Η ενεργειακή κρίση έχει πολύ δρόμο μπροστά – Αλλά οι αγορές ακόμα πετάνε στα σύννεφα

Ο πόλεμος στο Ιράν –μαζί με την εκεχειρία- έχει διαρκέσει λίγο περισσότερο από δύο μήνες. Μέσα σε αυτό το διάστημα, η τιμή του πετρελαίου από τα περίπου 80 δολάρια το βαρέλι εκτοξεύθηκε την Πέμπτη 30 Απριλίου ακόμη και λίγο πάνω από τα 126. Και να πέσει 5% την 1^η Μαΐου, στην ανακοίνωση και μόνο ότι το Ιράν απέστειλε στις ΗΠΑ την ανανεωμένη πρότασή του για τη λήξη του πολέμου

Αυτά όλα είναι συνέπεια του γεγονότος ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι κλειστά. Και έτσι έχει αποκοπεί η δυνατότητα διακίνησης 14 εκατ. βαρελιών πετρελαίου την ημέρα. Πρόκειται σύμφωνα με τους ειδικούς για το μεγαλύτερο σοκ στην προσφορά πετρελαίου στην Ιστορία.

Σύμφωνα με τον Economist, η κατάσταση «μύριζε μπαρούτι» πολύ καιρό πριν. Σύμφωνα με τους ειδικούς, για εξισορροπηθεί αυτή η ανισορροπία προσφοράς σε μια εποχή ζήτησης, η τιμή του πετρελαίου θα πρέπει να φτάσει τα 150 δολάρια. Και όμως, οι αγορές «αγρόν αγοράζουν».

Αποσύνδεση με την πραγματικότητα

Όπως επισημαίνει ο Economist, οι αγορές δεν φαίνεται ακόμη και τώρα να έχουν συνειδητοποιήσει τη σοβαρότητα της κατάστασης. Και πως οι τιμές μπορεί να ανέβουν ακόμη περισσότερο.

Αντιθέτως, η αγορά συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου, στην οποία οι κερδοσκόποι στοιχηματίζουν για το πού θα πάει η τιμή του πετρελαίου, λέει ότι οι τιμές θα μειώνονται κάθε μήνα για το υπόλοιπο του έτους. Και στο τέλος της χρονιάς θα φτάσουν στα 88 δολάρια. Βλέπουν δηλαδή μια τεράστια αναστροφή κλίματος, αλλά εγκλωβισμένοι σε μια όχι και τόσο δικαιολογημένη αισιοδοξία.

REUTERS/Lisa Leutner

Δηλαδή, θα πρέπει να ισχύσουν ταυτόχρονα τρία πράγματα. Ότι ΗΠΑ και Ιράν θα καταλήξουν σύντομα σε ειρηνευτική συμφωνία. Ότι αυτή η συμφωνία τους θα ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ. Και, τέλος, ότι, λίγο μετά την εκκαθάριση των Στενών, η βενζίνη και τα καύσιμα για τα αεροσκάφη θα είναι ξανά άφθονα.

Τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι βέβαιο. Πολύ περισσότερο και τα τρία μαζί.

Το σοβαρότερο πρόβλημα

Είναι αδιαμφισβήτητο ότι όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά το πρόβλημα μεγαλώνει. Και μπορεί να εξελιχθεί σε καταστροφή. Διότι τα αποθέματα πετρελαίου διαρκώς μειώνονται.

Ο Economist επισημαίνει ότι τα αποθέματα πετρελαίου σύντομα θα βρίσκονται στο χαμηλότερο σημείο τους από την έναρξη της δορυφορικής παρακολούθησης το 2018. Οι όγκοι βενζίνης, ντίζελ και καυσίμων αεριωθούμενων στη θάλασσα είναι ήδη τόσο μικροί που τα κενά στην προσφορά θα είναι αναπόφευκτα.

Και, καθώς έρχεται το καλοκαίρι, στις ΗΠΑ η ζήτηση βενζίνης θα αυξηθεί. Οι άνθρωποι θα θέλουν να πάνε διακοπές και να κάνουν εκδρομές.

Ταυτόχρονα, η πετροχημική βιομηχανία της Ασίας έχει ήδη εξαντλήσει την παραγωγική της ικανότητα. Εξαιτίας του πολέμου, οι τιμές του ντίζελ και των καυσίμων αεριωθούμενων έχουν διπλασιαστεί στην Ασία και έχουν υπερδιπλασιαστεί στην Ευρώπη. Και η αγορά πετρελαίου, το δίπολο προσφορά-ζήτηση, είναι άμεσα συνδεδεμένο με την πραγματική οικονομία. Η τιμή του πετρελαίου διαμορφώνεται στη «χειροπιαστή» αγορά: στα βενζινάδικα, τις αποβάθρες και τα αεροδρόμια. Εάν η προσφορά υπολείπεται της ζήτησης, οι τιμές θα αυξηθούν για να επιτευχθεί ισορροπία.

Όσο αισιόδοξος και να είναι κάποιος, η πραγματικότητα είναι αυτή.

Και ο παράγοντας Τραμπ

Και εδώ έρχεται και ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος «παίζει» τη χρηματιστηριακή αγορά πετρελαίου με τις αναρτήσεις του. Κάθε φορά που οι τιμές ανεβαίνουν, κάνει μια ανάρτηση που παραπέμπει είτε στο άνοιγμα του Ορμούζ είτε στο τέλος του πολέμου. Ο Αμερικανός πρόεδρος είναι βέβαιος ότι θέλει συμφωνία –η πίεση στο εσωτερικό της χώρας είναι μεγάλη. Και δεν καταλαγιάζει με το επιχείρημα ότι «χωρίς τον πόλεμο το Ιράν θα είχε πυρηνικό όπλο».

REUTERS/Evan Vucci/File Photo

Από τη δική του πλευρά, και το Ιράν χρειάζεται μια συμφωνία. Η οικονομία του είχε τεράστια προβλήματα ήδη πριν από τον πόλεμο και χρειάζεται μετρητά. Το αδιέξοδο δεν μπορεί να παραμείνει για πολύ. Αλλά είναι δύσκολο να επιτευχθεί συμφωνία. Σύμφωνα με τον Economist, οι αγορές έχουν κακό ιστορικό στην τιμολόγηση του γεωπολιτικού κινδύνου. Και με το πετρέλαιο, δυσκολεύονται να αξιολογήσουν τις πολυπλοκότητες του φυσικού εμπορίου.

Στη διαπραγμάτευση, οι δύο πλευρές υποτιμούν η μία την άλλη. Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να πιστεύει ότι κρατάει όλα τα χαρτιά. Αλλά το Ιράν έχει υποστεί μεγάλες διαταραχές στις εξαγωγές πετρελαίου του στο παρελθόν. Το ανελεύθερο καθεστώς του μπορεί να επιβιώσει ενώ ο λαός του υποφέρει. Με αυτά δεδομένα, έχει κίνητρο να περιμένει με την ελπίδα μιας καλής προσφοράς για όσο περισσότερο μπορεί, λέει ο Economist. Και αν οι ΗΠΑ συνεχίσουν τους βομβαρδισμούς, μάλλον καθυστερούν τη συμφωνία.

Από την άλλη πλευρά, αν το Ιράν ελπίζει ότι οι ενδιάμεσες εκλογές μπορεί να πείσουν τον Τραμπ να υποχωρήσει, ίσως να κάνει λάθος. Διότι μπορεί ήδη να ξέρει ότι θα τις χάσει. Και επίσης, πιθανόν ενδιαφέρεται περισσότερο να μην ταπεινωθεί ο ίδιος υποχωρώντας, παρά να σώσει τους Ρεπουμπλικάνους.

Και αν έχουμε συμφωνία;

Το μόνο πιθανό, ακόμη και στην περίπτωση που υπάρξει συμφωνία, σύμφωνα με τον Economist, είναι ότι τα Στενά μπορεί να μην ανοίξουν ξανά πλήρως.

REUTERS/Mohammed Aty

Η διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας για τα πυρηνικά δεν είναι απλή υπόθεση. Θα χρειαστούν μήνες. Και το Ιράν γνωρίζει ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι διαπραγματευτικό χαρτί. Μπορεί να τα κλείσει οποιαδήποτε στιγμή. Και καθώς οι ΗΠΑ δεν έχουν ανάγκη το πετρέλαιο του Κόλπου, μπορεί ακόμη και να επιτρέψουν στο Ιράν την επιβολή διοδίων. Αρκεί να πάρουν αυτό που θέλουν αναφορικά με το πυρηνικό πρόγραμμα.

Αλλά, όπως επισημαίνει ο Economist, ακόμη και αν ανοίξουν, θα χρειαστεί χρόνος για να αρθούν πολλά και σοβαρά προβλήματα. Όπως η επανεισαγωγή καυσίμων στις δεξαμενές. Η επαναδρομολόγηση τάνκερ που έχουν στραφεί σε άλλες διαδρομές. Αλλά και η αποναρκοθέτηση των Στενών. Τα ασφάλιστρα κινδύνου μπορεί να είναι απαγορευτικά. Το κλείσιμο της παραγωγής θα μπορούσε να έχει καταστρέψει τις πετρελαιοπηγές. Τα μερικώς κλειστά διυλιστήρια δεν θα επιστρέψουν αμέσως σε πλήρη δυναμικότητα.

Πληθωριστικό σοκ

Κατά τον Economist, είναι πολύ πιθανό οι κεντρικές τράπεζες ενδέχεται σύντομα να αντιμετωπίσουν το δεύτερο πληθωριστικό σοκ της δεκαετίας, μετά την πανδημία covid-19. Στην Ασία, πολλές κυβερνήσεις έχουν ήδη λάβει δραστικά μέτρα, όπως η μείωση της εργάσιμης εβδομάδας. Οι κυβερνήσεις της Ευρώπης θα πρέπει επίσης να αλλάξουν ταχύτητα. Μέχρι στιγμής έχουν επικεντρωθεί στην υποστήριξη της καταναλωτικής ζήτησης. Μπορεί να χρειαστεί να αντιμετωπίσουν την καταστροφή της ζήτησης λόγω πληθωριστικού σοκ. Και καθώς τα καύσιμα θα λιγοστεύουν θα πρέπει να προστατεύσουν την παράδοση τροφίμων και τις ζωτικές υπηρεσίες.

Αν και δυστοπικό, τίποτα από τα παραπάνω δεν μπορεί να αποκλειστεί. Και τότε οι «αισιόδοξοι» επενδυτές θα μπορούσαν επίσης να υποστούν άσχημο σοκ.

Εν μέσω ισχυρών εταιρικών κερδών στην Αμερική, μπορεί να φαίνεται ότι η παγκόσμια οικονομία μπορεί να αντέξει οποιοδήποτε σοκ. Και όλοι να πιστεύουν ότι μπροστά στην καταστροφή ο Ντόναλντ Τραμπ προφανώς θα υποχωρήσει. Ποιος μπορεί να το υπογράψει αυτό;