Ο «πόλεμος των Lego» και η νέα εποχή της «slopaganda»

Από ένα αδέξιο Lego-ομοίωμα μέχρι μια καρικατούρα ποπ σταρ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει μετατραπεί σε πρωταγωνιστή ενός απρόσμενου ψηφιακού «πολέμου» που γίνεται viral. Πίσω από αυτά τα σατιρικά βίντεο βρίσκεται μια συντονισμένη στροφή της Τεχεράνης: από τις κλασικές ανακοινώσεις και τα φορτισμένα μηνύματα, πέρασε σε memes που μιλούν τη γλώσσα του ίντερνετ — και φαίνεται να κερδίζουν.

Στις πρώτες εβδομάδες της σύγκρουσης με ΗΠΑ και Ισραήλ, λογαριασμοί που συνδέονται με το Ιράν επιχείρησαν να προσελκύσουν τη διεθνή κοινή γνώμη με δραματικές εκκλήσεις και εικόνες. Το αποτέλεσμα ήταν περιορισμένο. Όσο όμως ο πόλεμος παρατεινόταν, η στρατηγική άλλαξε ριζικά.

Από την προπαγάνδα στο meme

Η νέα τακτική βασίστηκε σε σύντομα, αιχμηρά βίντεο animation, πολλά από τα οποία δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη. Σε αυτά, ο Τραμπ εμφανίζεται είτε ως ανίκανος και φοβισμένος, είτε ως υποχείριο του πρωθυπουργού του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Τα βίντεο αυτά δεν διστάζουν να αγγίξουν και άλλα ευαίσθητα ζητήματα, αφήνοντας υπαινιγμούς για την υπόθεση του καταδικασμένου για εξώθηση ανήλικης στην πορνεία και παιδοβιαστή Τζέφρι Έπσταϊν ή προβάλλοντας τον πόλεμο ως αντιπερισπασμό.

Το αποτέλεσμα; Εκατομμύρια προβολές και εκρηκτική αύξηση της απήχησης: περίπου 150 ιρανικοί επίσημοι λογαριασμοί συγκέντρωσαν σχεδόν 900 εκατομμύρια views μέσα σε μόλις 50 ημέρες — τριάντα φορές περισσότερα από πριν.

Η «slopaganda» εξηγεί το φαινόμενο

Οι ειδικοί μιλούν πλέον για μια νέα μορφή προπαγάνδας: τη λεγόμενη «slopaganda». Πρόκειται για μαζική παραγωγή εύπεπτου, συχνά πρόχειρου αλλά εξαιρετικά ελκυστικού περιεχομένου, σχεδιασμένου να εκμεταλλεύεται τους αλγορίθμους των social media.

Όπως σημειώνει ο ερευνητής Μπρετ Σέιφερ, αυτή η προσέγγιση «μιλά στη γλώσσα της Gen Z», μετατρέποντας ακόμη και ένα αυταρχικό καθεστώς σε έναν «συμπαθητικό αουτσάιντερ» στο ψηφιακό περιβάλλον.

Τα Lego ως εργαλείο επιρροής

Στην καρδιά της καμπάνιας βρίσκονται τα viral βίντεο με φιγούρες Lego. Μια μικρή ομάδα δημιουργών στο Ιράν — γνωστή ως «Explosive Media» — χρησιμοποιεί AI για να μετατρέψει πολιτικούς ηγέτες σε καρικατούρες.

Ο Τραμπ, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ εμφανίζονται ως αδύναμοι ή γελοιοποιημένοι, ενώ οι Ιρανοί προβάλλονται ως αποφασισμένοι και ανθεκτικοί απέναντι στη στρατιωτική ισχύ των αντιπάλων τους.

Η ομάδα δρα σε πλατφόρμες όπως YouTube, Instagram και X, ενώ έχει ήδη εμπνεύσει δεκάδες μιμητές.

Γιατί τα memes «πιάνουν»

Η επιτυχία αυτών των βίντεο δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με την ερευνήτρια Ρενέ ΝτιΡέστα, οι δημιουργοί διαθέτουν «απίστευτη πολιτισμική ευχέρεια».

Τα memes:

• χρησιμοποιούν δημοφιλή μουσικά είδη όπως ραπ
• ενσωματώνουν γνωστά αστεία του διαδικτύου
• σχολιάζουν την επικαιρότητα σχεδόν σε πραγματικό χρόνο

Ταυτόχρονα, μετατρέπουν τη βία του πολέμου σε ένα είδος «παιχνιδιού», κάνοντάς την πιο εύκολη στην κατανάλωση από το κοινό των social media.

Η στάση των ΗΠΑ και των πλατφορμών

Ο Λευκός Οίκος απέφυγε να απαντήσει ευθέως για την αποτελεσματικότητα της ιρανικής προπαγάνδας, ενώ εκπρόσωπος χαρακτήρισε το περιεχόμενο «προπαγάνδα τρομοκρατικού καθεστώτος».

Από την άλλη, οι ίδιες οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει memes και AI βίντεο σε δικές τους αναρτήσεις, αντλώντας υλικό από video games και ταινίες δράσης.

Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δεν έχουν περιορίσει σημαντικά τη διάδοση αυτών των βίντεο. Το X αποτελεί βασικό κανάλι, ενώ ορισμένοι λογαριασμοί αφαιρέθηκαν προσωρινά από YouTube και Instagram πριν επανέλθουν.

Η «αντεπίθεση» με τα ίδια μέσα

Η επιτυχία των ιρανικών memes προκάλεσε και αντίδραση. Ο Αμερικανός σκηνοθέτης Τσάρλι Κάραν δημιούργησε δικό του βίντεο στο ίδιο ύφος, παρουσιάζοντας τη διάσωση Αμερικανού πιλότου.

Με τη βοήθεια εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, ολοκλήρωσε το project μέσα σε μόλις 30 λεπτά. Το αποτέλεσμα συγκέντρωσε εκατοντάδες χιλιάδες προβολές.

«Δεν είναι δύσκολο — και γι’ αυτό θα δούμε πολύ περισσότερα τέτοια», σχολιάζει.

Μια νέα εποχή ψηφιακού πολέμου

Ο «πόλεμος των memes» δείχνει ότι η προπαγάνδα έχει αλλάξει μορφή: γίνεται πιο γρήγορη, πιο σατιρική και πιο προσαρμοσμένη στη λογική των social media.

Και, όπως προειδοποιούν οι ειδικοί, το μοντέλο αυτό δεν θα μείνει στο Ιράν — είναι ήδη ο οδηγός για το πώς θα διεξάγονται οι ψηφιακές μάχες του μέλλοντος.