Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης Vs ΕΕ: Γιατί η Κάλας και οι άλλοι άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου

«Αν ενεργείς σαν τρομοκράτης, θα πρέπει να αντιμετωπίζεσαι και ως τρομοκράτης», δήλωσε έτσι απλά η επικεφαλής της διπλωματίας της ΕΕ, Κάγια Κάλας ωθώντας το μπλοκ να χαρακτηρίσει τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης τρομοκρατική οργάνωση. Πράγματι, οι Ευρωπαίοι το έκαναν, δίχως να αναλογιστούν το ρίσκο.

Ενώ σήμερα 6 Φεβρουαρίου ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν, λίγες μέρες πριν, στις 29 Ιανουαρίου, οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ συμπεριέλαβαν -με ομοφωνία φυσικά- τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν στον κατάλογο των τρομοκρατικών οργανώσεων.

Μια τέτοια καταχώριση αποτελεί καινοτομία, καθώς είναι η πρώτη φορά που η ΕΕ χαρακτηρίζει τον στρατό ενός κράτους ως τρομοκρατική οργάνωση.

Στην ίδια θέση βρέθηκε το μπλοκ και το 2023, όταν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε να χαρακτηριστούν οι Φρουροί της Επανάστασης τρομοκρατική οργάνωση, ως απάντηση στη βίαιη καταστολή των συνεχιζόμενων διαδηλώσεων στο Ιράν, που ακολούθησαν τον θάνατο της 22χρονης Μαχσά Αμινί μετά τη σύλληψή της.

Τότε, όμως σε αντίθεση με σήμερα, ο Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας, Ζοζέπ Μπορέλ, το αρνήθηκε.

Η ΕΕ δήλωσε ότι αποφάσισε να μην συμπεριλάβει το IRGC στον κατάλογο τρομοκρατικών οργανώσεων λόγω της έλλειψης σχετικής δικαστικής απόφασης. Ο Ύπατος Εκπρόσωπος Ζοζέπ Μπορέλ υποστήριξε ότι μια δικαστική απόφαση αποτελεί διαδικαστική προϋπόθεση για μια τέτοια καταχώριση: «Δεν μπορείς να πεις «σε θεωρώ τρομοκράτη επειδή δεν μου αρέσεις».

Ποιός το λέει;

Βάσει του ορισμού της Κοινής Θέσης 2001/931/ΚΕΠΠΑ για τις τρομοκρατικές οργανώσεις αυτού του ορισμού, «ο κατάλογος (…) καταρτίζεται βάσει ακριβών πληροφοριών (…) που υποδεικνύουν ότι έχει ληφθεί απόφαση από αρμόδια αρχή».

«Έτσι», όπως σημείωνε σχετικά με την υπόθεση το 2023 η δρ. Friederike Grischek, «θεσπίζεται μια σύνθετη διαδικασία που συνίσταται σε απόφαση εθνικής αρχής και σε απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ». Η Κοινή Θέση διευκρινίζει επίσης τι νοείται ως «αρμόδια αρχή»: «δικαστική αρχή ή, όταν οι δικαστικές αρχές δεν έχουν αρμοδιότητα στον τομέα που καλύπτεται από την παρούσα παράγραφο, ισοδύναμη αρμόδια αρχή στον εν λόγω τομέα».

Για να πάρει μια τόσο σημαντική απόφαση η ΕΕ έπρεπε δεν αρκούσε απλά να συμφωνήσει πολιτικά, αλλά να βασιστεί σε συγκεκριμένη απόφαση αρμόδιας (συνήθως εθνικής) αρχής και να τηρήσει πλήρως τη διαδικασία/εγγυήσεις. Τι δικονομικές εγγυήσεις ακολούθησαν οι Ευρωπαίοι αυτή τη φορά; Δεν υπήρξε σαφής αιτιολογία/τεκμηρίωση (“statement of reasons”), αλλά ένα γενικόλογο σκεπτικό.

Στο παρελθόν, τέτοιες αποφάσεις είχαν ληφθεί από δικαστήρια κρατών-μελών και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν από το Συμβούλιο για την καταχώριση.

Η στάση των Ευρωπαίων είναι και πάλι επιλεκτική. Υπενθυμίζεται ότι ο ισραηλινός στρατός θανάτωσε σχεδόν 70.000 κυρίως αμάχους Παλαιστινίους σε δύο χρόνια 2023-2025 και παρ΄όλα αυτά, η ΕΕ όχι μόνο δεν αντέδρασε, αλλά συμπεριέλαβε εταιρίες που συνεργάζονται μαζί του σε επιστημονικά προγράμματα (Horizon).

Λάδι στη φωτιά

Πέραν των θεσμικών κενών αυτής της απόφασης, φαίνεται ότι οι Ευρωπαίοι κλιμακώνουν, απορρίπτοντας να προσεγγίσουν την Τεχεράνη. Το Ηνωμένο Βασίλειο για παράδειγμα διστάζει να προχωρήσει σε ανάλογη απόφαση, ώστε να μην κλείσει η βρετανική πρεσβεία στην Τεχεράνη.

Ειδικός σε δεξαμενή σκέψης με έδρα το Λονδίνο ανέφερε Financial Times, ότι οι ΗΠΑ θεωρούν τη βρετανική πρεσβεία ζωτικής σημασίας για τη συλλογή πληροφοριών και επιθυμούν να παραμείνει ανοιχτή.

Νυν και πρώην Βρετανοί αξιωματούχοι απαρίθμησαν και άλλους παράγοντες. «Υπάρχει σκεπτικισμός ως προς τη χρήση αντιτρομοκρατικών εξουσιών απέναντι σε αυτό που ουσιαστικά αποτελεί κρατική απειλή», δήλωσε ο Πάντι ΜακΓκίνες, πρώην αναπληρωτής σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Ην. Βασιλείου για θέματα πληροφοριών.

«Οποιαδήποτε συμφωνία με το Ιράν -ας πούμε αν πεθάνει ο Χαμενεΐ ή αν υπάρξει αποκεφαλισμός της ηγεσίας ή ρήγμα ή απώλεια ελέγχου- θα πρέπει να περιλαμβάνει τους Φρουρούς της Επανάστασης. Το να τους χαρακτηρίσεις τώρα τρομοκρατική οργάνωση απλώς θα περιέπλεκε τα πράγματα», είπε.

Πράγματι, την Κυριακή 1 Φεβρουαρίου το Ιράν προχώρησε σε ανάλογη κίνηση χαρακτηρίζοντας τρομοκρατικές οργανώσεις τους ευρωπαϊκούς στρατούς, μεταξύ αυτών και τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Έτσι, οι Ιρανοί μπορούν πλέον να προχωρήσουν σε απέλαση ακολούθων ή περιορισμούς επαφών, πλήττοντας την ικανότητα αποκλιμάκωσης/επικοινωνίας σε κρίσεις.

Για την Ελλάδα, οι κίνδυνοι είναι μεγάλοι, καθώς αυξάνεται το ρίσκο για την ελληνική ναυτιλία γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Η χώρα, ως γνωστόν, έχει τεράστιο αποτύπωμα σε δεξαμενόπλοια και μεταφορές ενέργειας. Σε περιόδους έντασης, το Ιράν μπορεί να ασκήσει πίεση με επιθεωρήσεις, παρενοχλήσεις, καθυστερήσεις ή με αύξηση των ασφαλίστρων (risk premium). Ήδη η Αθήνα έχει προειδοποιήσει τους πλοιοκτήτες να αποφύγουν την ιρανική ακτογραμμή όπου είναι εφικτό, δείγμα ανησυχίας.

Επίσης, η Ευρώπη διεξάγει την αμυντική επιχείρηση EUNAVFOR ASPIDES στην Ερυθρά Θάλασσα. Έτσι, με στοχοποιημένους θεσμικά τους ευρωπαϊκούς στρατούς, αυξάνονται οι κίνδυνοι για πιέσεις από τις ιρανικές δυνάμεις.

Η χειραγώγηση της ορολογίας της τρομοκρατίας από τις Βρυξέλλες δείχνει πόσο φτωχή έχει καταστεί η ευρωπαϊκή διπλωματία.