Mozart Concertos – Κριτική

Στις 27 Ιανουαρίου ο Τύπος ανακοίνωσε την είδηση του θανάτου του Friedrich Gulda: μία είδηση που για πρώτη φορά ήταν πέρα για πέρα αληθινή. Ο Αυστριακός πιανίστας συνήθιζε να «σκηνοθετεί» την είδηση του θανάτου του, διασκεδάζοντας με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Τώρα όμως δεν γίναμε για μια ακόμη φορά δέκτες ενός μακάβριου αστείου, αλλά ενός πραγματικού γεγονότος, οριστικού και αμετάκλητου. Ο Friedrich Gulda έφυγε σε ηλικία 70 ετών, αφήνοντας πίσω του τη δική του πνευματική κληρονομιά, που θα καταστήσει πλούσιους τους θαυμαστές του έργου του. Χωρίς να θέλουμε το κείμενο αυτό να μοιάζει με επικήδειο λόγο, δεν μπορούμε να αποφύγουμε ή μάλλον να αντισταθούμε στον πειρασμό να αναφερθούμε στη ζωή του Gulda, όπως συνηθίζεται στον Τύπο, όταν μία σπουδαία προσωπικότητα φεύγει.
Ποιος ήταν λοιπόν ο Friedrich Gulda; Ένας σπουδαίος πιανίστας και μία εξαιρετικά ιδιαίτερη προσωπικότητα. Το όνομά του είναι γνωστό τόσο στους φίλους της κλασικής μουσικής όσο και στους φίλους της jazz, που τον θεωρούν «δικό» τους. Ο Gulda γεννήθηκε στη Βιέννη, το Μάιο του 1930, και σπούδασε πιάνο και θεωρία στη Μουσική Ακαδημία. Το 1945 πήρε το 1ο βραβείο στο Διεθνή Μουσικό Διαγωνισμό της Γενεύης, γεγονός που σήμανε και την έναρξη της διεθνούς του καριέρας -και όλα αυτά σε ηλικία μόλις 15 ετών. Ο Gulda διακρίθηκε αμέσως και οι εμφανίσεις του σε ρεσιτάλ πλήθαιναν, ενώ οι ερμηνείες του καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας του σε έργα Mozart και Beethoven κέρδισαν τις εντυπώσεις, καθιστώντας τον έναν από τους πιο διακεκριμένους ερμηνευτές των έργων των παραπάνω συνθετών. Ο Gulda διακρίθηκε για τις ερμηνευτικές του επιδόσεις, αλλά πάνω από όλα για την ιδιαίτερα ισχυρή του προσωπικότητα, καθώς και για την εκκεντρική συμπεριφορά του. Έτσι, για τους υπέρμαχους της παράδοσης στην κλασική μουσική ο Gulda ήταν το «κόκκινο πανί», για τους ακροατές με διευρυμένα ακούσματα ήταν μάλλον μία εντυπωσιακή, μουσική φυσιογνωμία, καθόλου βαρετή, αντιθέτως απίστευτα ενδιαφέρουσα. Ο Gulda είχε την ευφυία και την ικανότητα να μην περιοριστεί στο στενά όρια της κλασικής μουσικής. Όντας ένας έξυπνος άνθρωπος με καλλιτεχνικές ανησυχίες, έστρεψε το ενδιαφέρον του και στην Jazz. Εκεί δεν διακρίθηκε μόνο ως σολίστ και ως ερμηνευτής αλλά και ως συνθέτης, πραγματοποιώντας την εμφάνισή του και στη δισκογραφία, αρθρώνοντας το δικό του λόγο και κερδίζοντας το δικό του κοινό. Χαρακτηριστικά μόνο αναφέρουμε ότι ο Corea έχει δηλώσει πόσο έχει επηρεαστεί από τη μουσική συνεύρεσή του επί σκηνής με τον Αυστριακό πιανίστα, γεγονός που τον ώθησε στην ενασχόλησή του με την κλασική μουσική. Όσον αφορά στην Jazz, ο Gulba ερμήνευε, αλλά και συνέθετε με το δικό του στιλ, που χαρακτηριζόταν από την ευστροφία και τη δημιουργικότητά του. Aυτή η ενασχόληση με την Jazz τον βοήθησε και τον γέμισε με πολύτιμες εμπειρίες, ώστε να εκφράζεται και στην κλασική μουσική με έναν τρόπο περισσότερο ελεύθερο και κατά συνέπεια δημιουργικό.
Ο παρών τίτλος DVD κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες και τον παρουσιάζουμε όχι μόνο με αφορμή το θάνατό του, ώστε να έχει συναισθηματικό βάρος και αξία, αλλά κυρίως για ιστορικούς λόγους. Η βιντεοσκόπηση έγινε πριν από 14 χρόνια περίπου, στο καλοκαιρινό φεστιβάλ πιάνου του Μονάχου το 1986, όπου ο Gulda πραγματοποίησε μια εξαιρετική εμφάνιση. Ο πιανίστας βρίσκεται σε καταπληκτική φόρμα, ερμηνεύοντας Mozart, στα έργα του οποίου διακρίθηκε. Συγκεκριμένα, βλέπουμε και ακούμε την τέχνη του Gulda στα κοντσέρτα για πιάνο Νο. 20 και 26. Το 26ο κοντσέρτο είχε κυκλοφορήσει παλαιότερα σε βίντεο από την Unitel σε ζωντανή βιντεοσκόπηση από μια συναυλία σε ανοιχτό χώρο στο Σάλτσμπουργκ, όπου ο Mozart συναντούσε την Jazz. Μαζί του ήταν ο Nikolaus Harnoncourt και η Chamber Orchestra of Europe (αμφιβάλλουμε αν μπορεί κανείς να εντοπίσει αυτή την εκτέλεση ακόμη στην αγορά). Η εκκεντρική προσωπικότητα του Gulda δίνει και εδώ το στίγμα της. Ο ερμηνευτής αναλαμβάνει το διπλό ρόλο του σολίστα και του μαέστρου, προφανώς για να επιτύχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Έχει βέβαια και στη διάθεσή του μία εξαιρετική ορχήστρα, αυτήν της Φιλαρμονικής του Μονάχου. Πράγματι, ο πιανίστας κερδίζει τις εντυπώσεις. Άμα τη εμφανίσει του εντυπωσιάζει (ακόμη και με την ένδυσή του, που σε τίποτα δεν θυμίζει τους κομψευόμενους σολίστες της κλασικής μουσικής). Ο Goulda φαίνεται πως αδιαφορεί για τους κανόνες και αποφασίζει να θέσει τους δικούς του. Το αποτέλεσμα είναι θαυμαστό, όχι μόνο γιατί το άκουσμα θα ικανοποιήσει και τους πιο απαιτητικούς, αλλά κυρίως γιατί η παρακολούθηση αυτής της συναυλίας είναι ένα μάθημα. Ο Goulda είναι εκφραστικός, όχι όμως πομπώδης, είναι προσεκτικός, όχι όμως και χαμένος στις σκέψεις του. Δεν παριστάνει το μαέστρο ούτε το σολίστα που αρέσκεται στη γοητεία της ερμηνείας του. Παίζει όπως αυτός γνωρίζει για το κοινό του που τον παρακολουθεί. Με αυτό τον τρόπο κερδίζει το στοίχημα και όχι με την εκκεντρικότητά του ή τις επιλογές του που του είχαν χαρίσει τη φήμη της ιδιορρυθμίας. Μπορεί να μην είναι μια αλησμόνητη ή αριστουργηματική συναυλία αυτή που παρακολουθήσαμε στον οικιακό μας κινηματογράφο, σίγουρα όμως θα μας κεντρίζει το ενδιαφέρον για πολλές «ηχοθεάσεις» ακόμη, καθώς ο θρύλος του Gulda δεν θα φύγει σύντομα.