«Άνοιξη της δυσαρέσκειας» στη Ρωσία; – Ο Πούτιν απέναντι σε αυξανόμενες φωνές διαμαρτυρίας

Η εκδήλωση στο Ταυριδικό Παλάτι στην Αγία Πετρούπολη για τα 120 χρόνια του ρωσικού κοινοβουλευτισμού ήταν μια τέλεια ευκαιρία για τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν.

«Ο λαός μας αντέδρασε στις προσπάθειες άσκησης πίεσης και απειλών κατά της Ρωσίας, καθώς και στις επιθετικές ενέργειες εναντίον της, επιδεικνύοντας ενότητα και αποφασιστικότητα, ενώ το κράτος ανταποκρίθηκε λαμβάνοντας άμεσα μέτρα», τόνισε στην ομιλία του ενώπιον του Συμβουλίου Νομοθετών της Ομοσπονδιακής Συνέλευσης, στα τέλη Απριλίου.

«Για εμάς, η αγάπη για την πατρίδα μας και η αποφασιστικότητά μας να την υπερασπιστούμε είναι πάνω απ’ όλα».

Δεν μίλησε όμως μόνο για την «αίσθηση αλληλεγγύης σε βασικά και καθοριστικά ζητήματα μεταξύ όλων των κοινοβουλευτικών κομμάτων».

Ο Ρώσος πρόεδρος τάχθηκε κατά της «αντιπαραγωγικής» εστίασης της νομοθεσίας αποκλειστικά «σε απαγορεύσεις, περιορισμούς ή τιμωρητικά μέτρα».

Ήταν μια σαφής αλλαγή τόνου από τον Πούτιν στα τέσσερα και πλέον χρόνια της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» στην Ουκρανία, η δημόσια αντίθεση στην οποία τιμωρείται με φυλάκιση στη Ρωσία, παρά την κοινωνική κόπωση και τα προβλήματα στην εθνική οικονομία.

Από φέτος, δε, έχει επιβληθεί ένας οιονεί ψηφιακός αποκλεισμός, με πρωτοφανείς και συστηματικές διακοπές στα δεδομένα κινητής τηλεφωνίας, αποκλεισμό του WhatsApp και του Telegram (τελευταία σε μια μακρά λίστα), προώθηση κρατικά ελεγχόμενων εναλλακτικών όπως η εφαρμογή Max, περιορισμό της χρήσης VPN και εφαρμογή «λευκής λίστας» για την πρόσβαση μόνο σε εγκεκριμένες από το κράτος ιστοσελίδες.

Δια νόμου, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας (FSB) μπορεί πλέον να απαιτεί από τους παρόχους την άμεση διακοπή των τηλεπικοινωνιών για μεμονωμένα άτομα ή ολόκληρες περιοχές χωρίς την έγκριση δικαστηρίου.

Η δε ρυθμιστική αρχή Roskomnadzor έχει πλέον την εξουσία να απομονώσει πλήρως το ρωσικό τμήμα του διαδικτύου (Runet) από τον παγκόσμιο ιστό, σε περίπτωση κρίσης.

Το αποτέλεσμα;

Η δυσαρέσκεια αυξάνεται, πέντε μήνες πριν από τις βουλευτικές εκλογές.

Τις πρώτες από την έναρξη της πλήρους εισβολής στην Ουκρανία, πριν από τέσσερα και πλέον χρόνια…

Διαμαρτυρία vs καταστολής

Αν και ψηφιακή στη σημερινή της μορφή, η καταστολή μέσω των νέων μέτρων -που οι ρωσικές αρχές χαρακτηρίζουν «προσωρινά», αποδίδοντάς τα σε λόγους ασφαλείας- αποτελεί μια νέα μορφή επιβολής της, σε ένα γνωστό μοτίβο.

Βρίσκεται πρακτικά σε εξέλιξη από τον χειμώνα του 2012, μετά τις μαζικές διαμαρτυρίες κατά των αποτελεσμάτων των βουλευτικών εκλογών εκείνης της χρονιάς, που σηματοδότησαν την επιστροφή του Βλαντιμίρ Πούτιν στο Κρεμλίνο.

Έκτοτε έχει ενταθεί, συνδεδεμένη με σημεία καμπής στην πολιτική ζωή της Ρωσίας: από την ουκρανική κρίση και την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, έως την υπόθεση Ναβάλνι και την έναρξη της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» το 2022, με την πλήρη εισβολή στην Ουκρανία.

Με αυξανόμενους ρυθμούς, ομάδες της αντιπολίτευσης και οργανώσεις υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ποινικοποιούνται ως εξτρεμιστικές και «ξένοι πράκτορες».

Όψιμα και… διακριτικά, το ζήτημα της καταστολής έχει αρχίσει τώρα να τίθεται και πάλι ανοιχτά στη δημόσια σφαίρα, χωρίς αναφορές στον πόλεμο στην Ουκρανία ή κριτική στον πρόεδρο Πούτιν.

Φιλο-κρεμλινοί μπλόκερ και influencers εμφανίζονται θυμωμένοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με αφορμή την ψηφιακή λογοκρισία.

«Τεράστιο λάθος» και «επιστροφή στη Σοβιετική Ένωση» χαρακτήρισε τα μέτρα για το διαδίκτυο ο γνωστός για τον άκρατο φιλοπουτινισμό του ηθοποιός Ιβάν Οχλομπιστίν.

«Το διαδίκτυο είναι ουσιαστικά το μόνο θέμα στο οποίο κάθε κόμμα θα μπορούσε να βελτιώσει τα ποσοστά αποδοχής του αυτή τη στιγμή», γράφει η μετριοπαθής εφημερίδα Nezavisimaya Gazeta.

Μέχρι και ο Σεργκέι Νόβικοφ, Επικεφαλής της Διεύθυνσης του Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας για Δημόσια Έργα παραδέχθηκε τις προάλλες ότι η ρωσική κοινωνία έχει «κουραστεί από τη ρητορική απαγόρευσης».

Προς επίρρωση, το ποσοστό αποδοχής των πολιτικών του προέδρου Πούτιν καταγράφει πτώση για επτά συνεχόμενες εβδομάδες.

Στην τελευταία δημοσκόπηση του κρατικού ινστιτούτου VTsIOM, ήταν στο 65,6%, το χαμηλότερο επίπεδο από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.

Ομοίως, το κυβερνών κόμμα Ενωμένη Ρωσία κυμαίνεται στο 27,7%.

View this post on Instagram

A post shared by DW News (@dwnews)

Ο Πούτιν και η μάχη για το staus quo

Είτε ως πρόεδρος είτε ως πρωθυπουργός της Ρωσίας, ο Βλαντίμιρ Πούτιν βρίσκεται στην εξουσία εδώ και 26 χρόνια και σχεδόν 9 μήνες.

Αν και η δημοτικότητά του παραμένει υψηλή, η αυξανόμενη λαϊκή δυσαρέσκεια από την προβληματική οικονομία, τις αυξήσεις φόρων και τώρα τη διαδικτυακή καταστολή αποτελεί μια νέα πρόκληση.

Αφενός γιατί δυσχεραίνει τον στόχο του κόμματός του για μια νέα αυτοδυναμία στις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου.

Αφετέρου, επειδή απειλεί να υπονομεύσει τη δική του θέση έναντι τμημάτων της ρωσικής ελίτ.

Υπάρχουν για παράδειγμα ερωτήματα ως προς το εάν οι πρόσφατες δημόσιες επικρίσεις από διάσημους φιλοπουτινικούς Ρώσους αποτελούν τέχνασμα του Κρεμλίνου για τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης ή ένδειξη ρωγμών στην παραδοσιακά πιστή δομή εξουσίας του Πούτιν.

Κατά τον πολιτικό αναλυτή Στανισλάβ Μπελκόφσκι -που από το 2023 χαρακτηρίζεται «ξένος πράκτορας» από τη Μόσχα- θεωρεί ότι οι έως τώρα δημόσιες τοποθετήσεις ακολουθούν την κλασική αφήγηση «καλός τσάρος, κακοί βογιάροι», βάζοντας έτσι στο «κάδρο» κατώτερους αξιωματούχους.

Αντίθετα, ο Αμπάς Γκαλγιάμοφ, εξέχων πολιτικός αναλυτής, σύμβουλος στρατηγική και πρώην λογογράφος του Πούτιν, πιστεύει ότι οι δημόσιες αυτές δηλώσεις και εκκλήσεις αντανακλούν «τεκτονικές αλλαγές» στη ρωσική κοινωνία, στο φόντο διαρκών εξωτερικών κρίσεων και εσωτερικής φθοράς.

Προς εκτόνωση της κατάστασης, η κυβέρνηση στη Μόσχα φέρεται να έχει αποφασίσει χαλάρωση των περιορισμών στο (εξαιρετικά δημοφιλές στη Ρωσία) Telegram, σύμφωνα με πηγή του Forbes Russia.

Παραμένει ωστόσο αμφίβολο εάν αρκεί για να ανασχέσει τη διαφαινόμενη σταδιακή αποσύνδεση μεταξύ κοινωνίας και εξουσίας, την ώρα που «το πραγματικό πρόβλημα για τους πολιτικούς διαχειριστές του Κρεμλίνου είναι το αυξανόμενο υπόγειο ρεύμα παραπόνων εκ των έσω, από επιχειρηματίες έως στρατηγούς», γράφει ο Μαρκ Γκαλεότι, διακεκριμένος Βρετανός ιστορικός, ακαδημαϊκός και από τους σημαντικότερους ειδικούς παγκοσμίως σε θέματα Ρωσίας.

Πλέον, λέει, «πρέπει να καταβληθεί όλο και μεγαλύτερη προσπάθεια για τη διατήρηση του status quo».