Τζάνετ Τζάκσον: Χειραφέτηση, πατροκτονία και η ιστορία του άλμπουμ που άλωσε την ποπ – «40 χρόνια Control»

Στην 40η επέτειο του, το εμβληματικό άλμπουμ Control της Τζάνετ Τζάκσον παραμένει ακέραιο και δυνατό, ένας ύμνος στη γυναικεία χειραφέτηση και βέβαια ένα βινύλιο που εκτόξευσε την Τζάνετ Τζάκσον, αδελφή των περίφημων αδελφών Τζάκσον, στο πάνθεον της βιομηχανίας και πολύ μακριά από το «ζυγό» της οικογένειας της. Ένα δημιουργικό μανιφέστο που μέσα στα χρόνια δικαιώθηκε από μουσικούς, κριτικούς, αλλά και ακαδημαϊκούς, το Control έδωσε στην Τζάκσον τη δυναμική που μέχρι τότε είχε στερηθεί ως «η μικρή αδελφή του Μάικλ».

Σήμερα, η 59χρονη πλέον σταρ γιορτάζει αυτή την ιστορική επέτειο με αναμνήσεις από μια εποχή που την καθόρισε. Στο βίντεο που δημοσίευσε, ακούγεται η χαρακτηριστική της φωνή να απαγγέλλει τον μονόλογο που έμεινε στην ιστορία, δηλώνοντας πως «αυτή είναι μια ιστορία για τον έλεγχο… τον δικό μου έλεγχο. Έλεγχο για το τι λέω, έλεγχο για το τι κάνω. Και αυτή τη φορά, θα το κάνω με τον δικό μου τρόπο».

Με αυτή την εκφώνηση η Τζάνετ Τζάκσον έθετε τις βάσεις για μια ολόκληρη καριέρα βασισμένη στην αυτοδιάθεση.

Η Πόλα Αμπντούλ, η οποία εργάστηκε ως χορογράφος της Τζάνετ κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, συμμετείχε ενεργά στον εορτασμό, θέλοντας να προσφέρει στην Τζάνετ Τζάκσον «τα λουλούδια της», όπως ανέφερε χαρακτηριστικά.

Με το Control η Τζάνετ κατάφερε να καταρρίψει το ρεκόρ του αδελφού της, Μάικλ, για τη μεγαλύτερη συνεχή παρουσία σινγκλ από ένα άλμπουμ στα τσαρτ, με 65 συνεχόμενες εβδομάδες, έναντι των 64 του Thriller

View this post on Instagram

A post shared by Paula Abdul (@paulaabdul)

Η Αμπντούλ περιέγραψε το Control ως μια «πανέμορφη εμπειρία» καθώς ήταν μάρτυρας σε μια επανεκκίνηση της Τζάνετ. «Με το Control εισέρχεται πλήρως στη δύναμή της και στη δημιουργική της φωνή», ενώ δεν παρέλειψε να ευχαριστήσει τους παραγωγούς Τζίμι Τζαμ και Τέρι Λιούις για την ευφυΐα τους, καθώς και όλους τους χορευτές που πλαισίωσαν αυτό το κεφάλαιο στη ζωή της.

Όταν τον Φεβρουάριο του 1986 η Τζάνετ Τζάκσον κυκλοφόρησε το Control, ο κόσμος της μουσικής έγινε μάρτυρας μιας ιστορικής μετατόπισης των τεκτονικών πλακών της ποπ κουλτούρας.

Μέσα από μια τολμηρή πράξη καλλιτεχνικής «πατροκτονίας», η 19χρονη τότε Τζάνετ αποτίναξε τη βαριά σκιά της δυναστείας των Τζάκσον, παραδίδοντας ένα έργο που παραμένει ορόσημο για τη γυναικεία αυτονομία, τη μαύρη κουλτούρα και τη μουσική καινοτομία.

Η ιστορία του Control ξεκινά ως μια πράξη απελπισίας και καταλήγει ως ένας θρίαμβος της θέλησης. Στις αρχές της δεκαετίας του 80, η Τζάνετ Τζάκσον βρισκόταν παγιδευμένη σε έναν ρόλο που δεν είχε επιλέξει.

Υπό την αυστηρή, σχεδόν τυραννική επίβλεψη του Τζο Τζάκσον, είχε κυκλοφορήσει δύο άλμπουμ που η κριτική αντιμετώπισε ως παιδική σόουλ, χωρίς προσωπικό στίγμα. «Ήμουν πιόνι σε μια σκακιέρα που είχε στηθεί πριν καν γεννηθώ» είχε εξομολογηθεί.

Η Τζάνετ Τζάκσον σε φωτογραφία του CBS το 1977 στα γυρίσματα της σειράς The Jacksons

Η Τζάκσον ήταν έτοιμη να διεκδικήσει το δικό της αφήγημα, να αναλάβει τον έλεγχο της δημόσιας περσόνας και να κάνει τις επιλογές που η ίδια έκρινε σωστές για την ίδια. Η απόφασή της να απολύσει τον πατέρα της από τη θέση του μάνατζερ και να αναζητήσει νέα δημιουργική στέγη στη Μινεάπολη, μακριά από τη λάμψη και τους περισπασμούς του Χόλιγουντ, θεωρήθηκε από πολλούς ως επαγγελματική αυτοκτονία. Ήταν όμως η αρχή της σημαντικότερης μεταμόρφωσης στην ιστορία της ποπ.

Στη Μινεάπολη, η Τζάνετ συνάντησε τους Τζίμι Τζαμ και Τέρι Λιούις, δύο πρώην συνεργάτες του Prince, οι οποίοι κατάλαβαν αμέσως ότι η νεαρή κοπέλα δεν χρειαζόταν κηδεμόνες, αλλά συμμάχους.

Αντί να της επιβάλουν έτοιμα τραγούδια, πέρασαν μια εβδομάδα απλώς συζητώντας μαζί της, «μπαίνοντας στο κεφάλι της» όπως δήλωσαν αργότερα. Το αποτέλεσμα ήταν ένας ήχος επιθετικός, βιομηχανικός, γεμάτος από τα χτυπήματα των συνθεσάιζερ και έναν ρυθμό που η μουσικολογία ονόμασε αργότερα New Jack Swing.

Η ιστορία του Control ξεκινά ως μια πράξη απελπισίας και καταλήγει ως ένας θρίαμβος της θέλησης. Στις αρχές της δεκαετίας του 80, η Τζάνετ Τζάκσον βρισκόταν παγιδευμένη σε έναν ρόλο που δεν είχε επιλέξει

View this post on Instagram

A post shared by Janet Jackson (@janetjackson)

Η Τζάνετ Τζάκσον δεν τραγουδούσε πλέον για αθώους έρωτες· τραγουδούσε για την παρενόχληση στους δρόμους, για την ανάγκη να θέτει όρους στις σχέσεις της και, φυσικά, για την ανάληψη του απόλυτου ελέγχου της ζωής της.

Όταν ο δίσκος κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο του 1986, το σοκ στη βιομηχανία ήταν άμεσο. Οι κριτικοί που μέχρι τότε την αντιμετώπιζαν ως τη μικρή αδελφή του Μάικλ, βρέθηκαν προ εκπλήξεως.

Το περιοδικό NME έγραψε πως η Τζάνετ Τζάκσον διάνυσε «μεγάλη απόσταση για να αποτινάξει την εμπειρία του να είναι ένα παιδί στη σκιά των Τζάκσον· είναι πλέον μια αυτόνομη καλλιτέχνιδα» κάνοντας λόγο για «υποδειγματική αυτοπραγμάτωση».

Ο ήχος του άλμπουμ που οι New York Times χαρακτήρισε ως μια «πρωτοποριακή σύντηξη R&B, ραπ, φανκ και ντίσκο» θεωρήθηκε (και ήταν) πρωτοποριακός, και το Rolling Stone αναγνώρισε στη Τζάνετ πως «επιτέλους κατάφερε να βγει από τη σκιά της διάσημης οικογένειάς της.

Η Τζάνετ ήταν μόλις 19, οι κριτικοί δεν μπορούσαν να πιστέψουν πως ένα τόσο νέο κορίτσι είχε, όχι την τόλμη, αλλά την ωριμότητα να υπερασπιστεί μόνη το ανάχωμα της

Ο Ρόμπερτ Κρίστγκοου, ο πατριάρχης των μουσικοκριτικών και δοκιμιογράφος που επηρέασε με την πένα του την αγορά, τα στελέχη αλλά και τα ίδια τα μουσικά είδη που υπερασπίστηκε ώστε να τα καθιερώσει (χιπ χοπ, riot grrrl και η εισαγωγή της αφρικανικής ποπ μουσικής στη Δύση είναι μερικές νίκες του) και αρχισυντάκτης στο The Village Voice αν και αρχικά επιφυλακτικός, παραδέχθηκε τη νίκη της Τζάκσον και των παραγωγών της ενώ το Newsweek σημείωσε πως το Control ήταν μια σκληρή επανάσταση απέναντι στις μελό μπαλάντες της εποχής.

Για τους μουσικολόγους, το άλμπουμ αυτό θεωρείται το πρώτο που γεφύρωσε το χάσμα μεταξύ της παραδοσιακής μαύρης μουσικής και της ανερχόμενης τότε χιπ χοπ κουλτούρας, καθιερώνοντας την Τζάνετ ως μια οραματίστρια της σύγχρονης αισθητικής..

Η Τζάνετ ήταν μόλις 19, οι κριτικοί δεν μπορούσαν να πιστέψουν πως ένα τόσο νέο κορίτσι είχε, όχι την τόλμη, αλλά την ωριμότητα να υπερασπιστεί μόνη το ανάχωμα της.

Ακαδημαϊκά, το Control μελετάται ως μια πολιτισμική στροφή για τη μαύρη γυναίκα καλλιτέχνιδα. Η καθηγήτρια πολιτικών επιστημών στο πανεπιστήμιο Carroll Λίλι Γκόρεν έγραψε στο βιβλίο της You’ve Come A Long Way, Baby: Women, Politics, and Popular Culture (2009) πως το άλμπουμ φέρει ένα «πολιτικά καθοδηγούμενο φεμινιστικό μήνυμα», καθώς για πρώτη φορά μια μαύρη ποπ σταρ διεκδίκησε την αυτονομία της όχι μόνο στιχουργικά, αλλά και στην παραγωγή και τη διαχείριση της εικόνας της.

Μουσικολόγοι όπως ο Ρίτσαρντ Ριπάνι επισημαίνουν πως το Control ήταν το πρώτο άλμπουμ που γεφύρωσε οργανικά το χάσμα ανάμεσα στην R&B και τη Rap, εισάγοντας ρυθμικά στοιχεία που θα κυριαρχούσαν στη μουσική για τις επόμενες τρεις δεκαετίες. Δεν ήταν απλώς ένας δίσκος· ήταν η αρχιτεκτονική ενός νέου μουσικού οικοδομήματος.

Η επιτυχία του Control δεν ήταν μόνο καλλιτεχνική, αλλά και αριθμητική. Το άλμπουμ έγινε το πρώτο της Τζάνετ που σκαρφάλωσε στην κορυφή του Billboard 200, παραμένοντας στα τσαρτ για περισσότερα από δύο χρόνια. Το πιο εντυπωσιακό επίτευγμα, ωστόσο, ήταν η κυκλοφορία πέντε σινγκλ που έφτασαν στο τοπ 5 του Billboard Hot 100, καθιστώντας την την πρώτη γυναίκα καλλιτέχνη που πετυχαίνει κάτι τέτοιο με έναν μόνο δίσκο.

Το Control Look είχε και αυτό το εκτόπισμα του. Η Τζάκσον είχε επινοήσει ένα νέο πρότυπο για τη γυναίκα καλλιτέχνιδα, που δεν βασιζόταν στην πρόκληση, τον ηδονισμό, ή τη σαγήνη

Με το Control η Τζάνετ κατάφερε να καταρρίψει το ρεκόρ του αδελφού της, Μάικλ, για τη μεγαλύτερη συνεχή παρουσία σινγκλ από ένα άλμπουμ στα τσαρτ, με 65 συνεχόμενες εβδομάδες, έναντι των 64 του Thriller.

Στα βραβεία Grammy του 1987, το Control έλαβε τέσσερις υποψηφιότητες, συμπεριλαμβανομένης αυτής για το Άλμπουμ της Χρονιάς, ενώ οι Τζίμι Τζαμ και Τέρι Λιούις κέρδισαν το βραβείο του Παραγωγού της Χρονιάς. Στα American Music Awards το άλμπουμ σάρωσε κερδίζοντας 12 υποψηφιότητες –ένα ρεκόρ που προκάλεσε δέος– και να φεύγει με τέσσερα βραβεία. Η αναγνώριση συνεχίστηκε στα Soul Train Music Awards και στα Billboard Music Awards, επισφραγίζοντας την κυριαρχία της.

Η Τζάνετ Τζάκσον δεν ήταν πλέον μια ελπιδοφόρα τραγουδίστρια· ήταν η νέα αυτοκράτειρα της ποπ, μια καλλιτέχνιδα που είχε καταφέρει να μετατρέψει την προσωπική της επανάσταση σε παγκόσμιο φαινόμενο.

Ένα μεγάλο μέρος της επιτυχίας του Control οφείλεται στην οπτική του ταυτότητα, η οποία διαμορφώθηκε μέσα από τα μουσικά βίντεο που κατέκλυσαν το MTV. Εκεί, η συμβολή της Πόλα Αμπντούλ υπήρξε καθοριστική. Ως χορογράφος, η Πόλα Αμπντούλ έμαθε στη Τζάκσον μια ολόκληρη γλώσσα σώματος που εξέπεμπε δύναμη και πειθαρχία.

Οι χορογραφίες του Nasty και του When I Think of You -δυναμικές, γεωμετρικές και γεμάτες αυτοπεποίθηση- έγιναν εμβληματικές, κερδίζοντας βραβεία στα MTV Video Music Awards και αλλάζοντας τον τρόπο που το κοινό αντιλαμβανόταν τη χορευτική ποπ με την Αμπντούλ να ενσωματώνει την street αισθητική σε ένα επαγγελματικό πλαίσιο, δημιουργώντας ένα οπτικό αποτέλεσμα που ήταν ταυτόχρονα προσβάσιμο και μεγαλειώδες.

Επιπλέον, όταν η Τζάνετ Τζάκσον εμφανίστηκε στο προσκήνιο με το Control, η μόδα των ογδόντα βρισκόταν σε μια φάση υπερβολής και έντονων χρωμάτων. Εκείνη όμως επέλεξε να κάνει την επανάστασή της μέσα από την αφαίρεση και την αυστηρότητα. Το κυρίαρχο μαύρο χρώμα, οι υπερτονισμένοι ώμοι με τις βάτες και οι στρατιωτικές γραμμές στα σακάκια της δεν ήταν απλώς μια ενδυματολογική επιλογή, αλλά μια δήλωση προστασίας και δύναμης.

Το Control Look είχε και αυτό το εκτόπισμα του. Η Τζάκσον είχε επινοήσει ένα νέο πρότυπο για τη γυναίκα καλλιτέχνιδα, που δεν βασιζόταν στην πρόκληση, τον ηδονισμό, ή τη σαγήνη.

Είχε δύναμη και ικανότητα και στο επόμενο άλμπουμ της, το Rhythm Nation του 1989, έγινε ξεκάθαρα πανοπλία.

Η Τζάνετ Τζάκσον δεν ήταν πλέον μια ελπιδοφόρα τραγουδίστρια· ήταν η νέα αυτοκράτειρα της ποπ, μια καλλιτέχνιδα που είχε καταφέρει να μετατρέψει την προσωπική της επανάσταση σε παγκόσμιο φαινόμενο

Αγέλαστη στο εξώφυλλο του δίσκου, η αισθητική και μουσική αυστηρότητα του του δίσκου είχε κουβαλήσει με συνέπεια το μήνυμα της. Ο έλεγχος δεν είναι μια απαλή κατάσταση, αλλά μια σκληρή κατάκτηση. Ένας πόλεμος που αν είσαι μαύρη και γυναίκα, οφείλεις να τον νικήσεις για το μέλλον σου.

Σήμερα, σαράντα χρόνια μετά, το Control παραμένει στην κορυφή των λιστών με τα σημαντικότερα άλμπουμ όλων των εποχών, έχοντας πάρει τη θέση του στο Rock and Roll Hall of Fame και στο Εθνικό Μουσείο Αφροαμερικανικής Ιστορίας. Με το Control η Τζάνετ Τζάκσον απέδειξε πως όταν μια γυναίκα αποφασίζει να πάρει τον έλεγχο, η ιστορία δεν έχει άλλη επιλογή από το να υποκλιθεί -χωρίς συμβιβασμούς.

Το combo του επιθετικού χορευτικού ρυθμού, του στίχου που απαιτεί από την πατριαρχία να λογοδοτήσει και η σκηνική της παρουσία που απαιτούσε την προσοχή του κοινού, ήταν κάτι πρωτόγνωρο.

Η Τζάνετ Τζάκσον δεν ζητούσε την άδεια κανενός· απαιτούσε τον έλεγχο της ζωής της ανοίγοντας τον δρόμο για όλες τις Μπιγιονσέ που ακολούθησαν.

Σαράντα χρόνια μετά, η βιομηχανία εξακολουθεί να δανείζεται στοιχεία από εκείνη την περίοδο. «Όλα έχουν να κάνουν με τον έλεγχο, και έχω πολύ από αυτόν» είπε για την επέτειο του άλμπουμ που την έκανε μια αναπάντεχη επαναστάτρια της ποπ που σήκωσε ανάστημα στα αγόρια της παρέας. Κάτι που δεν της συγχωρέθηκε ποτέ.