Πρωθυπουργός ντελιβεράς ιδιωτικών συμφερόντων

Ο πρωθυπουργός υπερασπίζεται το «επιτελικό κράτος» που υποτίθεται ότι έχει διαμορφώσει, αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για μια πολιτική που μισεί οτιδήποτε δημόσιο και καταλήγει κατά βάση να προωθεί τις επιδιώξεις συγκεκριμένων ιδιωτικών συμφερόντων.

Αυτό έδειξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης και την Πέμπτη 30 Απριλίου όταν επέλεξε να πάει στα εγκαίνια του ιδιωτικού πανεπιστημιακού ιδρύματος που ίδρυσε το Πανεπιστήμιο της Λευκωσίας (επίσης ιδιωτικό) και το επενδυτικό fund CVC. Να σημειώσουμε εδώ ότι μια ματιά στο διαδίκτυο δείχνει ότι είναι πολύ σπάνιες οι παρουσίες του πρωθυπουργού, όλα αυτά τα χρόνια σε εκδηλώσεις και τελετές σε ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια, οπότε έχει ενδιαφέρον ότι η μόνη σχετικά πρόσφατη παρουσία του σε πανεπιστημιακό χώρο αφορά τα εγκαίνια ενός ιδιωτικού εκπαιδευτηρίου.

Ένα ιδιωτικό εκπαιδευτήριο που σε αντίθεση με όσα υποστήριξε η κυβέρνηση ούτε ιδιαίτερα μεγάλη φήμη έχει, ούτε είναι ψηλά στις διεθνείς κατατάξεις, και που ήταν το πρώτο που ανακοινώθηκε ότι θα ιδρυθεί, με αρκετούς να υποστηρίζουν, ήδη από τότε, ότι η νομοθετική ρύθμιση που παράκαμψε τη ρητή απαγόρευση του Άρθρου 16 του Συντάγματος, ήταν εξαρχής κομμένη και ραμμένη στις ανάγκες αυτής της «επένδυσης».

Μιας «επένδυσης» που δεν γίνεται με το κριτήριο του να αναβαθμιστεί η ποιότητα της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα, ούτε καν ως μια συνεργασία π.χ. ιδιωτικών επιχειρήσεων και της δημόσιας ερευνητικής υποδομής στη χώρα. Γίνεται απλώς και μόνο γιατί υπάρχει μια αγορά για σπουδές σε αντικείμενα υψηλής ζήτησης και άρα μια πελατεία που θα προτιμούσε να πληρώσει δίδακτρα παρά να πάει στο εξωτερικό. Κοινώς γίνεται γιατί υπάρχει μια δυνατότητα κερδοφορίας.

Μια αγοραία λογική

Μόνο που η Ανώτατη Εκπαίδευση δεν είναι απλώς μια οικονομική δραστηριότητα. Έχει να κάνει με το κύρος, την ποιότητα, την έρευνα, το υψηλό επίπεδο. Γιατί εάν κάποια αντικείμενα στην Ελλάδα είχαν υψηλή ζήτηση, αυτό γινόταν ακριβώς επειδή τα δημόσια πανεπιστήμια που τα θεράπευσαν είχαν υψηλό κυρός. Να το πω απλά: ήταν σαφές ότι από τα ελληνικά πανεπιστήμια έβγαιναν καλοί γιατροί, μηχανικοί. Γι’ αυτό είχαν υψηλή ζήτηση οι αντίστοιχες πανεπιστημιακές σχολές.

Μόνο που απέναντι σε αυτή τη ζήτηση δεν έρχονται ιδρύματα που θα προσφέρουν υψηλού κύρους πτυχία. Αυτό που φέρνει η κυβέρνηση είναι ιδιωτικά πωλητήρια πτυχίων. Όποια/ος σπουδάζει εκεί, πληρώνοντας ιδιαίτερα υψηλά δίδακτρα, πτυχίο θα παίρνει (ή εάν προτιμάτε, πτυχίο θα αγοράζει), όμως αυτό δεν συνεπάγεται ότι θα είναι και αντίστοιχα υψηλού επιπέδου.

Άλλωστε, οι όποιες συνεργασίες υπάρχουν αυτή τη στιγμή με υψηλού κύρους ξένα πανεπιστήμια δεν είναι με τα ιδιωτικά ιδρύματα αλλά με τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια, αυτά που προσπαθεί να υπονομεύσει η κυβέρνηση, για τον πολύ απλό λόγο ότι τα υψηλού κύρους ξένα πανεπιστήμια μόνο στα δημόσια πανεπιστήμια βρίσκουν τα εχέγγυα ακαδημαϊκότητας που επιζητούν.

Όμως, για την κυβέρνηση όλα αυτά είναι ψιλά γράμματα. Το βασικό είναι να ανοίξει η αγορά των πτυχίων και βέβαια να έχουν υψηλή κερδοφορία αυτοί που θα επενδύσουν.

Γιατί έχουμε να κάνουμε με μια κυβέρνηση που δεν θέλει να διευκολύνει τις επενδύσεις αλλά πρωτίστως τους επενδυτές. Δεν είναι τυχαίο ότι το ίδιο fund που συμμετέχει στο ιδιωτικό ΑΕΙ που διαφημίζει ο πρωθυπουργός, το CVC, είναι αυτό που αποτελεί τον βασικό ιδιώτη μέτοχο της ΔΕΗ και αυτό που κυρίως θα ωφεληθεί από την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της ΔΕΗ που ανακοινώθηκε και την οποία ουσιαστικά θα επιδοτήσει το δημόσιο. Ανάλογη διευκόλυνση της κερδοφορίας τέτοιων επενδυτικών φορέων είναι και οι ρυθμίσεις για τα ιδιωτικά ΑΕΙ.

Γιατί είναι σαφές ότι το ζήτημα για την κυβέρνηση δεν είναι ούτε απλώς να ανοίξει ο ακαδημαϊκός χάρτης της χώρας, ούτε να υπάρξουν πετυχημένες συνέργειες με ιδρύματα του εξωτερικού, ούτε καν μια λογική συμπράξεων ανάμεσα σε πανεπιστήμια και επιχειρήσεις με κριτήριο την αναβάθμιση των πανεπιστημίων. Το ζήτημα για την κυβέρνηση εξαρχής ήταν να διαμορφωθεί ένα πεδίο κερδόφορίας (και επί της ουσίας κερδοσκοπίας) αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις που αυτό θα είχε συνολικά στην κατάσταση και στην ποιότητα της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα μας.

Fast-track αδειοδότηση για τα ιδιωτικά – εμπόδια και καθυστερήσεις για τα δημόσια

Την ώρα που αυτά τα ιδιωτικά ΑΕΙ εξυπηρετούνται με διαδικασίες fast track, με τους φακέλους να εξετάζονται σε εξαιρετικά σύντομο χρόνο, ένα δημόσιο πανεπιστήμιο που θα προσπαθήσει να δημιουργήσει ένα νέο τμήμα ή ένα νέο πρόγραμμα σπουδών θα πρέπει να περάσει μια εξαιρετικά μακρόχρονη δοκιμασία για να μπορέσει να πείσει ότι το σχέδιο είναι βιώσιμο. Για να μην αναφερθώ στο ότι έχει ξεχαστεί κάθε έννοια χωροταξικού σχεδιασμού, εκπαιδευτικού προγραμματισμού, ιεράρχησης των αναγκών.

Ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια συνάντησαν κατά καιρούς την άρνηση να ιδρύσουν νέα τμήματα, με το επιχείρημα ότι υπάρχει κορεσμός σε αυτά τα αντικείμενα, και σήμερα βλέπουμε αυτά τα αντικείμενα (ιατρικές, νομικές κ.λπ. σπουδές) να προσφέρονται από τα ιδιωτικά Πανεπιστήμια αδιαφορώντας για το εάν αυτά όντως μπορούν να προσφέρουν όσα χρειάζονται πραγματικά υψηλού επιπέδου πανεπιστημιακές σπουδές. Αρκεί να αναφέρουμε ότι μια ιατρική σχολή χρειάζεται και ένα πανεπιστημιακό νοσοκομείο γιατί εκεί θα γίνει πολύ μεγάλο μέρος της κλινικής ιατρικής εκπαίδευσης, μόνο που δεν είναι καθόλου δεδομένο ότι τα ιδιωτικά θεραπευτήρια που συνδέονται με αυτά τα ιδιωτικά ιδρύματα μπορούν να παίξουν αυτόν τον ρόλο.

Το άρθρο 16 θα αναθεωρηθεί, αλλά όταν ήταν να εξυπηρετηθούν οι «επενδυτές» ήταν σαν να μην υπάρχει

Πήγε ο πρωθυπουργός στα εγκαίνια του ιδιωτικού εκπαιδευτηρίου και ανακοίνωσε την ανάγκη να αναθεωρηθεί το άρθρο 16 του Συντάγματος, αναγνωρίζοντας εμμέσως ότι μια τόσο μεγάλη ανατροπή πρέπει να αντιμετωπίσει τη συνταγματική απαγόρευση. Σε τελική ανάλυση, αυτό θα επέτρεπε και όλη την αναγκαία δημόσια και κοινοβουλευτική συζήτηση για μια τόσο μεγάλη ανατροπή αλλά και θα απαιτούσε ευρύτερη συναίνεση. Βεβαίως αυτό που δεν είπε ο πρωθυπουργός ήταν πως όταν ήταν να διευκολύνει το CVC και τους άλλους ιδιώτες επενδυτές καθόλου δεν ασχολήθηκε με το Σύνταγμα, αλλά θεώρησε ότι αρκούσε νομοθετική ρύθμιση.

Ανάφερε ακόμη ο πρωθυπουργός ότι σκοπός είναι να προσελκυστούν φοιτητές από ένα ευρύτερο φάσμα χωρών. Μάλιστα, συμπεριέλαβε σε αυτό και τη δυνατότητα των δημόσιων πανεπιστημίων να έχουν ξενόγλωσσα τμήματα. Βεβαίως αυτό που δεν είπε είναι ότι ενώ τα ιδιωτικά ΑΕΙ μπορούν να απευθύνονται και στη διεθνή αγορά αλλά να έχουν και πελατεία πρωτίστως από το εσωτερικό της χώρας, τα δημόσια πανεπιστήμια υποχρεώνονται στα ξενόγλωσσα προγράμματα να δέχονται μόνο αλλοδαπούς φοιτητές, σε άλλη μια κίνηση έμμεσης στήριξης των ιδιωτικών ιδρυμάτων.

Άλλωστε, ο πρωθυπουργός που μίλησε με τέτοιο θαυμασμό για ένα ιδιωτικό ίδρυμα, σπανίως αναφέρεται ή πανηγυρίζει για τα όσα κάνουν τα ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια (άλλωστε πολύ σπανίως τα επισκέπτεται), παρότι αυτά ανεβαίνουν στις διεθνείς κατατάξεις, παράγουν έρευνα, έχουν αποφοίτους που διαπρέπουν παρά τις θεσμικές και χρηματοδοτικές τρικλοποδιές που διαρκώς τους βάζει η κυβέρνηση. Άλλωστε, κανένα ιδιωτικό ίδρυμα δεν μπορεί να συγκριθεί με τα δημόσια πανεπιστήμια, στα οποία μορφώθηκαν αλλεπάλληλες γενιές της πνευματικής και πολιτιστικής ηγεσίας του τόπου και τα οποία συνείσφεραν καταλυτικά στην οικονομική και κοινωνική πρόοδο, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων αγώνων για δημοκρατία.

Όμως, για τον πρωθυπουργό όλη αυτή η ιστορία του δημόσιου πανεπιστημίου είναι απλώς «καθυστέρηση». Δεν είναι τυχαίο ότι για άλλη μια φορά μίλησε για την δεκαετία του 1980 ως το αρνητικό παράδειγμα, παραβλέποντας ότι τότε έγινε ο μεγαλύτερος εκδημοκρατισμός και εκσυγχρονισμός των δημόσιων πανεπιστημίων, διαμορφώνοντας τις βάσεις τους για τη μετέπειτα σημαντική τους ανάπτυξη, αλλά και ουσιαστική διεθνοποίηση.

Γιατί το όραμα του πρωθυπουργού δεν είναι να αναβαθμιστεί ακόμη περισσότερο η ανώτατη εκπαίδευση, δεν είναι να υπάρχει μεγαλύτερη ερευνητική παραγωγή στη χώρα, δεν είναι καν να έχουμε περισσότερες νέες και νέους που να αποκτούν πανεπιστημιακή μόρφωση. Το όραμά του είναι να είναι χαρούμενοι συγκεκριμένοι «επενδυτές». Ακόμη και εάν αυτό σημαίνει ανεπανόρθωτα πλήγματα σε ιδρύματα που δεκαετίες τώρα αποτελούν τις πραγματικές δεξαμενές σκέψεις της χώρας και τα εργαστήρια όπου σχεδιάζεται το μέλλον της.