Ο Μπράιαν Κάπλαν είναι οικονομολόγος και μπαμπάς που έχει σκεφτεί πολύ για τις χαρές και το άγχος του να είσαι γονιός. Όταν ο δημοσιογράφος του Atlantic τον ρώτησε αν υπάρχει ένας ιδανικός αριθμός παιδιών, από την άποψη της ευημερίας των γονέων, έδωσε μια απόλυτα λογική απάντηση: «Μπαίνω στον πειρασμό να ξεκινήσω με την αποφθεγματική απάντηση των οικονομολόγων: «Λοιπόν, υπάρχει ένας βέλτιστος αριθμός δεδομένων των προτιμήσεών σας»».

Όταν τον πίεσα, ήταν πρόθυμος να παίξει το παιχνίδι: «Αν έχετε ένα τυπικό αμερικανικό μοντέλο απόλαυσης κατά νου και είστε πρόθυμοι πραγματικά να προσαρμόσετε τη γονική σας μέριμνα σε αυτήν τότε θα έλεγα ότι η σωστή απάντηση είναι τέσσερα».

Τέσσερα τυχαίνει να είναι ο αριθμός των παιδιών που έχει ο ίδιος ο Κάπλαν. Αλλά έχει ένα σκεπτικό στο γιατί αυτός ο αριθμός μπορεί να ισχύει γενικότερα. Η ερμηνεία του για την έρευνα σχετικά με τη γονική μέριμνα, την οποία περιγράφει στο βιβλίο του «Selfish Reasons to Have More Kids» (Εγωιστικοί λόγοι για να κάνετε περισσότερα παιδιά) του 2011, είναι ότι πολλά από τα χρονοβόρα και δαπανηρά πράγματα που κάνουν οι γονείς με την ελπίδα να βοηθήσουν τα παιδιά τους να πετύχουν – φορτώνοντάς τα με εξωσχολικά προγράμματα, στέλνοντάς τα σε ιδιωτικό σχολείο – δεν συμβάλλουν στην πραγματικότητα μελλοντικά στην ευτυχία τους.

Με άλλα λόγια, πολλοί γονείς προσφέρουν άσκοπη γονική μέριμνα, οπότε ίσως θα πρέπει να επανεξετάσουν την προσέγγισή τους στην ανατροφή των παιδιών και στη συνέχεια, αν έχουν την οικονομική δυνατότητα, να σκεφτούν να κάνουν περισσότερα παιδιά. Δεν υπάρχουν εξελιγμένα μαθηματικά που τον οδήγησαν στον αριθμό τέσσερα. «Βασίζεται απλώς στην αίσθησή μου για το πόσο πολύ αρέσουν στους ανθρώπους τα παιδιά παρά τα όσα προβλήματα προκαλούν», είπε. Ο Κάπλαν υποψιάζεται μάλιστα ότι περισσότερα από τέσσερα θα ήταν ακόμα καλύτερα.

Υπάρχει τελικά ο ιδανικός αριθμός παιδιών; 

Υπάρχουν πολλαπλοί, ενίοτε αντικρουόμενοι, τρόποι αξιολόγησης του ερωτήματος πόσα παιδιά είναι το καλύτερο για μια οικογένεια: από την οπτική γωνία των γονέων, των παιδιών και της κοινωνίας. Αυτοί οι διάφοροι άξονες έρευνας δικαιολογούν μια περιήγηση στο τι είναι γνωστό, και τι όχι, σχετικά με το πώς το μέγεθος μιας οικογένειας διαμορφώνει τη ζωή των μελών της.

Μια σειρά μελέτες έχουν προσπαθήσει να εντοπίσουν τον ιδανικό αριθμό παιδιών που μεγιστοποιεί την ευτυχία των γονέων. Μια μελέτη στα μέσα της δεκαετίας του 2000 έδειξε ότι ένα δεύτερο ή ένα τρίτο παιδί δεν έκανε τους γονείς πιο ευτυχισμένους. «Αν θέλετε να μεγιστοποιήσετε την υποκειμενική σας ευημερία, θα πρέπει να σταματήσετε στο ένα παιδί», δήλωσε ο συγγραφέας της μελέτης στο Psychology Today. Μια πιο πρόσφατη μελέτη, από την Ευρώπη, διαπίστωσε ότι το δύο ήταν ο μαγικός αριθμός- η απόκτηση περισσότερων παιδιών δεν έφερνε στους γονείς περισσότερη χαρά.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, σχεδόν οι μισοί ενήλικες θεωρούν ότι δύο είναι ο ιδανικός αριθμός παιδιών, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις του Gallup, με τα τρία να είναι η επόμενη πιο δημοφιλής επιλογή, που προτιμάται από το 26%. Τα δύο είναι το αγαπημένο σε όλη την Ευρώπη, επίσης.

Η Άσλει Λάρσεν Τζίμπι, διδακτορική φοιτήτρια κοινωνιολογίας και δημογραφίας στο Penn State, σημειώνει: «Ενώ πολλά από τα στοιχεία δείχνουν ότι τα δύο παιδιά είναι το βέλτιστο, θα ήμουν διστακτική στο να προβάλω αυτόν τον ισχυρισμό ή να τον γενικεύσω πέρα από τους δυτικούς πληθυσμούς».

Το ιδεώδες των δύο παιδιών είναι μια σημαντική απόκλιση από αυτό που ίσχυε μισό αιώνα πριν: Το 1957, μόνο το 20% των Αμερικανών δήλωσε ότι η ιδανική οικογένεια σήμαινε δύο ή λιγότερα παιδιά, ενώ το 71% δήλωσε ότι σήμαινε τρία ή περισσότερα. Η οικονομία φαίνεται να έχει παίξει κάποιο ρόλο σε αυτή τη μετατόπιση. Ο Στίβεν Μιντζ, ιστορικός στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν και συγγραφέας του βιβλίου Huck’s Raft: A History of American Childhood, λέει ότι το ιδανικό κατά τη διάρκεια του Baby Boom ήταν περίπου τρία, τέσσερα ή πέντε παιδιά. «Ο αριθμός αυτός έπεσε κατακόρυφα καθώς το κόστος της ανατροφής των παιδιών αυξανόταν και καθώς όλο και περισσότερες γυναίκες εισέρχονταν στο εργατικό δυναμικό και ένιωθαν μια αυξανόμενη αίσθηση απογοήτευσης για το γεγονός ότι περιορίζονταν σε μηχανές τεκνοποίησης», είπε.

Το κόστος της ανατροφής των παιδιών δεν είναι μόνο οικονομικό. «Ως γονιός που εκτιμά τη δική του ψυχική και σωματική υγεία», λέει ο Ρόμπερτ Κροσνόε, καθηγητής κοινωνιολογίας που εργάζεται επίσης στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν, «έπρεπε να σταματήσω στα δύο, επειδή αυτό το νέο στυλ εντατικής ανατροφής που οι άνθρωποι αισθάνονται ότι πρέπει να ακολουθήσουν στις μέρες μας πραγματικά εξαντλεί τον άνθρωπο». Και πρόσθεσε: «Χαίρομαι, ωστόσο, που οι γονείς μου δεν σκέφτονταν με αυτόν τον τρόπο, καθώς είμαι ο τρίτος στη σειρά».

Το μοναχοπαίδι σημαίνει ότι οι γονείς χάνουν την ευκαιρία να έχουν τουλάχιστον ένα αγόρι και ένα κορίτσι – μια ρύθμιση που τείνουν να προτιμούν εδώ και μισό αιώνα, αν όχι περισσότερο. Τα ζευγάρια είναι γενικά πιο πιθανό να σταματήσουν να κάνουν παιδιά μόλις αποκτήσουν από ένα. Ίσως αυτός να είναι άλλος ένας λόγος που ο αριθμός δύο είναι τόσο δημοφιλής – αν και μακροπρόθεσμα, ένας ερευνητής διαπίστωσε ότι το να αποκτήσουν μόνο κορίτσια ή μόνο αγόρια επηρεάζει σημαντικά την ευτυχία των μητέρων που ήθελαν τουλάχιστον ένα από το καθένα. Αυτός ο ερευνητής δεν εξέτασε τις προτιμήσεις των μπαμπάδων.

Σε γενικές γραμμές, οι ειδικοί συμφώνησαν ότι ο βέλτιστος αριθμός παιδιών εξαρτάται από τις επιθυμίες και τους περιορισμούς κάθε οικογένειας. «Όταν ένα ζευγάρι αισθάνεται ότι έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τα παιδιά, περισσότερη ενέργεια για τα παιδιά, ίσως περισσότερη υποστήριξη, όπως παππούδες και γιαγιάδες και ένα αξιοπρεπές εισόδημα, τότε η πολυμελής οικογένεια μπορεί να είναι η καλύτερη επιλογή γι’ αυτούς», λέει ο Μπραντ Γουίλκοξ, διευθυντής του National Marriage Project του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια. «Και όταν ένα ζευγάρι έχει λιγότερους πόρους, είτε συναισθηματικούς, είτε κοινωνικούς, είτε οικονομικούς, τότε το να έχει μια μικρότερη οικογένεια θα ήταν το καλύτερο γι’ αυτούς».

Υπάρχει και η συνθήκη «μηδέν παιδιά»

Τι συμβαίνει όταν υπάρχει χάσμα μεταξύ των επιθυμιών των γονέων και της πραγματικότητας; Σύμφωνα με τη Γενική Κοινωνική Έρευνα, το 2018, το 40% των Αμερικανίδων ηλικίας 43 έως 52 ετών είχαν αποκτήσει λιγότερα παιδιά από αυτά που θεωρούσαν ιδανικά. «Μέρος της ιστορίας εδώ είναι ότι οι γυναίκες αποκτούν παιδιά αργότερα στη ζωή τους», λέει ο Γουίλκοξ.

Ίσως το πιο σημαντικό, βέβαια, δεν είναι το ζήτημα των δύο παιδιών ή των τριών αλλά το μηδέν από το ένα – από την κατάσταση μη γονέα σε γονέα.

«Η απόκτηση ενός μόνο παιδιού καθιστά διάφορες πτυχές της ζωής των ενηλίκων παιδοκεντρικές», λέει ο Κι Νομαγκούσι, κοινωνιολόγος στο Bowling Green State University. «Αν θέλετε να απολαμβάνετε τη ζωή με επίκεντρο τον ενήλικα, αν αγαπάτε τις ακριβές δραστηριότητες αναψυχής, αν αγαπάτε τις στενές σχέσεις με τον σύντροφό σας και να θέλετε και εσείς και ο σύντροφός σας να αφιερώνετε τον χρόνο σας στην καριέρα σας, τα μηδέν παιδιά θα ήταν το απόλυτο».

Οι μητέρες, βέβαια, έχουν να χάσουν περισσότερα από τους πατέρες όταν έχουν παιδιά στο νοικοκυριό τους. Η απόκτηση παιδιών είναι πιο αγχωτική για τις γυναίκες απ’ ό,τι για τους άνδρες, και οι μητέρες υποφέρουν επαγγελματικά μετά την απόκτηση παιδιών με τρόπο που οι πατέρες δεν υποφέρουν (αν και η ευτυχία των γονέων φαίνεται να ποικίλλει ανάλογα με τις πολιτικές της χώρας τους σχετικά με την άδεια μετ’ αποδοχών και τη φροντίδα των παιδιών). Και από αυτή την άποψη, το μηδέν είναι καλό.

Το κατά πόσον ο βέλτιστος αριθμός παιδιών είναι μεγαλύτερος από το μηδέν είναι ένα ερώτημα που πολλοί ερευνητές έχουν προσπαθήσει να απαντήσουν, και το σύνολο των εργασιών τους υποδεικνύει μια σειρά μεταβλητών που φαίνεται να έχουν σημασία.

Μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι το να γίνεις γονιός κάνει όντως τους ανθρώπους πιο ευτυχισμένους, εφόσον μπορούν να το αντέξουν οικονομικά. Και μια ανασκόπηση των υφιστάμενων ερευνών του 2014, οι συγγραφείς της οποίας ήταν επιφυλακτικοί απέναντι στις «υπερβολικές γενικεύσεις ότι οι περισσότεροι γονείς είναι δυστυχισμένοι ή ότι οι περισσότεροι γονείς είναι χαρούμενοι», εντόπισε άλλα γενικά συμπεράσματα: Το να είσαι γονιός τείνει να είναι μια λιγότερο θετική εμπειρία για τις μητέρες και τους ανθρώπους που είναι νέοι, ανύπαντροι ή έχουν μικρά παιδιά. Και τείνει να είναι πιο θετική για τους πατέρες και τους ανθρώπους που είναι παντρεμένοι ή που έγιναν γονείς αργότερα στη ζωή τους.

Το τι είναι βέλτιστο, λοιπόν, εξαρτάται από την ηλικία, το στάδιο ζωής και τη σύνθεση της οικογένειας.

*Με στοιχεία από theatlantic.com

Γράψτε το σχόλιό σας

Ακολουθήστε το in.grστο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο in.gr