Καταστροφή, εκτοπισμός, «τρύπια εκεχειρία» – Ο Λίβανος και τα τετελεσμένα της «κίτρινης γραμμής»

Ο Λίβανος και το Ισραήλ βρίσκονται τεχνικά σε εμπόλεμη κατάσταση από το 1948, μετά την ίδρυση του ισραηλινού κράτους, την ύπαρξη του οποίου η Βηρητός δεν έχει αναγνωρίσει.

Ως εκ τούτου, μέχρι και σήμερα δεν υπάρχουν διμερώς συμφωνημένα χερσαία σύνορα μεταξύ των δύο όμορων χωρών.

Η de facto οριοθέτησή τους βασίζεται στη ​​λεγόμενη Μπλε Γραμμή, μήκους περίπου 120 χιλιομέτρων.

Χαράχθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη το 2000 για να επιβεβαιώσει την τότε αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον νότιο Λίβανο, έπειτα από 18 χρόνια κατοχής, με την ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ στον Λίβανο (UNIFIL) υπεύθυνη για την επιτήρηση της.

Έκτοτε στην περιοχή έχουν ξεσπάσει τρεις πόλεμοι μεταξύ του Ισραήλ και της σιιτικής οργάνωσης Χεζμπολάχ, το «μακρύ χέρι» του Ιράν στα λιβανέζικα εδάφη.

Με τον νέο πόλεμο, που άρχισε εν μέσω της αμερικανοϊσραηλινής επέμβασης στο Ιράν και τώρα έχει πρακτικά «παγώσει» με την εύθραυστη εκεχειρία, το Ισραήλ επιχειρεί να επιβάλει νέα τετελεσμένα στον νότιο Λίβανο.

Όπως έχει κάνει και στη Λωρίδα της Γάζας Γάζα εν μέσω μιας επίσης «τρύπιας» κατάπαυσης του πυρός με τη Χαμάς και της θολής ειρηνευτικής διαδικασίας, έχει επιβάλει μονομερώς μια «κίτρινη γραμμή».

Ο ισραηλινός στρατός (IDF) την αποκαλεί «προηγμένη αμυντική γραμμή».

Εκτεινόμενη σε βάθος 4-10 χλμ βόρεια της μεθορίου, περιλαμβάνει περίπου 55 πόλεις και χωριά του νότιου Λιβάνου.

Δεν υπάρχει σε κανέναν επίσημο χάρτη, δεν έχει επικυρωθεί από καμία συμφωνία, ούτε αναγνωρίζεται από τα Ηνωμένα Έθνη.

Παρ’ όλα αυτά, κάθε άτομο που περνά από το βορρά νότια στη ζώνη θεωρείται από τον IDF πιθανή απειλή και μπορεί να στοχοποιηθεί.

Επικαλούμενο υπαρξιακές απειλές και την εθνική του ασφάλεια, το Ισραήλ επεκτείνει ένθεν κακείθεν των συνόρων του το καθεστώς κατοχής.

Κι όπως συμβαίνει πλέον όλο και πιο συχνά, ελλείψει ουσιώδους διεθνούς κατακραυγής, κάτι που επιβάλλεται μονομερώς ως προσωρινό στρατιωτικό μέσο κινδυνεύει να γίνει μόνιμο.

Ο Λίβανος, το Ισραήλ και η «σαλαμοποίηση»

Με την «κίτρινη γραμμή», το Ισραήλ επαναπροσδιορίζει de facto τα σύνορα, μέχρι νεωτέρας.

Δεν αφορά μόνο τα χερσαία.

Στον σχετικό χάρτη που δημοσίευσε ο ισραηλινός στρατός, υπάρχει προβολή στη θάλασσα με διεκδίκηση τμήματος της λιβανέζικης AOZ, τρεισήμισι χρόνια μετά την ιστορική συμφωνία στην οποία κατέληξαν το Ισραήλ και ο Λιβάνος (με αμερικανική μεσολάβηση) για τα θαλάσσια σύνορα και την (συν)εκμετάλλευση υδρογονανθράκων.

Επί του εδάφους, εν τω μεταξύ, η UNIFIL παραμένει ανεπτυγμένη κατά μήκος της Μπλε Γραμμής, χωρίς πραγματική δυνατότητα να επηρεάσει τις εξελίξεις.

Όχι μόνο η κινητικότητα των δυνάμεών της έχει περιοριστεί σημαντικά λόγω των εχθροπραξιών, αλλά έχει υποστεί σημαντικές απώλειες.

Κατά την πρόσφατη κλιμάκωση μετρά πέντε νεκρούς -τρεις από την Ινδονησία και δύο από τη Γαλλία- ενώ έχουν αναφερθεί καταστροφές στο αρχηγείο της UNIFIL, στη Νακούρα του νοτίου Λιβάνου, από τις ισραηλινές δυνάμεις.

Προς επίρρωση δε της επίσημης ονομασίας της -Προσωρινή Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο- το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αποφάσισε ότι η τρέχουσα εντολή θα είναι η τελευταία, με επίσημη λήξη στις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Από την 1η Ιανουαρίου 2027, προβλέπεται ότι θα ξεκινήσει μια σταδιακή και ασφαλής διαδικασία απόσυρσης των περίπου 10.000 κυανόκρανων, η οποία προβλέπεται να ολοκληρωθεί εντός ενός έτους.

Στη μετά-UNIFIL εποχή, ο ΟΗΕ εξετάζει επιλογές για μια μικρότερη παρουσία, καθώς ο Λίβανος επιδιώκει συνεχιζόμενη διεθνή στήριξη.

Όσο για τον υποστελεχωμένο λιβανέζικο στρατό, που διατηρούσε θέσεις κοντά στην Μπλε Γραμμή μετά την «κούφια» εκεχειρία του 2024;

Έχει αναγκαστεί να υποχωρήσει βορειότερα μετά το ξέσπασμα του νέου πολέμου και εν μέσω της ισραηλινής προέλασης, μένοντας εκ των πραγμάτων εκτός της «κίτρινης γραμμής»: μιας ζώνης ισραηλινού ελέγχου.

Ολόκληρες πόλεις και χωριά έχουν ισοπεδωθεί από τον IDF, γέφυρες και δρόμοι έχουν ανατιναχθεί, με την πρόσβαση των βίαια εκτοπισμένων κατοίκων της να είναι ακόμη και εν μέσω εκεχειρίας απαγορευμένη.

Συνομιλίες σε «ναρκοπέδιο»

«Ανυπομονώ στο εγγύς μέλλον να φιλοξενήσω τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπίμπι Νετανιάχου και τον πρόεδρο του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν», δήλωσε την περασμένη Πέμπτη o πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ανακοινώνοντας παράταση της εύθραυστης (αρχικά 10ήμερης) εκεχειρίας κατά άλλες τρεις εβδομάδες, έως τις 14 Μαΐου.

Παραβιάζεται συστηματικά εν μέσω αλληλοκατηγοριών μεταξύ της κυβέρνησης Νετανιάχου και της Χεζμπολάχ, η οποία αντιτίθεται σε οποιαδήποτε άμεση διαπραγμάτευση με το Ισραήλ και απαιτεί την άμεση και πλήρη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον νότιο Λίβανο.

«Δεν θα υπάρξει καμία συμφωνία που να θίγει τα εθνικά μας δικαιώματα, να υπονομεύει την αξιοπρέπεια του ανθεκτικού λαού μας ή να παραχωρεί έστω και έναν κόκκο άμμου από αυτή την πατρίδα», διαβεβαιώνει ο πρόεδρος Αούν, καθώς ο Λίβανος συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ, στις πρώτες απευθείας συνομιλίες μεταξύ των δύο μερών εδώ και 34 χρόνια.

«Ο σαφής και διακηρυγμένος στόχος μας είναι να σταματήσει η ισραηλινή επιθετικότητα εναντίον της γης και του λαού μας», διακηρύττει, «να επιτευχθεί η αποχώρηση του Ισραήλ, να επεκταθεί η εξουσία του κράτους σε ολόκληρη την επικράτειά του αποκλειστικά με τις δικές του δυνάμεις, να διασφαλιστεί η επιστροφή των κρατουμένων και να επιστρέψει ο λαός μας στα σπίτια και τα χωριά του».

Όμως η δημοσιοποίηση της «κίτρινης γραμμής» από το Ισραήλ έγινε εν μέσω συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός και συνομιλιών με τη Βηρυτό, με φόντο τη δημιουργία τετελεσμένων επί του εδάφους.

Η εκεχειρία βρίσκεται σε άμεση εξάρτηση από την πορεία των παράλληλων και διαρκώς μετ’ εμποδίων διαπραγματεύσεων ΗΠΑ-Ιράν, με την κατάσταση στη Μέση Ανατολή να μυρίζει έντονα μπαρούτι.

Για τον Λίβανο, φαντάζει σχεδόν αδιέξοδη, καθώς ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ -προαπαιτούμενο για την ειρήνευση με το Ισραήλ- αποτελεί ένα εξαιρετικά περίπλοκο ζήτημα με άμεσο κίνδυνο πρόκλησης ενός νέου εμφυλίου.

Λίβανος, μια χώρα με ανοιχτές πληγές

Η Χεζμπολάχ λειτουργεί ως «κράτος εν κράτει» στον Λίβανο, με ισχυρή στρατιωτική πτέρυγα και κοινωνική βάση.

Ο λιβανέζικος στρατός από την άλλη είναι αριθμητικά και εξοπλιστικά κατώτερος, γεγονός που καθιστά δύσκολο και διχαστικό εγχείρημα τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ από τις εθνικές αρχές.

Τυχόν άμεση εμπλοκή ξένων δυνάμεων ενέχει τον κίνδυνο εσωτερικής σύγκρουσης, ενόσω ο Λίβανος μετρά τις πρόσθετες ανοιχτές πληγές του από τον νέο πόλεμο με το Ισραήλ.

Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις κάνουν λόγο για μια από τις χειρότερες κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών.

Οι νεκροί ξεπερνούν τους 2.500, ανάμεσά τους εκατοντάδες γυναίκες, παιδιά, δημοσιογράφοι και πάνω από 100 εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας.

Οι τραυματίες ξεπερνούν τους 7.750, με το σύστημα υγείας να βρίσκεται στα όρια της κατάρρευσης, σε μια χώρα που βρισκόταν ήδη στο χείλος της οικονομικής καταστροφής.

Η κλίμακα του εσωτερικού εκτοπισμού είναι πρωτοφανής, επηρεάζοντας περίπου το 20% του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Περισσότεροι από 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, πολλά εκ των οποίων είναι πια σωροί ερειπίων.

Περίπου 140.000 άτομα διαμένουν σε 680 επίσημα καταφύγια (κυρίως δημόσια σχολεία), ενώ οι υπόλοιποι φιλοξενούνται από συγγενείς ή παραμένουν σε πρόχειρα καταλύματα.

Πάνω από 200.000 άνθρωποι έχουν περάσει στη Συρία της μετά Άσαντ εποχής για να σωθούν -κυρίως Σύροι πρόσφυγες, αλλά και Λιβανέζοι.

Κατά εκατοντάδες, άλλοι εκμεταλλεύονται την εκεχειρία για να επιστρέψουν στον τόπο τους στον νότιο Λίβανο.

Ακόμη και εκτός της «κίτρινης γραμμής», ολόκληρα χωριά έχουν καταστραφεί από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς.

Οι περισσότεροι θέλουν να δουν τι έχει απομείνει από τα σπίτια τους και την προηγούμενη ζωή τους.

Ελάχιστοι πιστεύουν τη συνέχιση της κατάπαυσης του πυρός και τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.

Επί της ουσίας, η επιστροφή τους αποτελεί μια πράξη ανυπακοής.