Τι λείπει από τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της ΚΥΠ (και γιατί);

Αναφορές για την κατάσταση στις φυλακές. Συστηματική παρακολούθηση των Ελλήνων σπουδαστών στο εξωτερικό. Προτάσεις πολιτικής δια την αντιμετώπιση του κομμουνιστικού κινδύνου. Μελέτη των κινήσεων της ΕΔΑ και απανωτές εισηγήσεις επτά συναπτών ετών για καταπολέμηση της εφημερίδας «Αυγή» που εκτιμάται ότι αποτελεί το σημαντικότερο όργανο για τη διάδοση της επιρροής του χώρου. Αυτά είναι τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται στα Δελτία Πληροφοριών της ΚΥΠ από την περίοδο 1953-1959 με θέμα το ελληνικό κομμουνιστικό κίνημα της περιόδου, που αποχαρακτήριστηκαν και δόθηκαν στη δημοσιότητα την περασμένη εβδομάδα.

Σύμφωνα δε με τη συνοδευτική ανακοίνωση του διοικητή της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, Θεμιστοκλή Δεμίρη, η δημοσίευση των εν λόγω αρχείων «επιβεβαιώνει […] ότι αυτό το κεφάλαιο της ιστορίας μας έχει κλείσει οριστικά και η χώρα και οι υπηρεσίες της μπορούν να βλέπουν ψύχραιμα, με καθαρή ματιά, κριτικά και αυτοκριτικά, ακόμα και ιδιαίτερα φορτισμένες, κατά το παρελθόν περιόδους της ιστορίας τους».

Πηγή: ΕΥΠ (nis.gr)

Ωστόσο, υπάρχουν λόγοι να αμφισβητήσει κανείς αυτόν τον ισχυρισμό. Μόλις πρόσφατα, άλλωστε, η ελληνική κοινή γνώμη ξανασυζήτησε παθιασμένα την εποχή (και τον ρόλο του δωσιλογισμού και της εθνικοφροσύνης στα γεγονότα) με την ανεύρεση του φωτογραφικού υλικού από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής, ενώ η δράση των Υπηρεσιών Ασφαλείας και η σύνδεσή τους με την κυβερνητική εξουσία αποτελούν επίσης έντονο θέμα συζήτησης τα τελευταία χρόνια επ’ αφορμή του σκανδάλου του Predator.

Ακόμα χειρότερα όμως, όσο πολύτιμα κι αν είναι ως τεκμήρια μιας ταραχώδους, σημαντικής και πιθανώς παραγνωρισμένης -συμπιεσμένης στις ερευνητικές Συμπληγάδες των δεκαετιών του ‘40 και του ‘60- ιστορικής περιόδου, τα ίδια τα αρχεία που επιλέχθηκαν να δοθούν στη δημοσιότητα, καθώς επίσης και τα στοιχεία που έχουν επιλεγεί να διαγραφούν από αυτά, εγείρουν ερωτήματα για τα κριτήρια που εφάρμοσε η Υπηρεσία Ιστορικού Αρχείου της ΕΥΠ στον αποχαρακτηρισμό.

Μάλιστα, σε κάποιες περιπτώσεις μπορούμε να βρούμε και τι είναι αυτό που λείπει, συγκρίνοντας με ιστορικές έρευνες που επικαλούνται υλικό της ΚΥΠ.

Μελέτες για την ΚΥΠ

Δύο είναι τα βιβλία που έχουν αξιοποιήσει υλικό και πηγές της ΚΥΠ για να μιλήσουν για τον ρόλο της στην επίμαχη εποχή. Το ένα είναι αυτό που έγραψε ο τότε δημοσιογράφος του MEGA και σήμερα διευθυντής της εφημερίδας «Καθημερινή», Αλέξης Παπαχελάς, Ο Βιασμός της Ελληνικής Δημοκρατίας: Ο αμερικανικός παράγων 1947-1967 (εκδ. Εστία, 1997). Το άλλο είναι η Μυστική Δράση: Υπηρεσίες Πληροφοριών στην Ελλάδα (εκδ. Παπαζήση, 2014) του επίτιμου πρέσβη και πρώην διοικητή της ΕΥΠ από το 1999 ως το 2004, Παύλου Αποστολίδη.

Το δεύτερο αποτελεί τον καρπό μιας ερευνητικής δουλειάς του κ. Αποστολίδη που ξεκίνησε ήδη επί των ημερών της θητείας του στο τιμόνι της υπηρεσίας. Όπως δηλώνει στον πρόλογο του βιβλίου «η συχνότερη απάντηση που έπαιρνα όταν ζητούσα κάτι από το παρελθόν ήταν ότι δεν υπάρχει, καταστράφηκε από τους συντάκτες του, αποκομίσθηκε από αυτούς όταν έφυγαν από την ΕΥΠ, ή απλώς δεν ανευρίσκεται, διότι είναι κάπου παραχωμένο».

Ωστόσο, η ΚΥΠ/ΕΥΠ διατηρούσε ένα σύστημα μικροφωτογράφησης που επέτρεψε τη διατήρηση αντιγράφων των αρχείων τα οποία χρησιμοποιήθηκαν από τον πρώην διοικητή της Υπηρεσίας για να γράψει τη μόνη ολοκληρωμένη ιστορική μελέτη με θέμα τις μυστικές υπηρεσίες της χώρας.

Πιθανώς το σύστημα μικροφωτογράφησης να αποτελεί και τη βάση των σημερινών αποχαρακτηρισμών, πάγιο αίτημα των απανταχού ερευνητών εδώ και δεκαετίες. Τυπικά, η απόφαση για τη συγκρότηση Υπηρεσίας Ιστορικού Αρχείου ελήφθη με νόμο του 2008 ως μέρος του ρετούς στο προφίλ της ΕΥΠ εκείνη την εποχή – συμπτωματικά εμπνευσμένο από αντίστοιχες κινήσεις «διαφάνειας» και δημοσιότητας που είχε προβεί λίγο νωρίτερα η CIA, επιχειρώντας να επιδιορθώσει την κακή ψυχροπολεμική της φήμη.

Η έδρα του πρώτου αρχηγείου της CIA στη Βιρτζίνια (Πηγή: cia.gov)

Παρότι όμως η Υπηρεσία του Αρχείου δημιουργήθηκε και η ΕΥΠ διοργάνωσε την πρωτη (και τελευταία) δημόσια ημερίδα στην Ιστορία της για να αναγγείλει αυτή τη νέα εποχή διαφάνειας, τίποτα δεν δόθηκε στη δημοσιότητα από το 2008 μέχρι τα τέλη του 2024, όταν αποχαρακτηρίστηκαν κάποια από τα έγγραφα της ΚΥΠ που αφορούν την τραγωδία του 1974 στην Κύπρο, επ’ αφορμή της πεντηκοστής επετείου. Έκτοτε, αποχαρακτηρίστηκαν μόνο οι δύο φάκελοι των 123 συνολικά εγγράφων που δόθηκαν στη δημοσιότητα την περασμένη εβδόμαδα.

«Δεν αμφιβάλλω ότι υπήρξαν αρκετά ζουμερά επεισόδια στην ιστορία της ΚΥΠ-ΕΥΠ», γράφει κάποια στιγμή στον πρόλογο της Μυστικής Δράσης ο κ. Αποστολίδης. «Δεν είναι όμως αποτυπωμένα στο χαρτί ή αν ποτέ καταγράφηκαν, δεν καταχωρίστηκαν στο Αρχείο. Γράφοντας, είχα την ανησυχία μήπως προκύψει θέμα στο οποίο θα έπρεπε να αυτολογοκριθώ για την προστασία εθνικών μυστικών ή υπολήψεων ανθρώπων. Δεν χρειάστηκε.»

Παρ’ όλα αυτά, τα έγγραφα της ΚΥΠ που χρησιμοποιεί στο βιβλίο για την περίοδο 1953-1963, δείχνουν ότι η κύρια αποστολή της ΚΥΠ ήταν η καταπολέμηση του κομμουνισμού (σ. 143), ότι στα Συμβούλια Πληροφοριών για την καταπολέμηση του κατασκοπευτικού κομμουνισμού προσκαλούνταν υπουργοί της κυβέρνησης (σ. 145), ότι από τον Νοέμβριο του 1953 η ΚΥΠ προσανατολίστηκε στον πολιτισμικό πόλεμο που έβαλε στο στόχαστρο τις τέχνες και τη δημοσιογραφία (σ. 147).

Ότι από το 1958 και λόγω της ανόδου της ΕΔΑ, ο Νάτσινας διατελούσε ταυτόχρονα διοικητής της ΚΥΠ και επικεφαλής «Ειδικής Συμβουλευτικής Επιτροπής» με επόπτες υπουργούς και μέλη «ανθρώπους των γραμμάτων», ότι επικεφαλής της Υπηρεσίας Ειδικών Μελετών της ΚΥΠ της Επιτροπής έγινε από το 1959 ο μετέπειτα δικτάτορας Παπαδόπουλος, ότι η ΚΥΠ διοργάνωσε εκθέσεις δυσφήμισης των σοβιετικών προϊόντων σε Βόλο, Θεσσαλονίκη και Πειραιά, προκαλώντας τη μήνη της σοβιετικής πρεσβείας (σ. 150-151).

Όλες οι παραπάνω πληροφορίες και πολλές ακόμα, απουσιάζουν από τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα.

Κάτι λείπει

Ακόμα πιο ενδιαφέρουσα, ωστόσο, αποδεικνύεται η συγκριτική ανάγνωση των εγγράφων που αναφέρονται στη Μυστική Δράση, τα οποία βρίσκονται ανάμεσα στα αποχαρακτηρισμένα – αρχής γενομένης με το πρώτο-πρώτο: έγγραφο από τις 24/7/1953 που αναλύει τη δράση της ΕΔΑ, για το οποίο το βιβλίο του κ. Αποστολίδη λέει ότι «προτείνονται, τέλος, ως μέτρα η εξουδετέρωση των κορυφαίων στελεχών της ΕΔΑ από την Αστυνομία, η υποβολή μηνύσεων κατά της εφημερίδας Αυγή και η δημιουργία προϋποθέσεων για την εν καιρώ διάλυση της ΕΔΑ».

Στη σχετική σελίδα όμως του αποχαρακτηρισμένου εγγράφου που έδωσε η ΕΥΠ στη δημοσιότητα, η πρόταση για εξουδετέρωση των κορυφαίων στελεχών της ΕΔΑ από την Αστυνομία έχει αποκρυφτεί.

Πηγή: ΕΥΠ (nis.gr)

Σε επόμενο έγγραφο της ίδιας χρονιάς που καταπιάνεται με το ζήτημα του σεχταρισμού και την απειλή του για τις δυνάμεις του ΚΚΕ και την ΕΔΑ, ο κ. Αποστολίδης σημειώνει ότι η ΚΥΠ προτείνει μέτρα που θα ενθαρρύνουν τις διασπαστικές τάσεις.

Πηγαίνοντας στο σχετικό αποχαρακτηρισμένο έγγραφο, οι περισσότερες προτάσεις έχουν διατηρηθεί, όμως στο σημείο που προτείνεται να πιεστούν να πάρουν θέση τα στελέχη του ΚΚΕ για μια σειρά ζητήματα, η πρόταση που ακολουθεί τη φράση «επί των εθνικών διεκδικήσεων» έχει διαγραφεί.

Πηγή: ΕΥΠ (nis.gr)

Ταυτόχρονα, ενώ μεγάλο μέρος του υλικού που αποχαρακτηρίστηκε αφορά το Μακεδονικό, δείχνουν κι εκεί να κυριαρχούν οι επιλεκτικές διαγραφές.

Τα έγγραφα για το θέμα αρχίζουν να πυκνώνουν από το 1956 και μετά, ενώ από το 1957 αρχίζουν να γίνονται αναφορές στις δράσεις της Οργάνωσης «Ίλιντεν», που «κατά τα τελευταία έτη είχεν αναπτύξει μεγάλην δραστηριότητα» και τώρα «διέρχεται ήδη σοβαράν κρίσιν, φαίνεται δε τείνει προς διάλυσιν» ενώ «οι ιθύνοντες της Οργάνωσεως ταυτής» περιγράφονται ως «άτομα με εγκληματικόν και αντεθνικόν παρελθόν».

Πάντως η ενασχόληση με το Μακεδονικό ξεκινάει με επαναλαμβανόμενους ισχυρισμούς ότι οι Έλληνες που έφυγαν από τη Μακεδονία στον εμφύλιο και διαμοιράστηκαν στις χώρες του ανατολικού μπλοκ, αρχίζουν να μετακινούνται και να μαζεύονται στις νότιες περιοχές της Γιουγκοσλαβίας – με τον υπαινιγμό ότι αυτό συμβαίνει στη βάση σχεδίου της κυβέρνησης του Τίτο. Αργότερα, αυτό το σχέδιο αρχίζει να αποδίδεται και στην Οργάνωση «Ίλιντεν».

Σε όλα τα έγγραφα για το Μακεδονικό και ιδίως αυτά που αφορούν τους «Έλληνες εκ Μακεδονίας» στο ανατολικό μπλοκ διαγράφονται εκτεταμένα αποσπάσματα.

Πηγή: ΕΥΠ (nis.gr)

Πηγή: ΕΥΠ (nis.gr)

Δεν μπορούμε να ξέρουμε τι ακριβώς λένε αυτά. Ωστόσο, αυτό που ξέρουμε είναι ότι η Οργάνωση «Ίλιντεν» είχε οδηγηθεί σε υποχρεωτική διάλυση δέκα χρόνια πριν τις σχετικές εκθέσεις της ΚΥΠ που την αναφέρουν, αποδίδοντας της το αλυτρωτικό σχέδιο κατάληψης της Μακεδονίας με τη συνδρομή των Ελλήνων «Κ/Σ» – όπως έχει καθιερωθεί να γράφεται στα έγγραφα το «κομμουνιστοσυμμορίται» από τα μέσα της δεκαετίας του 1950.

Όπως τονίζει όμως το βιβλίο του κ. Αποστολίδη σε σχετική ενότητα, καθ’ όλη τη διάρκεια του 1950, η ΚΥΠ μοιάζει ταγμένη στην υπονόμευση του ελληνογιουγκοσλαβικού διαλόγου, ως μέρος ένος σχεδίου εκμετάλλευσης της διάρρηξης των σχέσεων του Βελιγραδίου με τη Μόσχα από το 1949. Οι δε ανησυχίες της ΚΥΠ αφορούν όχι μόνο το παράθυρο που ανοίγει για τους κομμουνιστές που διέφυγαν βόρεια μετά τον εμφύλιο μέσα από την προσέγγιση της Ελλάδας με τον Τίτο, αλλά και τη σλαβόφωνη μειονότητα και την επίδραση που θα έχει σ’ αυτούς η δυνατότητα επαφής τους με ομόγλωσσους, άπαξ και δοθεί δυνατότητα περάσματος των συνόρων.

Ωστόσο, η πιο κραυγαλέα παράλειψη φαίνεται να αφορά τη σχέση της ΚΥΠ με το σύστημα εξουσίας, το τρίπτυχο πρεσβεία – παλάτι – στρατός, θέμα στο οποίο τα βιβλία και του Αλέξη Παπαχελά και του Παύλου Αποστολίδη αφιερώνουν αρκετό χώρο. Η απουσία αυτή στα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα δεν αποτυπώνεται πουθενά καλύτερα απ’ ό,τι σε έκθεση για τη Στρατηγική και Τακτική του ΚΚΕ το 1957 η οποία απευθύνεται σε λίστα με 58 παραλήπτες. Η Υπηρεσία Ιστορικού Αρχείου της ΕΥΠ έχει επιλέξει να διαγράψει τους 56 εξ αυτών.

Πηγή: ΕΥΠ (nis.gr)

Η «καχεκτική δημοκρατία»

123 έγγραφα των 2000 περίπου σελίδων αθροιστικά περιέχονται στους δύο φακέλους που αποχαρακτήριστηκαν την προηγούμενη εβδομάδα: ένας με υλικό που αφορά την αντικομμουνιστική δράση της ΚΥΠ και ένας που αντανακλά τις εκτιμήσεις της Υπηρεσίας για τις πολιτικοοικονομικές εξελίξεις στην άλλη πλευρά του Παραπετάσματος: τη Σοβιετική Ένωση, τα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή.

Κι αν είναι ο δεύτερος εξ αυτών που καλύτερα αντανακλά το περιβάλλον των περιφερειακών ανταγωνισμών στον Ψυχρό Πόλεμο, η αντικομμουνιστική δράση αποτελεί τη βασικότερη ασχολία και το πλέον καθοριστικό στοιχείο της ταυτότητας της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών.

Άλλωστε, η ορμή για την ίδρυσή της το 1953 προέκυψε από τις επιδόσεις της πρόδρομης ΚΥΠΕ στην περιβόητη υπόθεση των Ασυρμάτων την προηγούμενη διετία, που οδήγησε στις εκτελέσεις των μελών του ΚΚΕ Νίκου Μπελογιάννη, Δημήτρη Μπάτση, Νίκου Καλούμενου και Ηλία Αργυριάδη ύστερα από καταδίκη τους για κατασκοπεία.

Η δίκη των Μπελογιάννη, Μπάτση, Καλούμενου, Αργυριάδη

Ακολουθώντας μια στρατηγική που αφορούσε πλήθος χωρών στην Ευρώπη την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, ήταν οι ΗΠΑ αυτές που ουσιαστικά έστησαν την ΚΥΠ με σαφή αντικομμουνιστικό προσανατολισμό. Μάλιστα, όπως έχει καταγραφεί πλέον εξαντλητικά από την ιστορική έρευνα, η CIA δεν παρείχε μόνο καθοδήγηση και τεχνογνωσία, αλλά και οικονομική στήριξη στη νεοσύστατη Υπηρεσία, με πολλούς, αν όχι όλους τους πράκτορές της να υπάγονται απευθείας στο μισθολόγιο των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών.

Η ΚΥΠ, οι Λόχοι Ορεινών Καταδρομών (ΛΟΚ) και τα Τάγματα Εθνοφυλακής Αμύνης (ΤΕΑ), αποτέλεσαν τους σημαντικότερους αμερικανικούς βραχιόνες στις ένοπλες δυνάμεις και τα σώματα ασφαλείας – και κατ’ επέκταση στα πολιτικά πράγματα της χώρας. Τα όργανα δηλαδή του ελληνικού τμήματος των περιβόητων παρακρατικών επιχειρήσεων Stay Behind στις οποίες επιδόθηκαν σε πλήθος χωρών του κόσμου οι ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

«Μαγιά» της ΚΥΠ ως γνωστόν υπήρξε ο περιβόητος ΙΔΕΑ, ένα παραστρατιωτικό δίκτυο εθνικοφρόνων αξιωματούχων που είχαν αναπτύξει προνομιακές σχέσεις με τον αμερικανικό παράγοντα κατά τη διάρκεια του ελληνικού εμφυλίου. Μέλος του ΙΔΕΑ ήταν και ο Αλέξανδρος Νάτσινας που διατέλεσε διοικητής της Υπηρεσίας για την πρώτη δεκαετία της ύπαρξής της, ενώ σε αυτόν άνηκε και ο μετέπειτα δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος που φαίνεται να αποτελούσε τον σύνδεσμο της ΚΥΠ με την CIA.

Ο Αλέξανδρος Νάτσικας στη γενέτειρά του, Σιάτιστα Κοζάνης το 1962 (Πηγή: Siatista-info.com)

Το ψυχροπολεμικό πλαίσιο στην Ελλάδα έπαιρνε τη μορφή συνεργασίων, αλλά ενίοτε και ανταγωνισμών ανάμεσα στις ένοπλες δυνάμεις, τον αμερικανικό παράγοντα και το Παλάτι, που μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ‘50 κατάφεραν να βρεθούν πλέον σε σχετική σύμπνοια.

Κοινή ατζέντα τους αποτελούσε η πάταξη του κομμουνιστικού κινήματος, που, καίτοι ηττημένο στα γεγονότα της περιόδου 1946-1949, είχε αποφασίσει από την 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ τον Οκτώβριο του 1950 τη στροφή σε ένα μετωπικό σχήμα των δημοκρατικών δυνάμεων. Από το 1951 και μετά, αυτό πήρε τη μορφή της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ).

Ωστόσο, ο εμφύλιος, η εκ νέου παρανομοποίηση του ΚΚΕ με το ξέσπασμά του και η ήττα του ΔΣΕ στο τέλος του, είχαν αφήσει πολλούς κομμουνιστές στις φυλακές και τα ξερονήσια, ενώ η ηγεσία του κόμματος και χιλιάδες ακόμα μέλη είχαν διασκορπιστεί στις χώρες του ανατολικού μπλοκ.

Με την πάροδο της δεκαετίας και μετά τις διάφορες παλινωδίες, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής θα επιλεγεί από το τρίπτυχο της εξουσίας (Πρεσβεία – Παλάτι – Στρατός) ως ιδανικός τοποτηρητής. Η δυσαρέσκεια με την πολιτική ανωμαλία σταδιακά θα γιγαντωθεί, θα συναντηθεί με το ξέσπασμα του Κυπριακού στα μέσα της δεκαετίας και θα δώσει ώθηση στην εκλογική άνοδο της ΕΔΑ που σημειώνει μεγάλες επιτυχίες στις αυτοδιοικητικές εκλογές της περιόδου μέχρι τις εθνικές εκλογές του 1958, όπου και αναδεικνύεται αξιωματική αντιπολίτευση.

Η ορμή της επιχειρείται να ανακοπεί με τη στρατηγική που διαμορφώνει ο αμερικανικός παράγοντας για τον σχηματισμό ενός «κεντρώου» φιλοαμερικανικού κόμματος που σκοπό έχει να διεμβολίσει το πλατύ μέτωπο της αντιπολίτευσης, στο οποίο ηγεμονικό ρόλο έχει η ΕΔΑ.

Αυτή είναι η «καχεκτική δημοκρατία», όπως την είχε ονομάσει ο Ηλίας Νικολακόπουλος· το πλαίσιο δηλαδή της εποχής στην οποία αναφέρονται τα αποχαρακτηρισμένα δελτία πληροφοριών για τον Κομμουνισμό:.

Το πρόβλημα είναι ότι αν διάβαζε κάποιος μόνο αυτά, θα δυσκολευόταν να εντοπίσει την κυβέρνηση, το Παλάτι και ακόμα περισσότερο τον αμερικανικό παράγοντα. Ενδεχομένως και να νόμιζε ότι η ΚΥΠ ήταν κάποιου είδους think tank που απλά κατέγραφε τις εξελίξεις και μία στο τόσο διατύπωνε και κάποια πρόταση πολιτικής.

Το ερμητικό αρχείο

Η αναπληρώτρια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, Ελένη Μπράατ, διατέλεσε επίσημη ιστορικός της Ολλανδικής Υπηρεσίας Πληροφοριών AIVD. Ως μέρος της συνολικής της έρευνας για την έννοια και τα όρια της κρατικής μυστικότητας, πέρασε το 2022 ως επισκέπτρια ερευνήτρια του ΕΚΠΑ. Στο επίκεντρο της έρευνάς της βρέθηκε η ιστορία της ΚΥΠ/ΕΥΠ και η κλειστότητα που συνόδευε το Αρχείο της, θέμα με το οποίο καταπιάστηκε σε πλήθος διαλέξεων, συνεντεύξεων και σχετικών άρθρων.

Το αρχηγείο της Ολλανδικής AIVD (Πηγή: WIkimedia)

Τη στιγμή που της απευθύναμε ερωτήματα ζητώντας την επιστημονική της γνώμη και εμπειρία για τις επιλογές που έγιναν κατά τη δημοσίευση των αρχείων, η Δρ. Μπράατ δεν είχε μελετήσει ακόμα τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα για να δει τι επιλέχθηκε να αποχαρακτηριστεί και τι να να διαγραφεί εντός τους από την Υπηρεσία του Ιστορικού Αρχείου της ΕΥΠ.

Ωστόσο, οι κατηγορίες εγγράφων και πληροφοριών που σύμφωνα με τον νόμο του 2008 δύνανται να μην αποχαρακτηριστούν είναι αυτά που βρίσκονται στο στάδιο μηχανοργάνωσης ή απαιτούν συντήρηση, αυτά που μπορούν να θίξουν δικαιώματα που απορρέουν από την προσωπικότητα και αυτά που θα μπορούσαν να επιφέρουν βλάβη στα εθνικά συμφέροντα.

Μιλώντας στο in, η Ελένη Μπράατ τονίζει ότι όσο κι αν είναι συνήθης πρακτική των Υπηρεσιών να «μαυρίζουν» αποχαρακτηρισμένα έγγραφα ασχέτως παλαιότητας, αυτές οι κατηγορίες που προβλέπει ο νόμος είναι εξαιρετικά ευρείες.

Η Δρ. Ελένη Μπράατ

«Από τη στιγμή όμως που είναι νομικά κατοχυρωμένες, πρόκειται για ένα νομικό και πολιτικό ζήτημα, που δεν αφορά μόνο την ΕΥΠ», λέει. «Ειδικά η πρώτη κατηγορία, που αναφέρεται στα “εθνικά συμφέροντα”, θα μπορούσε να διευκρινιστεί περισσότερο. Πρόκειται για μεθόδους της υπηρεσίες που ενδέχεται χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα; Πρόκειται για επαφές με ξένες υπηρεσίες πληροφοριών (τις οποίες πολλές – κυρίως μικρές – υπηρεσίες δεν αποχαρακτηρίζουν ποτέ, για να μην αποκαλύψουν κάτι που η άλλη πλευρά δεν θέλει να αποχαρακτηρίσει); Υπάρχουν κι άλλες πιο συγκεκριμένες κατηγορίες μέσα σε αυτήν την πολύ ευρεία έννοια των “εθνικών συμφερόντων”, ώστε η διαδικασία αποχαρακτηρισμού να είναι πιο διαφανής και αντικειμενική και να αφήνει λιγότερο περιθώριο ερμηνειών για το τι εμπίπτει σε αυτά;»

Τέλος, σημειώνει ότι είναι σημαντικό ως πολίτες να ρωτάμε πάντα με ποια κριτήρια έγινε η επιλογή του υλικού, ενώ θεωρεί ότι οφείλει να είναι περιορισμένο το περιθώριο που έχει η κάθε Υπηρεσία να διαλέγει η ίδια τι θέλει να αποχαρακτηρίσει.

Δεν έχει καταστεί ακόμα σαφές πότε και τι είδους συνέχεια θα έχει η δημοσίευση των αρχείων της ΚΥΠ. Ωστόσο, οι επιλογές που έγιναν στη δημοσίευση, δεν φαίνεται να συμφωνεί με τον κ. Δεμίρη ότι αυτό το κεφάλαιο της Ιστορίας «έχει κλείσει οριστικά».