Ζωή μέχρι τα 100; – Ποιος καθορίζει πραγματικά πόσο θα ζήσουμε;

Κοινή παραδοχή μεταξύ των επιστημόνων είναι πως ο ανθυγιεινός τρόπος ζωής μπορεί να μειώσει δραματικά τα χρόνια που μπορεί να ζήσει ένας άνθρωπος. Τη διάρκεια όμως του βίου δεν την καθορίζουν τόσο περιβαλλοντικοί παράγοντες, αλλά σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό τα γονίδια από τι θεωρούνταν.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science έρχεται επαναπροσδιορίσει τη συζήτηση, δείχνοντας ότι τόσο η γενετική όσο και το περιβάλλον είναι σημαντικά για τη μακροζωία.

Μέχρι σήμερα η μακροζωία, σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη, οφειλόταν κατά περίπου 20% στα γονίδιά μας. «Αυτό σε κάνει να αναρωτιέσαι τι είναι το υπόλοιπο 80%: Είναι ο τρόπος ζωής; Γιατί να μελετάμε τα γονίδια για τη διάρκεια ζωής αν δεν είναι τόσο σημαντικά; Με ενοχλούσε κάπως», είπε ο Uri Alon, βιολόγος συστημάτων στο Ινστιτούτο Επιστημών Weizmann στο Ισραήλ μιλώντας στην Washington Post.

Ο Alon χρησιμοποιεί μαθηματικά μοντέλα για να κατανοήσει πολύπλοκα βιολογικά προβλήματα, και ο ίδιος με τους συνεργάτες του δημιούργησαν ένα για να επανεξετάσουν τους παράγοντες που καθορίζουν τα όρια της ανθρώπινης διάρκειας ζωής.

Οι παλιότερες μελέτες χρησιμοποιούσαν Σκανδιναβούς διδύμους –που έχουν ίδια γονίδια- που ζούσαν μέχρι τα τέλη του 19^ου αιώνα, ώστε να εξεταστεί αν είναι κληρονομική η διάρκεια ζωής. Το ζητούμενο ήταν να δουν αν οι δίδυμοι, καθώς γερνούσαν, θα πέθαιναν χρονικά κοντά ή με διαφορά πολλών ετών.

Ωστόσο η αδυναμία εκείνου δείγματος έγκειται στο γεγονός ότι επειδή η εξωγενής θνησιμότητα ήταν πολύ υψηλή –ατυχήματα, αρρώστιες κτλ- τα αδέλφια πέθαιναν σχετικά νωρίς δίχως να μπορούν έτσι οι επιστήμονες να έχουν εικόνα για το πόσο θα μπορούσαν να ζήσουν.

Όταν το διαπίστωσε αυτό η ομάδα του Uri Alon, εφάρμοσε ένα μαθηματικό μοντέλο, σχεδιασμένο να αφαιρεί τους εξωγενείς θανάτους, σε βάσεις δεδομένων Σκανδιναβών διδύμων και στα αδέλφια εκατονταετών που έζησαν τουλάχιστον 100 χρόνια. Τότε είδαν ότι η κληρονομικότητα της διάρκειας ζωής αυξήθηκε σημαντικά — περίπου στο μισό.

Οι παλιότερες μελέτες επικεντρώνονταν στη μακροζωία σε μια γενιά που γεννήθηκε μεταξύ 1870 και 1900. «Εκείνη την εποχή, οι άνθρωποι πέθαιναν από πνευμονία και φυματίωση και πολλοί δεν έφταναν καν στα 40 τους», είπε ο Alon. «Σε αυτή την κατάσταση, ποιον νοιάζει πόσο έζησαν οι γονείς σου; Τα γονίδια δεν έχουν καμία ευκαιρία».

Τα γονίδια παίζουν σημαντικό ρόλο στη ζωή

Ο Nir Barzilai, διευθυντής του Ινστιτούτου Έρευνας για τη Γήρανση στο Albert Einstein College of Medicine, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, ανέφερε τη δική του οικογενειακή ιστορία. Ο παππούς του έπαθε καρδιακή προσβολή και πέθανε στα 68. Ο πατέρας του έπαθε καρδιακή προσβολή στην ίδια ηλικία, αλλά έκανε τριπλή επέμβαση bypass και έζησε μέχρι τα 84. «Ζουν ο πατέρας και ο γιος τον ίδιο αριθμό ετών; Όχι, γιατί αν κοιτάξεις πατέρες και γιους, αυτό που συμβαίνει στο ενδιάμεσο είναι η πρόοδος της ιατρικής», είπε ο Barzilai.

Έτσι, αν το μισό της διάρκειας ζωής είναι κληρονομικό, τότε είναι προφανές ότι τα γονίδια παίζουν σημαντικό ρόλο στον καθορισμό της διάρκειας ζωής.

«Ως άνθρωποι, ζούμε πολύ διαφορετικές ζωές από άλλους οργανισμούς, και η διαφορά μεταξύ εσένα και εμένα, ενός ποντικιού ή μιας φάλαινας, ή ενός πεύκου bristlecone που ζει 5.000 χρόνια ή της μαγιάς στη ζύμη που ζει 13 ημέρες, η πραγματική διαφορά είναι τα γονίδια», είπε ο Morten Scheibye-Knudsen, αναπληρωτής καθηγητής που ασχολείται με την έρευνα της γήρανσης στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης και δεν συμμετείχε στη μελέτη.

Αλλά επειδή προηγούμενες μελέτες είχαν υποδείξει ότι η ανθρώπινη διάρκεια ζωής είναι μόνο κατά 10 έως 30% κληρονομική, «αυτό κατά κάποιον τρόπο μας έδινε μια ελευθερία να φανταζόμαστε ότι μπορούμε να ζήσουμε πολύ, και ότι είχαμε τον έλεγχο και ήμασταν κυρίαρχοι της ίδιας μας της γήρανσης», πρόσθεσε ο Scheibye-Knudsen. Ο Alon το αντιλαμβάνεται ως ένα «γενετικό σημείο αναφοράς». Η ηλικία στην οποία πέθαναν οι γονείς και οι παππούδες μας επηρεάζει σε κάποιο βαθμό την πιθανότητα του πόσο θα ζήσουμε.

Όλα τα παραπάνω βέβαια, όπως καταλήγει το άρθρο της Washington Post, δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραιτηθούμε.

Για τους επιστήμονες που αναζητούν γονίδια που σχετίζονται με τη μακροζωία, τα νέα στοιχεία υπογραμμίζουν την ανάγκη να εντοπιστούν οι βιολογικοί μηχανισμοί πίσω από τη μεγάλη διάρκεια ζωής, καθώς μια βαθύτερη κατανόηση των εκατοντάδων μικρών παραλλαγών στα γονίδια που επηρεάζουν τη διάρκεια ζωής θα μπορούσε να προσφέρει στόχους για φάρμακα που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη γήρανση.