Τι θα πει «είμαι άσχημος» σήμερα;

Την ώρα που τα πρότυπα ομορφιάς γίνονται ολοένα και πιο αυστηρά και χιλιάδες άνθρωποι καταφεύγουν σε ακραίες πρακτικές για να αλλάξουν την εμφάνισή τους, δύο γυναίκες επέλεξαν μια διαφορετική διαδρομή: όχι να διορθώσουν το πρόσωπό τους, αλλά να αμφισβητήσουν ολόκληρο το σύστημα που αποφασίζει ποιος θεωρείται όμορφος και ποιος άσχημος.

Από την εμμονή με την εμφάνιση στη δημόσια συζήτηση

Η εξωτερική εμφάνιση ήταν πάντοτε παράγοντας που επηρέαζε την κοινωνική ζωή, όμως στην εποχή των social media η επίδρασή της μοιάζει πιο έντονη από ποτέ. Ειδικά τα τελευταία χρόνια, διαδικτυακές κοινότητες όπως εκείνη των λεγόμενων looksmaxxers έχουν βρεθεί στο επίκεντρο συζητήσεων και δημοσιευμάτων.

Πρόκειται κυρίως για άνδρες που αντιμετωπίζουν την εμφάνιση σχεδόν σαν μαθηματική εξίσωση: όσο πιο κοντά πλησιάζει κάποιος σε ένα συγκεκριμένο πρότυπο ομορφιάς, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει – όπως πιστεύουν – για επιτυχία στις σχέσεις, στην κοινωνική ζωή ή ακόμη και στην επαγγελματική του πορεία.

Η λογική αυτή οδηγεί ορισμένους σε ακραίες πρακτικές και επικίνδυνες συμπεριφορές, σε μια προσπάθεια να πλησιάσουν ένα θεωρητικά «ιδανικό» πρόσωπο ή σώμα.

Όμως δύο νέα βιβλία έρχονται να παρουσιάσουν μια εντελώς διαφορετική οπτική.

«Με είπαν άσχημη» – όταν η ταυτότητα γίνεται στόχος

Η δημοσιογράφος Στέφανι Φέρινγκτον (Ugly) και η ποιήτρια και εικαστικός Μοστάρι Χιλάλ (Ugliness) επιλέγουν να μιλήσουν ανοιχτά για μια λέξη που συνήθως οι περισσότεροι αποφεύγουν: την «ασχήμια».

Και οι δύο περιγράφουν πώς από μικρή ηλικία άκουσαν από άλλους ανθρώπους ότι κάτι πάνω τους ήταν λάθος.

Στην περίπτωση της Χιλάλ, γυναίκας αφγανικής καταγωγής που ζει στη Γερμανία, το βάρος έπεσε σε χαρακτηριστικά που συνδέονταν με την καταγωγή της: τη μεγάλη μύτη, τη σκούρα τριχοφυΐα και γενικότερα όσα δεν ταίριαζαν στο δυτικό πρότυπο ομορφιάς.

Η ίδια περιγράφει πως ακόμη και μέσα στην οικογένειά της υπήρχε πίεση να περιορίσει ή να κρύψει αυτά τα χαρακτηριστικά. Συγγενείς της την ενθάρρυναν να αποχρωματίζει τις τρίχες του προσώπου της, ενώ μεγαλύτερες αδελφές της προχώρησαν σε αισθητικές επεμβάσεις.

Για τη Φέρινγκτον, αντίθετα, το αίσθημα της διαφορετικότητας συνδέθηκε με τη σεξουαλική της ταυτότητα και την εμφάνισή της ως butch λεσβία. Η ίδια περιγράφει ότι η άρνησή της να εμφανίζεται με έναν συμβατικά θηλυκό τρόπο αντιμετωπιζόταν από άλλους σχεδόν σαν πρόκληση.

Η ιστορία της ομορφιάς δεν είναι ουδέτερη

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα που αναδεικνύουν και οι δύο συγγραφείς είναι ότι η ομορφιά δεν αποτελεί μια αντικειμενική ή διαχρονική έννοια.

Πίσω από όσα σήμερα θεωρούνται «ελκυστικά» κρύβονται ιστορικές, κοινωνικές και πολιτικές αντιλήψεις που διαμορφώθηκαν μέσα στους αιώνες.

Η Χιλάλ αναφέρεται μεταξύ άλλων στην ιστορία της πλαστικής χειρουργικής, σημειώνοντας ότι πολλές πρώιμες αισθητικές επεμβάσεις δεν στόχευαν απλώς στη βελτίωση της εμφάνισης, αλλά στην εξαφάνιση χαρακτηριστικών που συνδέονταν με συγκεκριμένες εθνικές ή φυλετικές ομάδες.

Παράλληλα, ιστορικά αναπτύχθηκαν θεωρίες που συνέδεαν την εξωτερική εμφάνιση με τον χαρακτήρα, την εγκληματικότητα ή ακόμη και την ηθική αξία ενός ανθρώπου.

Αν και οι περισσότερες από αυτές τις θεωρίες έχουν καταρριφθεί εδώ και χρόνια, ο τρόπος σκέψης που δημιούργησαν εξακολουθεί να επιβιώνει.

Η ομορφιά ως κοινωνικό προνόμιο

Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία της συζήτησης είναι η παραδοχή ότι η εξωτερική εμφάνιση εξακολουθεί να επηρεάζει ουσιαστικά τη ζωή των ανθρώπων.

Η ιδέα ότι όλοι αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο ανεξάρτητα από την εμφάνισή τους συγκρούεται συχνά με την πραγματικότητα.

Άνθρωποι που δεν θεωρούνται συμβατικά ελκυστικοί μπορεί να βιώσουν αποκλεισμό, προκατάληψη ή διαφορετική συμπεριφορά σε προσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις.

Η Φέρινγκτον επισημαίνει ότι ακόμη και η ίδια η λέξη «άσχημος» προκαλεί αμηχανία. Πολλοί σπεύδουν να τη διαψεύσουν όταν χρησιμοποιείται για κάποιον άνθρωπο, σαν να αποτελεί σχεδόν απαγορευμένο χαρακτηρισμό.

Ωστόσο αναρωτιέται αν η άρνηση της λέξης στερεί από τους ανθρώπους τη δυνατότητα να περιγράψουν τις εμπειρίες τους.

Το δύσκολο ζήτημα της αποδοχής

Καμία από τις δύο συγγραφείς δεν καταλήγει σε εύκολες απαντήσεις.

Ακόμη κι όταν αναλύουν τους μηχανισμούς πίσω από τα πρότυπα ομορφιάς, ακόμη κι όταν προσπαθούν να αποδεχθούν τον εαυτό τους, οι ανασφάλειες δεν εξαφανίζονται.

Η Χιλάλ περιγράφει ότι κοιτάζοντας παλιές φωτογραφίες της συνειδητοποίησε πως δεν έβλεπε πλέον το «άσχημο παιδί» που πίστευε ότι ήταν. Αργότερα όμως, μια πρόσφατη φωτογραφία της ξαναξύπνησε τις ίδιες αμφιβολίες.

Και ίσως εκεί βρίσκεται το πιο δύσκολο κομμάτι αυτής της συζήτησης: όχι στο αν κάποιος είναι όμορφος ή άσχημος, αλλά στο πόσο βαθιά έχει μάθει να βλέπει τον εαυτό του μέσα από τα μάτια των άλλων.

*Mε πληροφορίες από: Vox