουρκικών απαιτήσεων σε σχέση με την Κύπρο, στο όνομα της εξασφάλισης της εισόδου της τελευταίας στο ΝΑΤΟ, τότε είναι βέβαιο ότι θα επιμείνει ακόμη περισσότερο και στις αξιώσεις του σε σχέση με τα ελληνοτουρκικά.

Ούτε η Κύπρος ούτε η Ελλάδα έχουν ανάγκη από «πρωτοβουλίες» που στην πραγματικότητα θα αυξήσουν τους κινδύνους και την ανασφάλεια. Αυτό που χρειάζονται είναι μια εξωτερική πολιτική που με επίγνωση των πραγματικών συσχετισμών δύναμης, θα μπορεί να θέτει «κόκκινες γραμμές» με βασικό γνώμονα το πώς η χώρα θα αποφύγει να γίνει μέρος πολέμων που δεν τους αποφάσισε και κρίσεων που προκύπτουν από σχεδιασμούς που δεν έχουν καμία σχέση με τα πραγματικά εθνικά συμφέροντα.