Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος ΙΕ’)
Ήδη από τη γέννηση του ανθρώπου και τα πρώτα χρόνια της παιδικής του ηλικίας, ενόσω η ψυχή του είναι άγραφος πίνακας, σχηματίζονται «έννοιες» που ονομάζονται «προλήψεις»
Κατά τους Στωικούς, αληθές είναι «το υπάρχον και αντικείμενόν τινι» και ψεύδος «το μη υπάρχον και [μη] αντικείμενόν τινι». Εκκινώντας από την παραδοχή ότι «κοινώς εν λεκτώ το αληθές είναι και το ψεύδος», διαχωρίζουν τα λεκτά σε αυτοτελή (πλήρεις εκφράσεις, ολοκληρωμένα νοήματα) και ελλιπή (μη πλήρεις εκφράσεις, ανολοκλήρωτα νοήματα). Στα αυτοτελή συγκαταλέγονται οι λογικές προτάσεις, τα λεγόμενα αξιώματα, «άπερ λέγοντες ήτοι αληθεύομεν ή ψευδόμεθα».
Οι Στωικοί χρησιμοποιούν διαφορετικούς ρηματικούς τύπους για να δηλώσουν τη διαφορά ανάμεσα στα σώματα (όσα έχουν πραγματική ύπαρξη) και τα ασώματα (ως τέτοια, ανύπαρκτα δηλαδή, θεωρούνται το λεκτόν, ο τόπος, ο χρόνος και το κενόν): το υπάρχειν (υπάρχω) αναφέρεται στα πρώτα, το υφεστάναι (υφίσταμαι) στα δεύτερα. Από το ρήμα υφίσταμαι παράγεται το ουσιαστικό υπόστασις (λατινιστί substantia), φιλοσοφικός όρος πρωταρχικής σημασίας κατά την ύστερη αρχαιότητα. Η χρήση της λέξης αυτής, προκειμένου να δηλωθούν τα σταθερά και διαρκή (σε αντιδιαστολή προς τα ευμετάβλητα και παροδικά) χαρακτηριστικά ενός όντος, συνδέεται προφανώς –από απόψεως μεταφορικής λειτουργίας– με μια από τις πολλές σημασίες που είχε η υπόστασις στο κοινό αρχαιοελληνικό λεξιλόγιο, εκείνη του κατασταλάγματος ή ιζήματος.
Σε ό,τι αφορά τη διαδικασία της γνώσης, οι Στωικοί εντοπίζουν την αφετηρία της στην επίδραση που ασκούν τα εξωτερικά αντικείμενα στα αισθητήρια όργανα. Πιο αναλυτικά, η φαντασία (παράγωγο του ρήματος φαίνομαι), η νοητική παράσταση που αποτυπώνεται (τύπωσις) στο ηγεμονικόν (το ανώτατο μέρος της ψυχής, το ποιούν τας φαντασίας και συγκαταθέσεις και αισθήσεις και ορμάς), γίνεται κατ’ αρχήν αποδεκτή από το υποκείμενο της αντίληψης. Η αποδοχή αυτή, η συγκατάθεσις, έχει ως αποτέλεσμα να παραμένει η φαντασία στην ψυχή ως ανάμνηση ακόμα και όταν δεν είναι πλέον παρόν το εξωτερικό αντικείμενο-αίτιο της φαντασίας. Από ένα πλήθος ομοειδών παραστάσεων-αναμνήσεων δημιουργείται η έννοια, μια γενική και αφηρημένη παράσταση του αντικειμένου.
Ως αποτέλεσμα συνειδητής διανοητικής προσπάθειας, ήτοι διδασκαλίας και επιμέλειας, η έννοια αρχίζει να σχηματίζεται μόνο όταν υφίσταται μια κατάσταση λογικής ωρίμανσης. Όμως, και πριν ακόμα ωριμάσει ο λόγος, ήδη από τη γέννηση του ανθρώπου και τα πρώτα χρόνια της παιδικής του ηλικίας, ενόσω η ψυχή του είναι άγραφος πίνακας, σχηματίζονται –ασυνειδήτως και απροσχεδίαστα, με τρόπο φυσικό– έννοιες που ονομάζονται προλήψεις (προέννοιες).
*Στη φωτογραφία του παρόντος άρθρου, ξενόγλωσση έκδοση αφιερωμένη στη στωική φιλοσοφία (J. M. Rist, Cambridge University Press, 1969).
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Α’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Β’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Γ’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Δ’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Ε’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος ΣΤ’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Ζ’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Η’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Θ’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος Ι’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος ΙΑ’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος ΙΒ’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος ΙΓ’)
Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Το ειδικό λεξιλόγιο της φιλοσοφίας (Μέρος ΙΔ’)
- Βάγια Νέστορα: Στο μικροσκόπιο των Αρχών το κινητό που πέταξε ο 29χρονος κατηγορούμενος
- Εύβοια: Επτά σεισμικές δονήσεις μέσα σε 25 λεπτά
- Ο ΠΑΟΚ δίνει 2 εκατ. ευρώ στον Παναθηναϊκό για Τολιόπουλο – Το «χρυσό» συμβόλαιο στον Έλληνα γκαρντ
- The Birthday Party – Ο Γουίλεμ Νταφόε υποδύεται έναν τύπο σαν τον Ωνάση αλλά αυτό δεν αρκεί
- Ναυτιλία: Τα παγκόσμια σημεία συμφόρησης – Στενά και Διώρυγες
- Έδωσε το σύνθημα ο Λαουτάρο: «Άλλο ένα βήμα, η Αργεντινή έδειξε από τι μέταλλο είναι φτιαγμένη» (pics)
- Κρήτη: Αυτοκίνητο σε τρελή πορεία πήρε σβάρνα σταθμευμένα ΙΧ και ανετράπη – Σώοι οι τρεις επιβαίνοντες
- Θεσσαλονίκη: Οριοθετημένη η φωτιά στο Περιβολάκι Λαγκαδά – Συνεχίζεται η επιχείρηση κατάσβεσης
Ακολουθήστε το in.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
![Άκρως Ζωδιακό: Τα Do’s και Don’ts στα ζώδια σήμερα [Κυριακή 12.07.2026]](https://www.in.gr/wp-content/uploads/2026/07/benjamin-davies-__U6tHlaapI-unsplash-315x220.jpg)
