Πώς η Ευρώπη μπορεί να βρει τη δύναμή της το 2026 απέναντι στον Τραμπ

Η δραματική αλλαγή στη σχέση των ΗΠΑ με την Ευρώπη είναι σχεδόν ακατανόητη, παραδέχονται ακόμα και Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτός Ρεπουμπλικανικού κόμματος. Οι πρόγονοι των Ευρωπαίων, άλλωστε, συνέβαλαν στην ίδρυση των Ηνωμένων Πολιτειών πριν από 250 χρόνια.

Πολλές ευρωπαϊκές χώρες πολέμησαν μαζί με τις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια των δύο παγκοσμίων πολέμων και στάθηκαν στο πλευρό τους μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Δημιούργησαν αυτό που κάποτε φαινόταν ως η πιο επιτυχημένη στρατιωτική συμμαχία στον κόσμο, το ΝΑΤΟ, και οικοδόμησαν τη μεγαλύτερη διμερή εμπορική και επενδυτική συνεργασία με την ΕΕ.

Το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ περιγράφει την ΕΕ ως μια «αποσυντιθέμενη» ομάδα χωρών με «αδύναμους» ηγέτες καθιστά οδυνηρά σαφές ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βασίζεται στην παγκόσμια ηγεσία των ΗΠΑ και, κυρίως, ότι πρέπει να ενισχύσει τη δική της θέση – κάτι που δεν θα πετύχει παρακολουθώντας «παγωμένη», όπως έγραφε ο παγκόσμιος Τύπος, την αμερικανική επέμβαση στην Βενεζουέλα ή οπουδήποτε αλλού στον πλανήτη.

Η ελπίδα δεν είναι στρατηγική, χρειάζονται πράξεις

Ο οδικός χάρτης είναι σαφής. Αυτό που απαιτείται τώρα είναι ένα θετικό όραμα και πολιτική βούληση, γράφει στο περιοδικό Time η Αμάντα Σλοτ, πρώην ανώτερη διευθύντρια για την Ευρώπη στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας υπό τον Τζο Μπάιντεν.

Η προσέγγιση «America First» του Τραμπ έχει αφήσει ένα κενό στην Ευρώπη. Καθ’ όλη τη μεταπολεμική περίοδο, οι ΗΠΑ παρείχαν σαφήνεια και εστίαση στους κοινούς στόχους με την ΕΕ. Χωρίς τον συντονιστικό ρόλο της Αμερικής και ενόψει της απροκάλυπτης εχθρότητας, το ευρωπαϊκό μέλλον εξαρτάται από ηγέτες που θα προωθήσουν τη θεσμική ανθεκτικότητα και θα κερδίσουν την υποστήριξη του κοινού για τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις.

Μερικές φορές, όμως, όπως υποστηρίζει, η ίδια η Ευρώπη υποτιμά τη δική της δύναμη. Η ΕΕ έχει 450 εκατομμύρια πολίτες, μια ενοποιημένη οικονομική αγορά που θέτει παγκόσμια πρότυπα και ένα υψηλά μορφωμένο εργατικό δυναμικό με πανεπιστήμια παγκόσμιας κλάσης.

Αντί να αφήσει την κυβέρνηση Τραμπ να ενισχύσει τις λαϊκιστικές δυνάμεις και να αμφισβητήσει μεμονωμένες χώρες, λοιπόν, οφείλει να αξιοποιήσει τη δύναμη της ενότητάς της και να παραμείνει ισχυρή. Αυτό μπορεί να απαιτήσει σε ορισμένες περιπτώσεις τη συγκέντρωση της εθνικής κυριαρχίας και την κοινή λήψη αποφάσεων. Ωστόσο, η διαχείριση αυτής της δυσφορίας είναι αναμφισβήτητα καλύτερη από το να βασίζεται η ΕΕ σε μια αμφίρροπη υπερδύναμη.

«Σταματήστε να περιμένετε την επιστροφή της Αμερικής. Σταματήστε να πιστεύετε ότι αυτές οι πολιτικές είναι προσωρινές. Η ελπίδα δεν είναι στρατηγική», τονίζει χαρακτηριστικά η Σλοτ. Ο κόσμος έχει αλλάξει και η Ευρώπη δεν μπορεί να περιμένει.

Τρία συμπεράσματα για την Ευρώπη, μετά την επέμβαση Τραμπ στην Βενεζουέλα

Υπάρχουν τρία βασικά συμπεράσματα για τους Ευρωπαίους, μετά την αμερικανική επέμβαση στην Βενεζουέλα και την αρπαγή Μαδούρο. Πρώτον, η προτεραιότητα που δίνει η Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας των ΗΠΑ στον δυτικό ημισφαίριο είναι πραγματικά σημαντική. Αυτή η αλλαγή είναι βαθιά και θα διαμορφώσει πολλές αμερικανικές πολιτικές κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του Τραμπ.

Στην αρχή του 21ου αιώνα, η ασφάλεια της Ευρώπης και η δύναμη των διατλαντικών σχέσεων ήταν τα κύρια θέματα που απασχολούσαν τις ΗΠΑ στον τομέα της ασφάλειας, με την πρώην Σοβιετική Ένωση και αργότερα την Ρωσία να βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Πριν από μια δεκαετία, ωστόσο, η Αμερική άρχισε να στρέφεται προς την Ασία ως συνέπεια της θεαματικής ανόδου της Κίνας, αν και συνέχισε να δίνει προσοχή στην Ευρώπη. Τώρα, ξαφνικά, το δυτικό ημισφαίριο αποτελεί ξεκάθαρη προτεραιότητα και η Ευρώπη βυθίζεται γρήγορα στη λίστα των ανησυχιών.

Το παλιό δόγμα Μονρόε, που απροσδόκητα επανήλθε στη μόδα, είχε ως στόχο να κρατήσει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις μακριά από το δυτικό ημισφαίριο. Στα μέσα του 19ου αιώνα, η Γαλλία είχε παρέμβει στρατιωτικά στο Μεξικό και το βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό εξακολουθούσε να κυριαρχεί στη θάλασσα. Αλλά το 2026, η ανανεωμένη εκδοχή του Τραμπ φαίνεται να επικεντρώνεται κυρίως στην εξασφάλιση της οικονομικής και επιχειρηματικής υπεροχής των ΗΠΑ, με έμμεσο στόχο την Κίνα, η οποία κερδίζει γρήγορα έδαφος.

Όταν ο Τραμπ συναντήθηκε με τα μέσα ενημέρωσης μετά την εισβολή του αμερικανικού στρατού στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του προέδρου της, Νικολάς Μαδούρο, έδωσε μεγαλύτερη προσοχή στη σημασία της απόκτησης ελέγχου επί του πετρελαίου της χώρας παρά στην καταπολέμηση του λαθρεμπορίου ναρκωτικών.

Η Ευρώπη πρέπει να «οπλίσει» τα όπλα της

Επιπλέον, ο Τραμπ φαίνεται να πιστεύει ότι ρωσικά και κινεζικά πλοία περικυκλώνουν τη Γροιλανδία, κάτι που στην πραγματικότητα δεν ισχύει. Ενώ η Ρωσία προφανώς δεν μπορεί να εξέλθει από τα βόρεια λιμάνια της μέσω του Βόρειου Ατλαντικού, αυτό απέχει πολύ από τη Γροιλανδία. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, γεωγραφικά, η Γροιλανδία βρίσκεται στο δυτικό ημισφαίριο, αλλά είναι εξίσου σαφές ότι αποτελεί συστατικό μέρος της Δανίας και αυτό ισχύει για περισσότερο χρόνο από ό,τι η Καλιφόρνια αποτελεί μέρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι κάτοικοί της είναι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ωστόσο, η Ευρώπη πρέπει να είναι προετοιμασμένη για μια αντιπαράθεση με τον Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία. Ο Τραμπ είναι εμμονικός με το δυτικό ημισφαίριο, έχει πλήρη άγνοια των πραγματικών γεγονότων, αλλά βρίσκεται σε πολεμική διάθεση μετά την αρχική «επιτυχία» του στη Βενεζουέλα. Η Ευρώπη πρέπει – μεταφορικά, αν μη τι άλλο – να οπλίσει τα όπλα της, προειδοποιεί ο Carl Bildt, συνπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR) και πρώην πρωθυπουργός της Σουηδίας.

Η εθνική κυριαρχία είναι ιερή

Δεύτερον – και καθόλου συγκλονιστικό – είναι ότι, σύμφωνα με τον Τραμπ, το διεθνές δίκαιο δεν έχει κανένα ρόλο στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας των ΗΠΑ. Μετά τα γεγονότα της 3ης Ιανουαρίου, υπάρχει έντονη συζήτηση για το αν η παρέμβασή του ήταν σύμφωνη με την εγχώρια νομοθεσία και τη συνταγματική πρακτική. Αλλά αυτό είναι θέμα που πρέπει να διευθετήσουν οι ΗΠΑ: το ζήτημα, άλλωστε, δεν φάνηκε επείγον στους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων της χώρας.

Για την Ευρώπη, όμως, το διεθνές δίκαιο δεν είναι πάντα ιερό. Ωστόσο, θεωρείται γενικά θεμελιώδες για οποιαδήποτε παγκόσμια τάξη στην οποία η Ευρώπη αισθάνεται ότι έχει μια ασφαλή θέση.

Η επέμβαση στο Κοσσυφοπέδιο το 1999, κατά την οποία ευρωπαϊκές δυνάμεις του ΝΑΤΟ εξαπέλυσαν επιθέσεις εναντίον των γιουγκοσλαβικών δυνάμεων, δεν ήταν νόμιμη σύμφωνα με αυτά τα πρότυπα. Ωστόσο, κρίθηκε νόμιμη, καθώς πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο μιας συμμαχίας και σχετιζόταν τουλάχιστον με μια ευρύτερη διαδικασία στο πλαίσιο του ΟΗΕ.

Συνολικά, όμως, τα ευρωπαϊκά κράτη (σ.σ. παγίως και η Ελλάδα, με εξαίρεση τον σημερινό πρωθυπουργό της Κυριάκο Μητσοτάκη, που έσπευσε να χειροκροτήσει τις ενέργειες Τραμπ) τείνουν να πιστεύουν ότι η ένοπλη επέμβαση σε άλλα κυρίαρχα κράτη αποτελεί, σύμφωνα με όλα τα λογικά πρότυπα, κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Και η εθνική κυριαρχία είναι ανεξάρτητη από τη φύση του καθεστώτος ή τη φύση των ηγετών του.

Ο Μαδούρο στερούνταν δημοκρατικής νομιμότητας, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η Βενεζουέλα δεν είναι κυρίαρχο κράτος. Και ο ισχυρισμός ότι οι ΗΠΑ ήταν στόχος επιθετικότητας από εγκληματίες της Βενεζουέλας, έχοντας το δικαίωμα να ενεργήσουν σε αυτοάμυνα, απλά δεν στέκει.

Γιατί με την ειρήνη όταν η βία είναι αρκετή;

Τρίτον, ο Τραμπ έχει μετατραπεί από αυτοαποκαλούμενος υπέρμαχος της ειρήνης σε υποστηρικτής της χρήσης βίας για την επίτευξη των στόχων του και την ενίσχυση της θέσης του.

Πολλοί Ρεπουμπλικανοί του κινήματος «Make America Great Again» (MAGA) έκαναν εκστρατεία κατά των ξένων επεμβάσεων και της επιβολής αλλαγών καθεστώτος, τις οποίες θεωρούσαν θανάσιμα αμαρτήματα των προηγούμενων κυβερνήσεων. Και ενώ ο Τραμπ πιθανώς εξακολουθεί να είναι αντίθετος στην αποστολή αμερικανικού στρατού σε μεγάλη κλίμακα σε ξένες χώρες, φαίνεται πρόθυμος να χρησιμοποιήσει κρυφά βομβαρδιστικά, πυραύλους κρουζ και ειδικές δυνάμεις για να επιδείξει τη δύναμή του.

Η χρήση βίας διεγείρει τις ορμόνες, αλλά σπάνια επιλύει συγκεκριμένα ζητήματα. Για παράδειγμα, παραμένει η ανάγκη για διπλωματικό διάλογο και συμφωνία με το Ιράν για τα πυρηνικά, ενώ το ζήτημα της ισλαμιστικής βίας στο Σαχέλ απαιτεί μακροπρόθεσμες λύσεις. Επιπλέον, η πρόκληση των καρτέλ εγκληματικότητας στη Λατινική Αμερική ή της χρήσης ναρκωτικών στις ΗΠΑ και την Ευρώπη πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.

Ωστόσο, ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος αποδεικνύει ότι οι υπάρχουσες τάσεις στην αμερικανική πολιτική επιταχύνονται και γίνονται πιο ακραίες. Η Αμερική δίνει ακόμη λιγότερη προσοχή στην Ευρώπη, δείχνει ακόμη μεγαλύτερη περιφρόνηση για το διεθνές δίκαιο και γίνεται ακόμη πιο εθισμένη στις γρήγορες επιθετικές ενέργειες. Για αυτό και η Ευρώπη πρέπει να αντιδράσει.