Αντίο ΑΕΠ; Ποιους νέους δείκτες εξετάζει ο ΟΗΕ για την ανάπτυξη και την ευημερία

Δείκτες όπως τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, το προσδόκιμο ζωής και οι μαθητικές επιδόσεις εξετάζονται στο πλαίσιο της προσπάθειας του ΟΗΕ να «συμπληρώσει και να υπερβεί» το ΑΕΠ ως μέτρο οικονομικής ανάπτυξης.

Συνολικά 31 δείκτες περιλαμβάνονται στην έκθεση Μετρώντας Αυτό που Μετράει, την οποία συνέταξε για τον ΟΗΕ διεπιστημονική επιτροπή με επικεφαλής τον οικονομολόγο Κοσίκ Μπάσου του Πανεπιστημίου Κορνέλ. Οι 15 από τους δείκτες αυτούς χρησιμοποιούνται ήδη στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, αναφέρει το περιοδικό Nature.

Εδώ και δεκαετίες το ΑΕΠ αποτελεί το κύριο μέτρο οικονομικής ανάπτυξης. Εμφανίζεται στη νομοθεσία, χρησιμοποιείται ως οδηγός για την οικονομική πολιτική, και πολλές κυβερνήσεις αναφέρουν τις δαπάνες τους για άμυνα, υγεία και παιδεία ως ποσοστό του ΑΕΠ.

«Η ανάπτυξη με κάθε κόστος μάς αφήνει όλους φτωχότερους, όχι πλουσιότερους»

Σε γενικές γραμμές, το ΑΕΠ είναι το άθροισμα των κρατικών και ιδιωτικών δαπανών και των επιχειρηματικών επενδύσεων. Οι κανόνες υπολογισμού καθορίζονται από την Επιτροπή Στατιστικής του ΟΗΕ, όμως κάθε χώρα είναι υπεύθυνη για την μέτρηση του δικού της δείκτη.

Ουρανοξύστες πίσω από παραγκούπολη στο Μουμπάι της Ινδίας. Η ανάπτυξη δεν είναι για όλους (Sthitaprajna Jena / CC BY-SA 2.0)

ΑΕΠ και ευημερία

Εδώ και 30 χρόνια όμως οικονομολόγοι και άλλοι επιστήμονες προειδοποιούν ότι αύξηση του ΑΕΠ έχει γίνει αυτοσκοπός που παραβλέπει άλλες πλευρές της ευημερίας.

«Χρησιμοποιείται πλέον με τρόπους που οι αρχιτέκτονές του δεν είχαν ποτέ προτείνει» δήλωσε ο γγ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, μιλώντας σε εκδήλωση στη Νέα Υόρκη για την παρουσίαση της έκθεσης στις 7 Μαΐου.

«Στα χρόνια της θητείας μου ως γενικός γραμματέας, το μέγεθος της παγκόσμιας οικονομίας έχει αυξηθεί πάνω από 50%, αν συνυπολογίσουμε τον πληθωρισμό», την ώρα που άλλοι δείκτες όπως η υγεία και τα ανθρώπινα δικαιώματα υποχωρούν, εν μέσω «συγκρούσεων που δεν έχουμε ξαναδεί από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο» είπε ο Γκουτέρες.

Το ΑΕΠ μπορεί εξάλλου να αυξηθεί ακόμα και όταν η κοινωνία υποφέρει, δήλωσε η Αναλένα Μπέρμποκ, πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. «Αν πολλοί άνθρωποι στη χώρα σου παθαίνουν πολλά δυστυχήματα στον δρόμο ή συμβεί μια χημική καταστροφή, το ΑΕΠ θα αυξανόταν εκείνη τη στιγμή επειδή θα έπρεπε να κάνεις κάτι για να αντιμετωπίσεις την κατάσταση» είπε.

Η συζήτηση για την αντικατάσταση του ΑΕΠ με άλλους δείκτες ξεκίνησε στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, αργότερα όμως ατόνησε. Ο Γκουτέρες επανέφερε το θέμα διορίζοντας πέρυσι την διεπιστημονική επιτροπή.

Γυναίκα μαζεύει πλαστικά μπουκάλια για ανακύκλωση σε ποτάμι της Μανίλας. Το ΑΕΠ δεν εξετάζει την κατάσταση του περιβάλλοντος (Reuters)

Αναζητώντας τη συνισταμένη

Στους προτεινόμενους δείκτες περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων το διαθέσιμο ατομικό εισόδημα, περιβαλλοντικές πληροφορίες όπως οι εκπομπές άνθρακα και τα επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων, εκπαιδευτικές πληροφορίες οι επιδόσεις των παιδιών στην ανάγνωση και τα μαθηματικά, καθώς και δείκτες ευημερίας όπως η βία κατά των γυναικών.

Αυτή η πληθώρα δεικτών μπορεί ωστόσο να προκαλέσει σύγχυση, ειδικά στους μη ειδικούς, προειδοποίησε ο Στίβεν Πολάνσκι, περιβαλλοντικός οικονομολόγος του Πανεπιστημίου της Μινεσότα στο Σεντ Πολ.

Ένα πλεονέκτημα του ΑΕΠ είναι ότι συγκεντρώνει πολλές οικονομικές πληροφορίες σε ένα νούμερο και είναι «εύκολα κατανοητό» σχολίασε ο ερευνητής.

Οι συντάκτες της έκθεσης γράφουν ότι εξέτασαν το ενδεχόμενο να συμπυκνώσουν τις επιμέρους παραμέτρους σε έναν γενικό δείκτη, δεν κατάφεραν όμως να συμφωνήσουν για τη μεθοδολογία. Ζητούν τώρα από τον ΟΗΕ να αναθέσει το ζήτημα σε άλλη επιτροπή επιστημόνων.

Ο Γκουτέρες κάλεσε τα κράτη-μέλη να «συμφωνήσουν σε ένα σχέδιο για τη δημιουργία, τη βελτίωση και τη θεσμοθέτηση του πίνακα δεικτών».

«Το ΑΕΠ δεν αρκεί. Η ανάπτυξη με κάθε κόστος μάς αφήνει όλους φτωχότερους, όχι πλουσιότερους» είπε.