New York Times: Η Κασπία γίνεται «σκιώδης διάδρομος» για ρωσική στρατιωτική βοήθεια στο Ιράν – Παρακάμπτονται τα Στενά του Ορμούζ

Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι η Ρωσία αποστέλλει εξαρτήματα drones στο Ιράν μέσω της Κασπίας Θάλασσας, βοηθώντας την Τεχεράνη να ανασυγκροτήσει τις επιθετικές της δυνατότητες αφού έχασε περίπου το 60% του οπλοστασίου drones στις πρόσφατες συγκρούσεις. Οι αξιωματούχοι μίλησαν ανώνυμα στους New York Times προκειμένου να αποκαλύψουν ιδιωτικές στρατιωτικές εκτιμήσεις.

Η Ρωσία παρέχει επίσης αγαθά που κανονικά θα διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία πλέον έχουν αποκλειστεί από το αμερικανικό ναυτικό, στο πλαίσιο του παγκόσμιου εμπορίου.

Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι οι προσπάθειες για το άνοιγμα εναλλακτικών εμπορικών διαδρομών προχωρούν με ταχύτητα, με τέσσερα ιρανικά λιμάνια στην Κασπία να λειτουργούν όλο το εικοσιτετράωρο για την εισαγωγή σιταριού, καλαμποκιού, ζωοτροφών, ηλιελαίου και άλλων προμηθειών. Ο Μοχαμάντ Ρεζά Μορταζαβί, επικεφαλής της Ένωσης Βιομηχανιών Τροφίμων του Ιράν, δήλωσε στο κρατικό δίκτυο IRIB ότι το Ιράν ανακατευθύνει ενεργά βασικές εισαγωγές τροφίμων μέσω της Κασπίας.

Μετατόπιση εμπορικών ροών προς την Κασπία Θάλασσα

Ρώσοι εμπορικοί αξιωματούχοι και στατιστικά στοιχεία λιμένων δείχνουν επίσης ραγδαία αύξηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας στην Κασπία τους τελευταίους μήνες. Δύο εκατομμύρια τόνοι ρωσικού σιταριού που αποστέλλονταν ετησίως στο Ιράν μέσω της Μαύρης Θάλασσας — διαδρομή που πλέον απειλείται από ουκρανικές επιθέσεις — μεταφέρονται τώρα μέσω της Κασπίας, δήλωσε ο Βιτάλι Τσέρνοφ, επικεφαλής αναλύσεων της PortNews Media Group, που παρακολουθεί τη ρωσική ναυτιλιακή βιομηχανία. «Μέσα στο πλαίσιο της αστάθειας στη Μέση Ανατολή, οι διαδρομές της Κασπίας προς το Ιράν φαίνονται πολύ πιο ελκυστικές», είπε.

Ο Αλεξάντερ Σάροφ, επικεφαλής της RusIranExpo, που βοηθά Ρώσους εξαγωγείς να βρουν Ιρανούς αγοραστές, εκτίμησε σε συνέντευξή του ότι ο όγκος φορτίων στην Κασπία θα μπορούσε να διπλασιαστεί φέτος. Αν και οι δυτικές κυρώσεις έκαναν ορισμένες μεγάλες εταιρείες επιφυλακτικές απέναντι στις μεταφορές μέσω της Κασπίας, η κρίση στα Στενά του Ορμούζ ίσως συμβάλει στην υπέρβαση αυτών των ενδοιασμών, πρόσθεσε.

Κρίσιμος διάδρομος στρατιωτικών και εμπορικών ροών

«Αν σκεφτεί κανείς το ιδανικό μέρος για παράκαμψη κυρώσεων και στρατιωτικές μεταφορές, αυτό είναι η Κασπία», δήλωσε η Νικόλ Γκραγιέφσκι, καθηγήτρια ειδικευμένη στο Ιράν και τη Ρωσία στο Sciences Po στο Παρίσι.

Ενώ τόσο η Ρωσία όσο και το Ιράν μιλούν ανοιχτά για το εμπόριο προϊόντων όπως το σιτάρι, το εμπόριο οπλικών συστημάτων είναι διαφορετική υπόθεση.

Οι αποστολές drones καταδεικνύουν τη στενή αμυντική συνεργασία μεταξύ Μόσχας και Τεχεράνης. Αν και είναι απίθανο τα ρωσικά εξαρτήματα να παίξουν καθοριστικό ρόλο στον πόλεμο του Ιράν με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ενισχύουν το ιρανικό οπλοστάσιο drones. Αν οι αποστολές συνεχιστούν, θα βοηθήσουν το Ιράν να ανασυγκροτήσει γρήγορα αυτό το οπλοστάσιο, ανέφεραν οι Αμερικανοί αξιωματούχοι.

Vessels in the Strait of Hormuz, Musandam, Oman, May 8, 2026. REUTERS/Stringer

Τα προηγούμενα χρόνια το εμπόριο γινόταν και προς τις δύο κατευθύνσεις, σύμφωνα με τους ίδιους αξιωματούχους, με το Ιράν να αποστέλλει drones στη Ρωσία για χρήση στην Ουκρανία, ενώ η Ρωσία έστελνε εξαρτήματα στο Ιράν. Η ανάγκη για ιρανικές προμήθειες μειώθηκε μετά τον Ιούλιο του 2023, όταν η Ρωσία, με άδεια από το Ιράν, άρχισε να παράγει δικό της μοντέλο του drone Shahed σε εργοστάσιο στο Ταταρστάν.

Τον Αύγουστο, για παράδειγμα, ο ουκρανικός στρατός ανακοίνωσε ότι βύθισε ρωσικό πλοίο στο ρωσικό λιμάνι Όλια, το οποίο, όπως υποστήριξε, μετέφερε εξαρτήματα για drones Shahed από το Ιράν. Χαρακτήρισε το λιμάνι, στη βορειοδυτική γωνία της Κασπίας, κέντρο εισαγωγής στρατιωτικών προμηθειών που ενίσχυαν τη ρωσική πολεμική προσπάθεια.

Η στρατηγική σημασία

Για τη Ρωσία και το Ιράν, η στρατηγική σημασία της Κασπίας είναι εδώ και καιρό προφανής. Εδώ και δύο δεκαετίες επεξεργάζονται σχέδια για τη δημιουργία εμπορικού διαδρόμου από τη Βαλτική Θάλασσα έως τον Ινδικό Ωκεανό, μήκους 7.200 χιλιομέτρων, μέσω της δυτικής Ρωσίας και της λεκάνης της Κασπίας, ώστε να παρακάμπτουν τις δυτικές εμπορικές οδούς. Οι φιλοδοξίες αυτές παραμένουν κυρίως στα χαρτιά, αλλά περιλαμβάνουν την αντικατάσταση του απαρχαιωμένου στόλου πλοίων, την κατασκευή νέων λιμενικών εγκαταστάσεων και μιας νέας σιδηροδρομικής γραμμής.

Οι ειδικοί αμφισβητούν κατά πόσο οι συγκρούσεις στις οποίες εμπλέκονται και οι δύο χώρες έχουν αποδυναμώσει τους σημαντικούς πόρους που απαιτούνται για την κατασκευή των απαραίτητων υποδομών. Μεταξύ άλλων προβλημάτων, τα ρηχά σημεία της Κασπίας περιορίζουν τη ναυσιπλοΐα.

Το εμπόριο στην Κασπία αποτελεί επίσης λεπτή ισορροπία για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν. Με ολοένα λιγότερους συμμάχους στη Μέση Ανατολή, ο Πούτιν θέλει να στηρίξει το Ιράν, όμως η ανοιχτή στρατιωτική βοήθεια ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει τον πρόεδρο Τραμπ, καθώς και Άραβες συμμάχους που είναι σημαντικοί για το ρωσικό ενεργειακό εμπόριο.

Vessels in the Strait of Hormuz, Musandam, Oman, May 8, 2026. REUTERS/Stringer

Η Κασπία παραμένει σημαντική πρόκληση και για τις Ηνωμένες Πολιτείες, εν μέρει επειδή αποτελεί διπλωματικό «τυφλό σημείο». «Για τους Αμερικανούς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, η Κασπία είναι μια γεωπολιτική μαύρη τρύπα· είναι σχεδόν σαν να μην υπάρχει», δήλωσε ο Λουκ Κόφεϊ, ανώτερος ερευνητής στο Hudson Institute.

Ο Κόφεϊ επισήμανε ότι τα κράτη που συνορεύουν με την Κασπία βρίσκονται κυριολεκτικά πάνω στις διαχωριστικές γραμμές των αμερικανικών στρατιωτικών διοικήσεων: η Ευρωπαϊκή Διοίκηση είναι υπεύθυνη για το Αζερμπαϊτζάν και τη Ρωσία, ενώ η Κεντρική Διοίκηση έχει την ευθύνη για το Ιράν, καθώς και για το Τουρκμενιστάν και το Καζακστάν. Στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, τρία διαφορετικά γραφεία καλύπτουν αυτές τις πέντε χώρες.

Η πιθανή σημασία της Κασπίας έγινε πιο σαφής για τους σχεδιαστές στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δυτική Ευρώπη μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Η Ρωσία χρησιμοποίησε ξανά πλοία στην Κασπία για την εκτόξευση πυραύλων εναντίον στόχων στην Ουκρανία, όπως είχε κάνει και στη Συρία.

Αναλυτές παρατήρησαν αύξηση της δραστηριότητας «σκοτεινών πλοίων», δηλαδή εμπορικών πλοίων που απενεργοποιούσαν τα υποχρεωτικά σήματα εντοπισμού τους. Το Ιράν χρησιμοποίησε την Κασπία στα πρώτα στάδια του πολέμου στην Ουκρανία για να ανεφοδιάσει τη Ρωσία με πυρομαχικά. Στη συνέχεια, το Ιράν άρχισε να παρέχει στη Ρωσία τα εγχώριας παραγωγής drones Shahed μέσω της Κασπίας.

Το ακριβές πολεμικό υλικό που έχει αποστείλει η Ρωσία στο Ιράν από την έναρξη του πολέμου παραμένει ασαφές. Ο όγκος αυτού του εμπορίου δεν μπορεί να συγκριθεί με όσα το Ιράν συνήθιζε να στέλνει και να λαμβάνει μέσω των Στενών του Ορμούζ, ιδιαίτερα όσον αφορά τις εξαγωγές πετρελαίου που αποφέρουν μεγάλο μέρος των εσόδων της χώρας.

«Η Ρωσία και το Ιράν έχουν βρει τρόπους να παρακάμπτουν το καθεστώς κυρώσεων», δήλωσε η Άννα Μπορστσέβσκαγια, ειδική στη ρωσική πολιτική στη Μέση Ανατολή στο Washington Institute. «Και αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που οι Ισραηλινοί βομβάρδισαν το λιμάνι. Επειδή κατάλαβαν ότι μέσω αυτής της μικρής αλλά πολύ σημαντικής εμπορικής οδού, η Ρωσία μπορεί να προσφέρει μεγάλη βοήθεια στο Ιράν.»