Τι κάνουν οι έφηβοι όταν μεγαλώσουν; Οι 3 στους 4 νέους εργαζόμενους δεν βγάζουν το μήνα

Καθώς οι έφηβοι μαθητές της Γ’ Λυκείου ετοιμάζονται για τις πανελλήνιες εξετάσεις, η ελληνική κοινωνία είναι ακόμα «παγωμένη» από την  αυτοκτονία των δύο 17χρονων κοριτσιών στην Ηλιούπολη.  Εκτός από το τραγικό γεγονός καθαυτό, που δεν το χωράει ο νους,  εξίσου δύσκολο είναι να αναμετρηθεί κανείς με τις φράσεις που αναφέρονται στο σημείωμα του ενός κοριτσιού.

Το ότι το ίδιο το σημείωμα διέρρευσε από την αστυνομία και κυκλοφόρησε σε όλα τα ΜΜΕ, είναι από μόνο του προβληματικό, είπε ο έγκριτος ψυχίατρος Γιώργος Νικολαϊδης, στο ρεπορτάζ της Δήμητρας Τριανταφύλλου. Είναι άλλη μια ένδειξη ότι ο κόσμος αυτός λειτουργεί σε συνθήκες γενικευμένης και συστημικής ανομίας. Ότι δεν υπάρχει καν προστασία σε ευαίσθητες προσωπικές πληροφορίες, που αφορούν τη ζωή ανηλίκων,  μάλιστα σε μια τόσο οδυνηρή στιγμή. Ενώ οι οικογένειες, οι φίλοι, όλη η σχολική κοινότητα είναι βουτηγμένοι στο πένθος.

Ο συναγερμός των λέξεων

«Η αναπαραγωγή αποσπασμάτων, προσωπικών σημειωμάτων ή λεπτομερειών γύρω από το περιστατικό δεν είναι απλή ενημέρωση. Αγγίζει την ιδιωτικότητα των παιδιών, επιβαρύνει τις οικογένειές και τους φίλους τους και μπορεί να επηρεάσει αρνητικά άλλα παιδιά και εφήβους που βρίσκονται σε ψυχική δυσκολία», αναφέρει ανακοίνωση του Χαμόγελου του Παιδιού.

«Δεν χρειάζεται να μοιραστούμε τις τελευταίες σκέψεις ενός παιδιού για να καταλάβουμε τον πόνο του. Δεν χρειάζεται να κάνουμε δημόσια την πιο ευάλωτη στιγμή του για να μιλήσουμε για την ανάγκη στήριξης. Γιατί κάπου μπορεί να υπάρχει ένα άλλο παιδί που θα το διαβάσει σε μια πολύ δύσκολη στιγμή», συμπληρώνει.

Όλα τα παραπάνω είναι απολύτως σωστά. Όμως οι λέξεις αυτές δυστυχώς γράφτηκαν και δυστυχώς μαθεύτηκαν. Πες ότι ήταν λάθος, αλλά έγινε. «Γνωρίζω τη δύναμη των λέξεων, γνωρίζω τον συναγερμό των λέξεων», λέει ένα τραγούδι των Μecano, ενός παλιού post punk συγκροτήματος – εμπνευσμένο από ποιήμα του Μαγιακόφσκι. Λέξεις που «δεν τυπώνονται, δεν εκδίδονται, αλλά μένουν παραπεταμένες».

Αυτές οι λέξεις που αναπαράχθηκαν στα ηλεκτρονικά ΜΜΕ, στα social media, στις οθόνες των τηλεοράσεων, μένουν καρφωμένες στο μυαλό όσο κι αν θες να τις ξεχάσεις. Η φράση «αυτός ο κόσμος δεν είναι πια για μένα» ανάγκασε πολλούς να σκεφτούν όχι μόνο το τετριμμένο «σε ποιο κόσμο φέρνουμε τα παιδιά μας», αλλά και πώς μπορούμε τον κόσμο αυτό να τον αλλάξουμε, να γίνει καλύτερος. Κι ας λέει το τραγούδι του Κεμάλ, ότι ο κόσμος αυτός δεν θα αλλάξει ποτέ. Ξέρουμε ότι αλλάζει ή ότι έστω ότι μπορούμε να προσπαθήσουμε.

Πανελλήνιες και δουλειά χωρίς λεφτά

Άλλες τρεις λέξεις που σοκάρουν, αν τις δεις πλάι πλάι, και δικαίως προκάλεσαν πλήθος συζητήσεων, είναι το τρίπτυχο: πανελλήνιες – δουλειά – λεφτά.

Ο φόβος της αποτυχίας στις πανελλαδικές ή αλλιώς πανελλήνιες εξετάσεις, τις οποίες ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας και της φροντιστηριακής παιδείας έχει ειδωλοποιήσει, λες κι από αυτές κρίνεται το μέλλον ενός εφήβου, ακολουθείται από το φόβο της αποτυχίας στην επαγγελματική ζωή. Όχι τον φόβο της ανεργίας, αλλά τον φόβο ότι θα βρεθείς σε μια δουλειά που «δεν θα σου δίνει λεφτά».

Τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι από μόνο του αιτία για να μη θες να ζήσεις. Ούτε προσφέρονται οι διαρροές εφηβικών σημειώσεων για να βγάλει κανείς συμπεράσματα, να κάνει κοινωνιολογικές αναλύσεις, να καταλήξει σε ψυχολογικά πορίσματα, ιδίως αν δεν έχει τα απαραίτητα επιστημονικά εργαλεία και τη μόρφωση.

Οι πληροφορίες που ακολουθούν, δεν είναι απόπειρα ερμηνείας ή κατανόησης πράξεων που δεν ερμηνεύονται με την ψυχρή λογική. Είναι περισσότερο προσπάθεια να βάλουμε σε μια τάξη τα γενικά δεδομένα, όσα τέλος πάντων έχουμε διαθέσιμα και με όλες τις επιφυλάξεις που ισχύουν για τις έρευνες και τις στατιστικές. Είναι μια προσπάθεια να δούμε πλευρές αυτού του κόσμου, που μπορεί να κάνει έναν νέο άνθρωπο να νιώσει ότι «δεν χωράει πουθενά».

Όλο και λιγότεροι έφηβοι δηλώνουν πολύ ικανοποιημένοι από τη ζωή τους – πηγή: ΕΠΙΨΥ

Έφηβοι και ψυχοκοινωνική υγεία

Η πανελλήνια έρευνα για τις συμπεριφορές που συνδέονται με την υγεία των εφήβων μαθητών, την οποία διεξάγει κάθε τέσσερα χρόνια το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας – ΕΠΙΨΥ, θεωρείται η πλέον έγκυρη. Εντάσσεται στην αντίστοιχη πανευρωπαϊκή έρευνα HBSC (Health Behaviour in School Aged Children) και τα αποτελέσματά της δημοσιεύονται στις εκθέσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Συμμετέχει αντιπροσωπευτικό δείγμα χιλιάδων μαθητών, από όλη τη χώρα, με χορήγηση ανώνυμου ερωτηματολογίου μέσα στη σχολική τάξη. Είναι εγκεκριμενη από το υπουργείο Παιδείας και βασίζεται σε αυστηρά επιστημονικά πρωτόκολλα.

Η τελευταία έρευνα του ΕΠΙΨΥ πραγματοποιήθηκε το 2022, ενώ αυτό το διάστημα διεξάγεται η επόμενη έρευνα, του 2026.

Στο σκέλος της έρευνας που αφορά την ψυχοκοινωνική υγεία των εφήβων, παρατηρούνται μεταξύ άλλων τα εξής:

• Περισσότεροι από δύο στους 5 εφήβους αξιολογούν την υγεία τους ως «πάρα πολύ καλή». Τα αγόρια αξιολογούν την υγεία τους ως «πάρα πολύ καλή» σε μεγαλύτερο ποσοστό από τα κορίτσια (48% και 35,8%).
• Με την ηλικία μειώνεται το ποσοστό των εφήβων που αξιολογούν την υγεία τους ως καλή, από 53,2% μεταξύ των 11χρονων, σε 38,8% στους δωδεκάχρονους και 33,9% στους 15χρονους.
• Το ένα στα 5 αγόρια (20%) και περισσότερα από ένα στα 3 κορίτσια (35,6%) ανέφεραν χαμηλή ικανοποίηση από τη ζωή.

Ένα στα 5 κορίτσια σε κίνδυνο κατάθλιψης

• Η μέση τιμή ψυχικής ευεξίας των εφήβων ανέρχεται σε 59,8 (εύρος τιμών κλίμακας: 0-100). Από τις απαντήσεις τους υπολογίστηκε ότι περισσότεροι από ένας στους 3 έχουν κακή/πεσμένη διάθεση (34,7%), ενώ ένας στους 7 (14,1%) είναι σε κίνδυνο για εκδήλωση κατάθλιψης.
•  Σχεδόν τα μισά κορίτσια (46,3%) έχουν κακή/πεσμένη διάθεση και ένα στα 5 (21%) υπολογίστηκε ότι βρίσκεται σε
  κίνδυνο για εκδήλωση κατάθλιψης.
• Οι έφηβοι που νιώθουν υποστήριξη από την οικογένεια, τους φίλους και τους εκπαιδευτικούς και εκείνοι που κάνουν συχνά φυσική δραστηριότητα αναφέρουν σε υψηλότερο ποσοστό από τους υπόλοιπους συνομηλίκους τους υψηλή ικανοποίηση από τη ζωή και σε χαμηλότερο ποσοστό εκδήλωση ψυχολογικών και σωματικών συμπτωμάτων.
• Από την άλλη, οι έφηβοι που υφίστανται εκφοβισμό (bullying) και εκείνοι που υπολογίστηκε ότι κάνουν προβληματική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (social media) αναφέρουν σε χαμηλότερο ποσοστό ικανοποίηση από τη ζωή τους και σε υψηλότερο ποσοστό την εκδήλωση ψυχολογικών και σωματικών συμπτωμάτων.
• Την τελευταία 20ετία καταγράφεται μείωση στο ποσοστό των εφήβων που αναφέρουν υψηλή ικανοποίηση από τη ζωή —από 45,7% το 2002 σε 37% το 2014 και 32,4% το 2022. Από το 2014 η μείωση στο αντίστοιχο ποσοστό είναι σημαντική κυρίως για τα κορίτσια.

Πάνω από ένας στους τρεις εφήβους έχει σκεφτεί να βλάψει τον εαυτό του

• Περισσότεροι από ένας στους 6 (17,1%) εφήβους αναφέρουν ότι νιώθουν μοναξιά ενώ παράλληλα χαμηλό, αλλά άξιο προσοχής ποσοστό (3,6%) αναφέρουν ότι νιώθουν απομονωμένοι από τους άλλους.
• Περισσότεροι από δύο στους 5 (42,8%) εφήβους έχουν συμπτώματα άγχους, νιώθουν δηλαδή νευρικοί, αγχωμένοι και «σε ένταση» και δεν μπορούν να σταματήσουν ή να ελέγξουν την ανησυχία τους.
• Περισσότεροι από ένας στους τρεις 15χρονους μαθητές (34,1%) αναφέρουν ότι έχουν σκεφτεί, έστω και μία φορά, να βλάψουν τον εαυτό τους ενώ ένας στους επτά (13,7%) απαντούν ότι έχουν κάνει έστω και μία απόπειρα αυτοκτονίας – με έναν στους 5 εξ αυτών να έχει χρειαστεί ιατρική περίθαλψη.

Οι 3 στους 4 νέους εργαζόμενους, δεν βγάζουν πάντα τον μήνα –  πηγή: INE-ΓΣΕΕ – Alco

Τι γίνεται όταν οι έφηβοι μεγαλώνουν και δουλεύουν

Μια άλλη έρευνα, διαφορετικής φύσης, μας δίνει μια εικόνα για το τι περιμένει τους εφήβους όταν ενηλικιώνονται και εισέρχονται στην αγορά εργασίας.

Είναι η πανελλαδική έρευνα για τους νέους και την εργασία, που πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2025, από το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, σε συνεργασία με την εταιρεία Alco. Παρουσιάστηκε με τον τίτλο «Generation Z: Ανάμεσα στην εργασία, στην επισφάλεια και στην υποαμοιβή» και συμμετείχαν 1.500 νέοι εργαζόμενοι ως 29 ετών.  Η έρευνα μας δείχνει ότι «η δουλειά που δεν δίνει λεφτά», είναι δυστυχώς ο κανόνας και όχι η εξαίρεση. Και φυσικά οι μόνοι που δεν φταίνε γι’αυτό είναι οι ίδιοι οι νέοι. Τους έχουν μάθει όμως να εσωτερικεύουν την αποτυχία του συστήματος, ως δική τους ενοχή.

Η έρευνα διαπιστώνει μεταξύ άλλων ότι:

• Για 7 στους 10 νέους τα χρήματα που κερδίζουν από την εργασία τους δεν τους εξασφαλίζουν πάντα ότι θα καλύψουν τις βασικές ανάγκες σε διάστημα ενός μήνα. Λιγότεροι από 4 στους 10 (38%), δηλώνουν ότι τα χρήματα τους φτάνουν «κάποιες φορές». Για έναν στους τρεις (32%) τα χρήματα δεν φτάνουν ποτέ. Μόνο ο ένας στους τέσσερις (25%) απαντά ότι καταφέρνει πάντα να βγάλει τον μήνα.
• Για 9 στους 10 νέους με μερική απασχόληση, τα χρήματα δεν φτάνουν ποτέ για να βγει ο μήνας (45%), ή φτάνουν μόνο κάποιες φορές (45%). Το ίδιο ισχύει για την πλειονότητα των free lancers.
• Πάνω από ένας στους δύο εργαζόμενους νέους (52%) δεν καταφέρνει να είναι ανεξάρτητος οικονομικά και χρειάζεται βοήθεια από τους γονείς του.
• Σχεδόν οι τέσσερις στους δέκα νέους κάνουν δουλειές που είτε δεν σχετίζονται καθόλου με τις σπουδές ή την κατάρτισή τους (27%), είτε σχετίζονται λίγο (11%).
• Η μεγάλη πλειονότητα των νέων δεν είναι ικανοποιημένη από τις επαγγελματικές προοπτικές στην Ελλάδα. Μόνο το 9% δηλώνει σχετικά ή απόλυτα ικανοποιημένο.
• Η μεγάλη πλειονότητα των εργαζόμενων νέων υποφέρουν από έλλειψη ελεύθερου χρόνου. Το 52% διαφωνεί με τη φράση «η εργασία μου αφήνει αρκετό προσωπικό χρόνο». Μόνο το 20% συμφωνεί και το 25% είναι ουδέτερο. Εξίσου υψηλό είναι το ποσοστό των νέων που δεν έχουν ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.
• Το 65% των νέων θεωρούν ότι είναι ανέφικτο να δημιουργήσουν οικογένεια υπό τις σημερινές συνθήκες εργασίας τους.