Δεν ήταν «Όχι», ήταν «Αρκετά!»

Πολλά είναι τα μηνύματα και οι κλήσεις που έχω δεχθεί κι εγώ από χθες, ως μέρος της δημοσιογραφικής ομάδας που δούλεψε πάνω στην πολυσυζητημένη δημοσίευση των πρακτικών του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών το 2015. Τα περισσότερα εξ αυτών είναι συγχαρητήρια, αν και αξίζει μια ειδική μνεία στο τηλεφώνημα μίας φίλης, πρώην σκληροπυρηνικής οπαδού του Αλέξη Τσίπρα που τα τελευταία χρόνια διαθλά τις πολιτικές εξελίξεις γύρω από τον πρώην πρωθυπουργό μέσα από τα φίλτρα ενός πληγωμένου έρωτα και με ρωτούσε με αέρα παλιού ελληνικού κινηματογράφου «γιατί το κάνατε αυτό, θα φαρμακωθώ».

Είναι, όμως, από τις μεγάλες χαρές αυτού του επαγγέλματος, να έρχονται στα χέρια σου τεκμήρια που αποτυπώνουν, φωτίζουν και δίνουν καθοριστικές απαντήσεις σε ερωτήματα που μπορούν να πλανώνται στη δημόσια συζήτηση και ελλείψει πειστηρίων, να λέει ο καθένας ό,τι θέλει. Είναι κάτι που υπερβαίνει την επικαιρότητα, σαν να έχεις μία προνομιακή πρόσβαση στην Ιστορία.

Ωστόσο, μετά την πλήρη και διεξοδική μελέτη τους και χωρίς να διαφωνώ ότι τα πρακτικά πράγματι ενισχύουν τους ισχυρισμούς του Αλέξη Τσίπρα για τη στρατηγική που είχε γύρω από το δημοψήφισμα και τη συμφωνία με τους δανειστές, υπάρχει μία πτυχή του εαυτού μου, η μη-δημοσιογραφική μάλλον, αυτή ενός επισφαλούς 28χρονου το 2015, πάνω από τον οποίον είχε περάσει ως οδοστρωτήρας η κρίση, που δεν θα μπορούσε τόσο εύκολα να πει ότι το περιεχόμενο των πρακτικών του παρέχει κάποια πλήρωση που του επιτρέπει να κλείσει τους λογαριασμούς του με την τελευταία μεγάλη σύγκρουση της κρίσης.

Τι βλέπει κανείς στα πρακτικά κατ’ αρχάς; Ότι πράγματι, ο Αλέξης Τσίπρας είχε μία συγκεκριμένη στρατηγική, η οποία κόλλησε στο ανυποχώρητο των θεσμών και το σκληρό τελεσίγραφο που κατέθεσαν με όρους “take it or leave it” στις 25 Ιουνίου. Ότι τη στιγμή του δημοψηφίσματος, είχε δει μία ευκαιρία για κάτι διαπραγματεύσιμο στην πρόταση Γιουνκέρ που ακολούθησε, η οποία επιχείρησε να μειώσει προς το ρεαλιστικότερο τις απαιτήσεις των υπόλοιπων Ευρωπαίων.

Ότι για να συζητηθεί η πρόταση Γιουνκέρ, έπρεπε η σκληρότερη πρόταση των δανειστών να φύγει από το τραπέζι. Ότι αν κατάφερνε να εξασφαλίσει τη συναίνεση του λαού, αλλά και της αντιπολίτευσης, η πρόταση Γιουνκέρ θα ερχόταν στο προσκήνιο και θα μπορούσε να προβεί σε μία συμφωνία που θα έβαζε τέλος στο κυκλικό παιχνίδι των δανειστών να περνάνε όλο και περισσότερα μέτρα με την απειλή της χρεοκοπίας να κρέμεται συνεχώς πάνω από τη χώρα. Ότι έπρεπε πάσει θυσία, οποιαδήποτε συμφωνία, να περιλαμβάνει την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών της χώρας και την αναδιάρθρωση του χρέους. Τέλος, αυτό που δείχνουν οι τοποθετήσεις των πολιτικών αρχηγών στο Συμβούλιο, είναι ότι η αντιπολίτευση, πλην του ΚΚΕ, θα ήταν πρόθυμη -ή τουλάχιστον έτσι δήλωνε- να βάλει πλάτη σε ένα τέτοιο σχέδιο.

Η “kolotoumba” ήταν μία κατηγορία που υιοθετήθηκε από τους συντηρητικούς της Ευρώπης και τους ομοϊδεάτες τους εντός της χώρας. Το αφήγημα της «οπίσθιας κυβίστησης» ήταν ο τρόπος τους να περιφέρουν ως τρόπαιο όχι μόνο το κεφάλι του Αλέξη Τσίπρα και του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά κυρίως και πρωτίστως της μαζικής κοινωνικής αντιπολίτευσης που αμφισβήτησε το εγχώριο και εξωχώριο πολιτικό σύστημα, τη ριζική αναδιανομή πλούτου προς τα πάνω που συντελέστηκε με τα μνημόνια και το εξαιρετικά βίαιο, αυταρχικό και θεμελιακά διαβρωμένο και άδικο μοντέλο διακυβέρνησης που απαιτήθηκε για την εφαρμογή τους.

Αυτοί οι τελευταίοι, παραήμασταν σαστισμένοι για να κάνουμε αστεία για «κωλοτούμπες». Η εμπειρία της ελληνικής κρίσης ήταν η βίαιη και απότομη φτωχοποίηση των πολλών. Το «έπιασα δουλειά» ακολουθούνταν αυτόματα από την ερώτηση «πληρώνει;» – όχι αν πληρώνει καλά, αλλά αν πληρώνει γενικώς, αν ήταν άλλη μία απάτη στην οποία οι εργοδότες μπορούσαν να παρακρατούν ανενόχλητοι μισθούς και δώρα, εξασφαλίζοντας δωρεάν εργασία με πρόφαση το «δεν έχω» και θεσμική κάλυψη το ξεχείλωμα κάθε προστασίας των εργαζομένων που συντελέστηκε μέσα στην κρίση.

Άνθρωποι που ξέρουμε, όχι κάποιες μακρινές ιστορίες, ζούσαν για εβδομάδες ή και μήνες σε σπίτια με κομμένο το ρεύμα. Οι όποιες αντιδράσεις τους απέναντι σε αυτή την αδικία, αντιμετωπίζονταν με άκρατη βία της αστυνομίας πρώτα και ύστερα, ενίοτε και συμπληρωματικά, με τον παρακρατικό στρατό της Χρυσής Αυγής που μέχρι να δείξει τάσεις αυτονόμησης και να καταστεί μονόδρομος η σύλληψή της, λειτουργούσε σαν μηχανισμός καθεστωτικού εκφοβισμού.

Η συνολική εμπειρία της κρίσης ήταν αυτό που ο ανθρωπολόγος Ντάνιελ Νάιτ, σε μία διαφωτιστική έρευνά του για την Ελλάδα η οποία είναι απορίας άξιον ότι δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά, έχει καταγράψει ως «ίλιγγο», ένα αίσθημα αποδιοργάνωσης που παρομοιάζεται από τους συνεντευξιαζόμενούς του σαν να έχει φύγει το έδαφος κάτω απ’ τα πόδια τους.

Ε, αυτοί οι άνθρωποι που συντάχθηκαν με το «Όχι» στο δημοψήφισμα και που ουδεμία σχέση είχαν με τον ΣΥΡΙΖΑ, ζώντας ανάμεσά τους, συνομιλώντας μαζί τους και όντας ένας από αυτούς, δεν θυμάμαι να επιζητούν κάποια «έντιμη συμφωνία». Είτε τραβούσαν χειρόφρενο στη μέση της Βασιλίσσης Σοφίας για να κατεβάσουν αφίσες του «Ναι», υπό τις επευφημίες των παρευρισκόμενων, είτε συγκρούονταν με την τρομοκρατία στους χώρους εργασίας τους ότι θα μείνουν χωρίς δουλειά αν κερδίσει το «Όχι», αυτό που βασικά ήθελαν ήταν το τέλος του μαρτυρίου. Ή τουλάχιστον να δηλώσουν εμφατικά και αδιαπραγμάτευτα ότι απορρίπτουν αυτή την ιδιαίτερη συμπαιγνία του πολιτικού συστήματος με τις τράπεζες, τα μίντια, το μεγάλο κεφάλαιο (ελληνικό και ξένο), την ευρωπαϊκή γραφειοκρατία και ό,τι εκπροσωπεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Γι’ αυτούς εκείνη τη στιγμή το «Όχι» ήταν πράγματι μία συλλογική απόφαση να πατήσουν το κόκκινο κουμπί. Και ασχέτως αν ο Αλέξης Τσίπρας και η κυβέρνησή του είχαν έναν πιο μετριοπαθή στόχο, η πρόθεσή των ψηφοφόρων ήταν να σταματήσει αυτή η κατρακύλα, η ταπείνωση και η εκμετάλλευση που είχε γίνει κανονικότητά τους για τόσα χρόνια και που παρά τα όσα έχουν αλλάξει, παραμένει ακόμα έτσι στη σκιά μιας «πληθωριστικής» κρίσης που κρύβει από πίσω ένα μεγάλο πλιάτσικο. Πλιάτσικο στο οποίο οι ιδιοκτήτες ακινήτων ή και διάφοροι κλάδοι της «μεσαίας» (ο Θεός να την κάνει) τάξης μπορούν και να συμμετέχουν λίγο, αλλά και πάλι οι πολλοί είναι απλά καταδικασμένοι να το υφίστανται.

Υπάρχουν έρευνες που έχουν εντοπίσει ότι ακόμα και οι άνθρωποι σήμερα που ψηφίζουν Μητσοτάκη με τα δύο χέρια και ακολουθούν το πρόγραμμά και τις ιδέες του, είναι οι ίδιοι που τότε επιθυμούσαν ρήξη. Αυτοί μετά το δημοψήφισμα και όσα ακολούθησαν, πέταξαν πετσέτα και αποφάσισαν ότι το παιχνίδι παίζεται αλλιώς.

Οπότε πράγματι, σήμερα με τα πρακτικά στο φως, ο Αλέξης Τσίπρας μπορεί να πει ότι εξαρχής ήξερε τι ρόλο παίζει το δημοψήφισμα, ότι το συγκεκριμένο σχέδιο του ήταν να βγάλει τη σκληρή πρόταση των δανειστών από το τραπέζι και να αποδεχθεί μία ελαφρώς τροποποιημένη πρόταση Γιουνκέρ που θα περιελάμβανε τον ESM και οριστική διευθέτηση του ζητήματος του χρέους.

Μπορεί πράγματι να απαντήσει στους πολιτικούς, τραπεζίτες, επιχειρηματίες, γραφειοκράτες, λομπίστες και μιντιάρχες που τον κατηγορούν ότι «έπαιξε τη χώρα στα ζάρια» πως δεν είναι καθόλου έτσι. Ότι είχε ένα πολύ συγκεκριμένο και συνετό σχέδιο και ότι μάλιστα εξασφάλισε και νίκες μέσα σε αυτό: ότι μπήκε στις ράγες ένα σχέδιο εξόδου από την επιτροπεία των δανειστών, ότι η χώρα γλίτωσε από την πιστοληπτική γραμμή και ότι υπήρξε τόσο δημοσιονομικά υπεύθυνος ώστε να αφήσει και 37 δισεκατομμύρια στα ταμεία – τα οποία οι διάδοχοί του κατασπάραξαν χωρίς ιδιαίτερη φειδώ.

Στους πολλούς, όμως, που δεν μίλησαν για «κωλοτούμπα», αλλά ένιωσαν στο πετσί τους την ήττα, ποιος θα απευθυνθεί και τι ακριβώς θα πει;