Πειραματικό εμβόλιο νέου είδους προστατεύει από πολλές λοιμώξεις ταυτόχρονα

Πειραματικό εμβόλιο που ακολουθεί μια εντελώς νέα προσέγγιση προστάτευσε πειραματόζωα από μια ποικιλία ιών και βακτηρίων, ακόμα και από αλλεργικές αντιδράσεις, ένα επίτευγμα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε «γενικά» εμβόλια που χορηγούνται στις αρχές κάθε χειμώνα και προστατεύουν από λοιμώξεις.

«Νομίζω ότι πλέον έχουμε είναι ένα καθολικό εμβόλιο εναντίον μιας ποικιλίας αναπνευστικών απειλών» δήλωσε ο Μπάλι Πουλεντράν του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ, μέλος της ομάδας που παρουσιάζει τη μελέτη στο περιοδικό Science.

Έμφυτο και προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα

Τα σημερινά εμβόλια είναι σχεδιασμένα να ενεργοποιούν το λεγόμενο προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα, το οποίο παράγει εξειδικευμένους παράγοντες, όπως αντισώματα και Τ-κύτταρα, οι οποίοι εξουδετερώνουν συγκεκριμένα παθογόνα και προσφέρουν ανοσία για πολλά χρόνια.

Συγκεκριμένα, τα εμβόλια περιέχουν μόρια ενός συγκεκριμένου παθογόνου, τα οποία αναγνωρίζονται από το προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα προκειμένου να παραχθούν τα αντίστοιχα αντισώματα.

«Φανταστείτε τα κάνετε ένα ρινικό εμβόλιο τους φθινοπωρινούς μήνες που σας προστατεύει από όλους τους αναπνευστικούς ιούς και τη βακτηριακή πνευμονία»

Υπάρχουν όμως εμβόλια που έχουν παρατηρηθεί να προσφέρουν πιο γενική προστασία. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το εμβόλιο BCG (Bacillus Calmette-Guerin) κατά της φυματίωσης, το οποίο χορηγείται σε 100 εκατομμύρια νεογνά κάθε χρόνο και έχει διαπιστωθεί ότι μειώνει για μήνες τον κίνδυνο άλλων λοιμώξεων, όπως η γρίπη, ο κίτρινος πυρετός και η Covid-19.

Την περασμένη δεκαετία, ο Πουλεντράν και οι συνεργάτες του κατάφεραν να προσδιορίσουν τον μηχανισμό δράσης του BCG. Όπως διαπίστωσαν, ορισμένα Τ-κύτταρα που παράγονται από την προσαρμοστική ανοσιακή αντίδραση απελευθερώνουν χημικά μηνύματα που κρατούν ενεργοποιημένο το λεγόμενο έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα.

Η έμφυτη ανοσία εμφανίστηκε νωρίτερα στην πορεία της εξέλιξης και χρησιμεύει ως άμυνα πρώτης γραμμής μόλις λίγα λεπτά μετά την είσοδο ενός παθογόνου στον οργανισμό. Η αντίδραση αυτή είναι γρήγορη και αντιμετωπίζει μια μεγάλη γκάμα εισβολέων, διαρκεί όμως μόνο λίγες ημέρες, οπότε αναλαμβάνει δράση το προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα.

Το νέο εμβόλιο σχεδιάστηκε να κρατά ενεργή την έμφυτη ανοσία για αρκετούς μήνες, όπως συμβαίνει και με το BCG. Είναι ένα κοκτέιλ τριών παραγόντων, από τα οποία τα δύο είναι ανιοσοενισχυτικές ουσίες που ενεργοποιούν υποδοχείς σε κύτταρα του έμφυτου ανοσοποιητικού συστήματος. Το τρίτο συστατικό είναι η ωαλβουμίνη, μια πρωτεΐνη του αβγού που στρατολογεί Τ-κύτταρα στους πνεύμονες για να κρατήσει την έμφυτη ανοσία ενεργή, όπως κάνει και το BCG.

Ρινικό σπρέι

Οι ερευνητές ψέκασαν στη μύτη ποντικών είτε το κοκτέιλ είτε ένα διάλυμα ελέγχου, και στη συνέχεια εξέθεσαν τα πειραματόζωα στον SARS-CoV-2. Τα μη εμβολιασμένα ποντίκια αρρώστησαν βαριά και έχασαν περίπου το ένα δέκατο του σωματικού βάρους τους σε τρεις ημέρες, ενώ ορισμένα πέθαναν.

Τα εμβολιασμένα ποντίκια, αντίθετα, έμειναν υγιή και δεν εμφάνισαν βλάβες στους πνεύμονες. Το σημαντικό όμως είναι ότι δεν είχαν ανοσία μόνο στον SARS-CoV αλλά και σε άλλους κορονοϊούς, καθώς και σε δύο βακτήρια που προκαλούν συχνά αναπνευστικές λοιμώξεις, το Staphylococcus aureus και το Acinetobacter baumannii.

Επιπλέον, τα πειραματόζωα εμφάνισαν μειωμένη ανοσιακή αντίδραση στα ακάρεα της σκόνης, συχνή αιτία αλλεργίας και ερεθισμού των πνευμόνων.

Και αυτή η γενική προστατευτική δράση διαπιστώθηκε πως διαρκεί τουλάχιστον τρεις μήνες.

Ενθουσιασμένοι από τα αποτελέσματα, ο Πουλεντράν και οι συνεργάτες του σχεδιάζουν τώρα κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους.

«Φανταστείτε τα κάνετε ένα ρινικό εμβόλιο τους φθινοπωρινούς μήνες που σας προστατεύει από όλους τους αναπνευστικούς ιούς, συμπεριλαμβανομένης της Covid-19, της γρίπης, του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού και του κοινού κρυολογήματος, καθώς και από τη βακτηριακή πνευμονία και τις αλλεργίες της άνοιξης» σχολίασε ο Πουλεντράν.

«Κάτι τέτοιο θα έφερνε επανάσταση στην ιατρική πρακτική» είπε.

Παραμένει ωστόσο ασαφές αν η χορήγηση με σπρέι θα είναι αρκετή για να φτάσει το εμβόλιο στους πνεύμονες για να ενεργοποιήσει το έμφυτο ανοσοποιητικό σύστημα. Τα ποντίκια είναι μικρόσωμα ζώα και ο ψεκασμός μπορεί να φτάσει εύκολα στον στόχο.

Ασαφές παραμένει επίσης αν η διατήρηση της έμφυτης ανοσίας σε ενεργή κατάσταση μπορεί να συνοδεύεται από άγνωστες μέχρι τώρα παρενέργειες.