Μελίσσα Στοΐλη: «Οι πρώτες ύλες της λογοτεχνίας μπορεί να κρύβονται στην υγρασία μιας πόλης»

«Νιώθω απόλυτη ελευθερία όταν γράφω. Ζω πολλές ζωές. Μπορώ όποτε θέλω να γίνω παιδάκι και γέρος. Να είμαι σκύλος, άνθρωπος, ή έντομο. Να πηγαινοέρχομαι στον χρόνο. Να είμαι θύμα ή δολοφόνος» λέει η Μελίσσα Στοΐλη αφήνοντας μέσα από τις λέξεις και την εναλλαγή των εικόνων να ξεπηδήσει η καλειδοσκοπική αντίληψη του συγγραφέα.

Η Μελίσσα Στοΐλη γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και σπούδασε στη δραματική σχολή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος. Τώρα ζει στην Αθήνα και δουλεύει ως δημοσιογράφος.

Με τη Μελίσσα, μέσα στα χρόνια, έχουμε βρεθεί σε δυο-τρία δημοσιογραφικά γραφεία, έχουμε ανταλλάξει απόψεις για τίτλους και lead, έχουμε διασταυρώσει ανήσυχες ματιές όταν η ατμόσφαιρα βάραινε και ζωηρά χαμόγελα όταν ελάφρυνε, έχουμε τσουγκρίσει τα ποτήρια μας «εις υγείαν της παρέας».

«Πώς νοιώθεις όταν γράφεις την τελευταία λέξη, στην τελευταία πρόταση του βιβλίου σου;» τη ρωτάω.

«Νιώθω ένα υπέροχο αίσθημα πληρότητας. Σαν να βιώνω την εκπλήρωση ενός μεγάλου έρωτα» απαντάει η Μελίσσα, συνεχίζοντας:

«Είμαι τυχερή που ασχολήθηκα με το θέατρο και τη δημοσιογραφία. Η τέχνη της υποκριτικής με έμαθε να πλάθω χαρακτήρες και η δημοσιογραφία να στηρίζομαι στην έρευνα και να εντοπίζω – όσο γίνεται – την ουσία μιας ιστορίας».

H νουβέλα της Μελίσσα Στοΐλη «Στους 44° υπό σκιάν» (Εκδόσεις Κίχλη)

«Το σπίτι μου βρισκόταν στην ευρύτερη περιοχή του Βαρδαρίου, στις αρχές της Αγίου Δημητρίου. Στη γειτονιά έμεναν συνταξιοδοτημένες ιερόδουλες και τρανς που έκαναν κάποτε πιάτσα στον Βαρδάρη αλλά και οικογένειες»

H συλλογή διηγημάτων της Μελίσσα Στοΐλη «Απ’ το Μπαλκόνι να φύγεις!» (Εκδόσεις Κίχλη)

-Το νέο βιβλίο σου έρχεται τρία χρόνια μετά το τελευταίο βιβλίο σου, «Απ’ το Μπαλκόνι να φύγεις!». Η Θεσσαλονίκη είναι ξανά το φόντο στις ιστορίες σου. Πέρα από το ότι είναι ο τόπος καταγωγής σου, τι άλλο σε τραβάει στην πόλη του Βορρά;

Έχω αναρωτηθεί πολλές φορές γι΄ αυτό. Δεν ξέρω τι είναι αυτό που με κάνει να επιστρέφω σε αυτή την πόλη αλλά είμαι βέβαιη πως δεν είναι νοσταλγία. Παρόλο όμως που ζω εδώ και πολλά χρόνια στην Αθήνα και δεν ένιωθα ποτέ να μου λείπει η Θεσσαλονίκη, όταν ξεκίνησα το προηγούμενο βιβλίο, το «Απ’ το Μπαλκόνι να φύγεις!», έβλεπα όλες τις ιστορίες μου να διαδραματίζονται εκεί. Αφέθηκα σε αυτό. Υποθέτω πως έγινε ο τόπος της προσωπικής μου μυθολογίας. Ένα σύμπαν με συγκεκριμένα τοπόσημα και χαρακτήρες που γνωρίζω καλά. Κινούμαι άνετα μέσα σε αυτόν τον χώρο. Οι δρόμοι, οι πλατείες, το λιμάνι, τα σπίτια μου ψιθυρίζουν ιστορίες κι εγώ τις καταγράφω.

-Ποια είναι η υπόθεση του Στους 44° υπό σκιάν;

Βρισκόμαστε στον Ιούλιο του 1987 και η χώρα ταλανίζεται από ένα σφοδρό καύσωνα. Οι νεκροί είναι χιλιάδες. Στη Θεσσαλονίκη η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη διότι εκτός από τη ζέστη, υπάρχει και υπερβολική υγρασία. Όσο οι κάτοικοι περιμένουν να φυσήξει ο Βαρδάρης για να πάρουν ανάσα, κάποιοι περίεργοι θάνατοι -που δεν αποδίδονται στον καύσωνα- δημιουργούν μεγάλη αναστάτωση και οι φήμες για κάποιον κατά συρροή δολοφόνο φουντώνουν. Ταυτόχρονα συμβαίνουν κάποια ασυνήθιστα γεγονότα που κινούνται ανάμεσα στο παράδοξο και το υπερφυσικό. Ο βασικός ήρωας, ο Αντρέας, περιπλανιέται στην πόλη και τα βήματά του διασταυρώνονται με μάγους και προφήτες, έναν περιοδεύοντα θίασο, μια γυναίκα που αναζητά παρηγοριά στα χριστιανικά σωματεία, αλλά και έναν μυστηριώδη αιωνόβιο άνδρα που παρατηρεί τα πάντα από απόσταση. Τι είναι πραγματικό και τι όχι; Ποια είναι η μεγαλύτερη απειλή σε ένα τέτοιο τοπίο; Είναι αυτό που συμβαίνει, ή αυτό που φοβόμαστε πως θα συμβεί. Ή μήπως όσα κρύβονται στο μυαλό μας;

«Ως παιδί και ως έφηβη, παριστάνοντας πως μελετάω κρυβόμουν πίσω από ένα βιβλίο και παρακολουθούσα όσα έλεγαν οι μεγάλοι. Είχα ακούσει για κάποιον Αλή Αμπράς που έλεγε το μέλλον, για μια γυναίκα ονόματι Σύρμου που έπεφτε σε θεϊκή μέθη και έβλεπε οράματα»

-Μιλάς για πράγματα που έχεις συναντήσει η ίδια ή ενδεχομένως έχεις ακούσει από διηγήσεις;

Οπωσδήποτε υπάρχουν αυτοβιογραφικά στοιχεία σε ό,τι γράφω. Νομίζω πως αυτό ισχύει για όλους τους συγγραφείς. Σημασία όμως έχει ο τρόπος που μεταπλάθονται αυτά τα θραύσματα πραγματικότητας και πως γίνονται μέρος μιας άλλης ιστορίας. Για να γίνω πιο συγκεκριμένη, ως παιδί και ως έφηβη, παριστάνοντας πως μελετάω κρυβόμουν πίσω από ένα βιβλίο και παρακολουθούσα όσα έλεγαν οι μεγάλοι. Είχα ακούσει για κάποιον Αλή Αμπράς που έλεγε το μέλλον, για μια γυναίκα ονόματι Σύρμου που έπεφτε σε θεϊκή μέθη και έβλεπε οράματα, για τον Χρήστο τον Γαζωραίο, έναν ψευδοπροφήτη που ζούσε στο χωριό Γάζωρος του νομού Σερρών. Με μάγευαν αυτά τα πράγματα. Ίσως να με διαμόρφωσαν με κάποιον τρόπο και κάπως εισχωρούν σε όσα γράφω. Ας πούμε, τώρα, στη συγκεκριμένη νουβέλα εμφανίζονται με έναν ιδιαίτερο τρόπο διάφοροι προφήτες και ενορατικοί.
Ακόμη και η φαντασία μου όμως είναι βίωμα. Καθόμουν, μικρό κορίτσι, τα απογεύματα του καλοκαιριού στο μπαλκόνι και έβλεπα τον ουρανό την ώρα που έδυε ο ήλιος. Η Θεσσαλονίκη έχει εκπληκτικά δειλινά. Αδιανόητα δειλινά. Δεν είναι απλώς όμορφα, δημιουργούν βαθιά συναισθήματα. Τα σύννεφα, οι σκιές και το φως, τα χρώματα, με έκαναν να φαντάζομαι πως υπάρχει ένας άλλος κόσμος. Έβλεπα νησιά, δρόμους, περίεργη βλάστηση, και πίστευα πως όντως υπάρχει αυτός ο κόσμος και πως λίγο πριν τη δύση μπορούμε για λίγα λεπτά να τον δούμε. Καλπάζουσα φαντασία θα πει κάποιος, αλλά αφού τα «έβλεπα» είναι προσωπικό βίωμα.

Ξαναγυρίζοντας στη νουβέλα τώρα. Υπάρχει ένας περιοδεύων θίασος με τον οποίο μπλέκεται ο βασικός μου ήρωας. Τη ζωή των ηθοποιών που κάνουν περιοδεία το καλοκαίρι την γνωρίζω γιατί την έχω ζήσει. Έχουμε λοιπόν στοιχεία πραγματικά με διάφορους τρόπους βιωμένα, στοιχεία φανταστικά, και αφηγήσεις άλλων. Όλα αυτά είναι τα δομικά μου υλικά για να κάνω μια εντελώς καινούργια ιστορία.

– Οι ήρωές σου από που είναι βγαλμένοι;

Όταν είχα τελειώσει το «Απ’ το Μπαλκόνι να φύγεις!» στο μυαλό μου τριγύριζαν διάφορα πράγματα για να ξεκινήσω κάτι καινούργιο. Δεν κατέληγα όμως κάπου. Ξεκινούσα και σταματούσα. Η καινούργια ιστορία δεν μου είχε φανερωθεί ακόμη. Εντωμεταξύ κουβαλούσα ακόμη τους προηγούμενους, που γεννήθηκαν από το πάντρεμα της φαντασίας με την πραγματικότητα. Κοιμόμουν και ξυπνούσα μαζί τους, είχα την έννοια τους. Αναρωτιόμουν τι έκανε ο Αντρέας αφότου έχασε τη δουλειά του, αν η Μαγδαληνή είχε νεότερα από τον γιο της, μέχρι που ανήμερα του Προφήτη Ηλία σκέφτηκα «α, σήμερα γιορτάζει ο Ηλίας Καραμπατάκης», ένα πολύ αγαπημένος μου πρωταγωνιστής των προηγούμενων διηγημάτων! Κάπου εκεί κατάλαβα πως οι ήρωές μου ήθελαν να συνεχίσουν τις ζωές τους. Και έτσι έγραψα μια νουβέλα στην οποία κάποιοι από αυτούς συναντώνται σε μια κοινή ιστορία. Το «Στους 44° υπό σκιάν» διαβάζεται αυτόνομα αλλά όποιος έχει διαβάσει το προηγούμενο θα αναγνωρίσει κάποιους από τους ήρωες.

«Βρισκόμαστε στον Ιούλιο του 1987 και η χώρα ταλανίζεται από ένα σφοδρό καύσωνα. Οι νεκροί είναι χιλιάδες. Στη Θεσσαλονίκη η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη διότι εκτός από τη ζέστη, υπάρχει και υπερβολική υγρασία»

– Ποια μυστικά κουβαλάει ο Βαρδάρης;

Ο Βαρδάρης είναι άνεμος με ισχυρή προσωπικότητα. Μπορεί να σε περονιάσει, να σε κυνηγήσει υποχρεώνοντάς σε να χωθείς στην εσοχή μιας άγνωστης πολυκατοικίας, ή σε ένα μπαρ, με ό,τι μπορεί αυτό να φέρει. Μπορεί να σε κρατήσει κλεισμένο στο σπίτι και να σε αναγκάσει να αντέξεις τον εαυτό σου. Ή να φυσήξει και να καθαρίσει την ατμόσφαιρα και τις σκέψεις σου. Δύσκολος άνεμος, μερικές φορές σωτήριος γιατί σε αναζωογονεί. Υπάρχει βέβαια και η περιοχή Βαρδάρης. Με τα ανάλογα δύσκολα αλλά και τα γοητευτικά του κομμάτια. Το σπίτι μου βρισκόταν στην ευρύτερη περιοχή του Βαρδαρίου, στις αρχές της Αγίου Δημητρίου. Στη γειτονιά έμεναν συνταξιοδοτημένες ιερόδουλες και τρανς που έκαναν κάποτε πιάτσα στον Βαρδάρη αλλά και οικογένειες. Ένας κόσμος ιδιαίτερος και πολύχρωμος με εμπορικά καταστήματα και βιοτεχνίες, ΚΤΕΛ και ημι-υπαίθριες αγορές. Φιλόξενη περιοχή, όλοι χωρούσαν. Δεν ήταν ακριβώς όμορφη αλλά είχε ενδιαφέρον.

-Γιατί οι πόλεις με πολλή υγρασία γεννούν ιστορίες;

Τι είναι η υγρασία; Περισσότεροι υδρατμοί στην ατμόσφαιρα. Δεν φαίνονται, κι όμως αλλάζουν τα πάντα. Φθείρουν τα κτίρια και τα αντικείμενα, σκουριάζουν τα μέταλλα, επιδρούν στους ανθρώπους, κάθονται στα σώματα και στις ψυχές τους. Τους κάνει να βαριανασαίνουν. Ταυτόχρονα δημιουργούν ατμόσφαιρα αισθησιακή και μυστηριακή. Έπειτα, όταν οι υδρατμοί συμπυκνώνονται και πέφτει η ομίχλη, όλα γίνονται ρευστά. Δεν βλέπεις σε απόσταση μερικών μέτρων. Μπορεί να υπάρχει κάτι δυσοίωνο ή κάτι πολύ ευχάριστο λίγο παρακάτω. Ποτέ δεν ξέρεις. Οι σκέψεις παίρνουν διάφορους δρόμους κάτω από αυτές τις συνθήκες. Όλες οι πρώτες ύλες της λογοτεχνίας μπορεί να κρύβονται μέσα στην υγρασία μιας πόλης.

-Πες μου μερικές φράσεις του Στους 44° υπό σκιάν που σου ταιριάζουν 100%.

«Του ταίριαζε αυτή η πόλη με την γκρίζα θάλασσα, τη γαλακτώδη πρωινή ομίχλη και τα βαριά σύννεφα».

«Είχε τη δυνατότητα να κάνει μια πιο τακτοποιημένη ζωή. Και μόνο η σκέψη τού δημιούργησε μια σωματική αντίδραση, ένιωσε να του λείπει αέρας».

«Τον βοηθούσε πάντα αυτή η καθημερινή ρουτίνα, του επέτρεπε να βάζει τις σκέψεις του σε σειρά, να βάζει όλο τον κόσμο σε μια σειρά».

«Δεν ήθελε να σκέφτεται. Αλλά πώς σταματάνε οι σκέψεις;».

«Τον έζωνε μια ανησυχία, σαν παλιά ενοχή που δεν φεύγει, που λίγο μόνο θαμπώνει και πάλι αναδύεται ολοκάθαρα, ανελέητη».