Στεγαστικός εφιάλτης για τους νέους Έλληνες: Ενοίκια που καταβροχθίζουν τον βασικό μισθό

Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτυπώνει την προβληματική και ενίοτε αφόρητη κατάσταση που αντιμετωπίζουν οι νέοι στην αγορά κατοικίας. Η Ελλάδα ξεχωρίζει, αλλά κυρίως για τους λάθος λόγους. Η στεγαστική επιβάρυνση, η οποία ούτως ή άλλως είναι η υψηλότερη στην Ευρώπη, πλήττει πολλαπλά τους νέους στη χώρα μας, προκαλώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις στο σύνολο του κοινωνικού ιστού.

Την έκθεση δημοσίευσε ο Ευρωπαϊκός Εκτελεστικός Οργανισμός Εκπαίδευσης και Πολιτισμού (EACEA), στο πλαίσιο του Σχεδίου για την Προσιτή Κατοικία που εγκαινιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2025.

Συγκρίνει τις εθνικές πολιτικές για την πρόσβαση των νέων σε «ποιοτική και οικονομικά προσιτή στέγαση» στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ και καταλήγει σε μια σειρά προτάσεων.

Δείξε μου το σπίτι σου, να σου πω ποιος είσαι

Η έκθεση της Κομισιόν ξεκινά με την παραδοχή ότι το σπίτι δεν είναι απλώς ένας φυσικός χώρος, αλλά και το θεμέλιο της ζωής του κάθε ανθρώπου.

Η υγεία, τόσο η σωματική όσο και η ψυχική, συνδέεται άρρηκτα με την ποιότητα της στέγασης. Το σπίτι αποτελεί επίσης προϋπόθεση για την αίσθηση του ανήκειν σε μια κοινότητα και τη συμμετοχή σε κοινωνικές και πολιτικές δραστηριότητες.

Η τοποθεσία του σπιτιού επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις ευκαιρίες εργασίας και σπουδών του καθενός. Η εγγύτητα στον τόπο εργασίας ή εκπαίδευσης διευκολύνει την πλήρη άσκηση των σχετικών δικαιωμάτων. Γενικά, η επαρκής στέγαση υποστηρίζει την ευημερία του ατόμου σε όλες τις πτυχές της ζωής.

Όλα αυτά ισχύουν στη θεωρία.  Στην πράξη,  η πρόσβαση στη στέγαση τείνει να γίνει από δικαίωμα προνόμιο. Οι δύο επιθετικοί προσδιορισμοί για τη στέγαση – ποιοτική και οικονομικά προσιτή – τείνουν να είναι αλληλοαποκλειόμενοι.  Μια ποιοτική κατοικία σπανίως είναι και οικονομικά προσιτή. Όσοι ψάχνουν να νοικιάσουν διαμέρισμα που να μην κοστίζει πάνω από τα δύο τρίτα του μισθού, το γνωρίζουν καλά. Η κατοικία αντιμετωπίζεται όλο και λιγότερο ως ανθρώπινο δικαίωμα και όλο και περισσότερο ως επενδυτικό προϊόν.

Κοινωνική κρίση

Το στεγαστικό ζήτημα στην Ευρώπη αναγνωρίζεται μεν ως «κοινωνική κρίση», όπως το αποκάλεσε και η ίδια η πρόεδρος της Κομισιόν. Ωστόσο οι προτάσεις για την αντιμετώπιση του στεγαστικού, είναι ένα μείγμα από φιλελεύθερη οικονομία της αγοράς με ολίγη από ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, κυρίως  με τη μορφή επιδότησης ή δανεισμού. Το σχέδιο της ΕΕ στηρίζεται σε τέσσερις πυλώνες: την ενίσχυση της προσφοράς, την κινητοποίηση επενδύσεων, την παροχή άμεσης στήριξης παράλληλα με την προώθηση μεταρρυθμίσεων και τη στήριξη των πιο ευάλωτων.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι τα παραπάνω έχουν (και) κοινωνικό πρόσημο. Αποτελούν μια αρχή για να μπει ένα φρένο στη «χρηματιστικοποίηση της κατοικίας» (financialisation of housing) και τη δυσανάλογη αύξηση των τιμών οικιστικών ακινήτων και ενοικίων, σχέση με τα εισοδήματα. Εύκολα όμως το κοινωνικό πρόσωπο των πολιτικών στέγασης, γίνεται προσωπείο. Το αόρατο χέρι της αγοράς συνεχίζει να κινεί τα νήματα, με γενναιόδωρη βοήθεια από τον κρατικό παρεμβατισμό των ΣΔΙΤ.

Νέοι και στέγαση – Οι σκληροί αριθμοί

Το 2024, το 27% των νέων ηλικίας 15–29 ετών στην ΕΕ ζούσε σε υπερπλήρη κατοικία, έναντι μόλις 17% του συνολικού πληθυσμού. Όταν εξετάζεται μόνο η ομάδα των νέων που βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας, το ποσοστό εκτοξεύεται στο 42%.

Παράλληλα, περισσότεροι από 1 στους 10 νέους ηλικίας 20–29 ετών ζει σε νοικοκυριό όπου το συνολικό κόστος στέγασης ξεπερνά το 40% του εισοδήματός τους — ένα κατώφλι που ορίζεται ως υπερβολική οικονομική επιβάρυνση. Το 2024, το 7% των νέων (15–29) βίωνε σοβαρή στεγαστική αποστέρηση, έναντι 4% του συνολικού πληθυσμού.

Η Ελλάδα στα «κόκκινα»

Η κατάσταση στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ανησυχητική σε πολλούς δείκτες. Το ποσοστό νέων που βιώνουν «σοβαρή στεγαστική αποστέρηση», δηλαδή ζουν σε σπίτια που δεν εξασφαλίζουν τις βασικές ανέσεις, είναι το δεύτερο υψηλότερο στην Ευρώπη, μετά τη Ρουμανία. Με βάση τα τελευταία στοιχεία της Εurostat, το 11,7% των νέων 16-29 ετών ζει σε συνθήκες στενότητας χώρου ή/και σε σπίτια με υγρασία, διαρροές, σκοτεινά δωμάτια, σάπια κουφώματα κλπ.

Για τους νέους που βρίσκονται σε κίνδυνο φτώχειας τα ποσοστά είναι διπλάσια και φτάνουν το 20% – το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ μετά την Τσεχία (21%).

Επιπλέον, η Ελλάδα παρουσιάζει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά υπερβολικής οικονομικής επιβάρυνσης από το κόστος κατοικίας στην ΕΕ, με το 31% των νέων 20–29 ετών να δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγαση — η δεύτερη υψηλότερη επίδοση μετά τη Δανία (38%).

Ματαιωμένα όνειρα

Σύμφωνα με το τελευταίο Ευρωβαρόμετρο για τη νεολαία, η έλλειψη προσιτής στέγασης και το κόστος διαβίωσης βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας των ανησυχιών των νέων στην Ελλάδα. Οι τέσσερις στους δέκα θεωρούν ότι η ΕΕ πρέπει να επενδύσει περισσότερους πόρους για τη στήριξη των νέων σε αυτούς τους τομείς – το υψηλότερο ποσοστό από όλες τις απαντήσεις.

Τα υψηλά ενοίκια, οι χαμηλοί μισθοί, η δυσκολία απόκτησης στέγης, εγκλωβίζουν τους νέους σε μια περίοδο παρατεταμένης «γερασμένης» εφηβείας. Μια ιδιόμορφη κατάσταση, την οποία οι έρευνες για τη νεολαία περιγράφουν ως «μπλοκαρισμένη ενηλικίωση».

Γιατί οι νέοι είναι πιο ευάλωτοι

Η έκθεση αναλύει τους λόγους για τους οποίους η νέα γενιά πλήττεται δυσανάλογα από τη στεγαστική κρίση: υψηλότερα ποσοστά ανεργίας (11,4% για 15–29 ετών έναντι 5,9% του συνολικού εργατικού δυναμικού), επισφαλείς εργασιακές συμβάσεις, έλλειψη αποταμιεύσεων και αδυναμία πρόσβασης σε δάνεια.

Πολλοί νέοι αναβάλλουν την αποχώρηση από την οικογενειακή εστία, τη δημιουργία οικογένειας ακόμη και την απόφαση να κάνουν παιδιά εξαιτίας της στεγαστικής αβεβαιότητας. Η ανασφάλεια στέγης συνδέεται επίσης με αυξημένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης.

Νέοι και πολιτικές στέγασης

Από τις 34 χώρες που εξετάστηκαν, 21 διαθέτουν ειδικές πολιτικές για τη στέγαση νέων. Οι φοιτητές αποτελούν την πιο συχνά στοχευμένη ομάδα (24 χώρες), ακολουθούμενοι από νέους που εξέρχονται από κρατική φροντίδα (19 χώρες) και νέους χαμηλού εισοδήματος (18 χώρες).

Τα κύρια εργαλεία πολιτικής περιλαμβάνουν επιδόματα ενοικίου, κρατικές εγγυήσεις για στεγαστικά δάνεια, φορολογικές απαλλαγές για αγορά κατοικίας και κοινωνική στέγαση. Ωστόσο, η έκθεση επισημαίνει ότι λιγότερες από τις μισές χώρες έχουν λάβει μέτρα υποστήριξης για τους νέους ενοικιαστές ειδικότερα — παρότι η ενοικίαση είναι η κυρίαρχη μορφή στέγασης για τη νέα γενιά.

Τι προτείνεται

Η έκθεση διατυπώνει συγκεκριμένες προτάσεις: επέκταση της κοινωνικής κατοικίας, ενίσχυση της ικανότητας των νέων να ενοικιάζουν, ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών συγκατοίκησης (co-living/co-housing), καθώς και δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Στέγασης Νέων για τη συγκέντρωση και σύγκριση δεδομένων μεταξύ χωρών.

Εξίσου σημαντική κρίνεται η αποσύνδεση του επιπέδου εισοδήματος από την πρόσβαση σε στεγαστική υποστήριξη, ώστε και οι άνεργοι νέοι να μπορούν να επωφεληθούν από τα σχετικά προγράμματα.

Δείτε την πλήρη έρευνα ΕΔΩ