Νέες αποκαλύψεις για τις επαναπροωθήσεις μεταναστών, ένοχη σιωπή από την κυβέρνηση

Ότι αγνοεί τα ευρήματα και ότι δεν θα απολογηθεί για τις πολιτικές φύλαξης των συνόρων. Αυτά είχε δηλώσει από τις Βρυξέλλες στις 19 Μαρτίου ο Κυριάκος Μητσοτάκης, καλούμενος να απαντήσει στα σοβαρότατα ευρήματα της δημοσιογραφικής έρευνας του BBC για τις βίαιες επαναπροωθήσεις μεταναστών στην περιοχή του Έβρου, τις οποίες φαίνονται να εκτελούν άλλοι μετανάστες υπό τις οδηγίες των ελληνικών αρχών.

Όπως σχολιάζει στο σχετικό βίντεο η δημοσιογράφος του BBC, Τζέσικα Πάρκερ που συνυπογράφει το ρεπορτάζ με τον Κώστα Καλλέργη, η δημοσιογραφική ομάδα του βρετανικού μέσου ζητούσε «για εβδομάδες» απάντηση για τα σοβαρά ευρήματα της έρευνας από την ελληνική κυβέρνηση, η οποία επέλεγε να τηρεί σιγή ιχθύος.

Μάλιστα, μόνο μερικώς φαίνεται να έσπασε αυτή η σιγή την επομένη της δημοσίευσης του βρετανικού μέσου, καθώς «πηγές» του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη -και όχι το υπουργείο καθ’ εαυτό- διέρρευσαν στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης μια απάντηση στις σοβαρότατες καταγγελίες του BBC.

Σύμφωνα με τα λεγόμενα των πηγών του Υ.Προ.Πο., «η αξιολόγησή [των στοιχείων] στηρίζεται συχνά στη σύγκλιση καταγγελιών και όχι σε αποδεικτικά δεδομένα» και «η προστασία των συνόρων της χώρας πραγματοποιείται στο πλαίσιο του διεθνούς, ενωσιακού και εθνικού δικαίου, με πλήρη σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια».

Από τη μεριά του ο υπουργός Μετανάστευσης Θάνος Πλεύρης υποστήριξε, μιλώντας σε τηλεοπτική εκπομπή στις 15 Απριλίου, ότι δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί η γνησιότητα, ο χρόνος καταγραφής ή η προέλευση του υλικού, ενώ χαρακτήρισε ορισμένους ισχυρισμούς «υπερβολικούς», απορρίπτοντας σενάρια περί εμπλοκής της ελληνικής αστυνομίας σε παράνομες επαναπροωθήσεις μέσω τρίτων προσώπων.

Οι μασκοφόροι «βαρκάρηδες»

Ωστόσο, είναι ακριβώς η σύγκλιση των επιμέρους καταγγελιών που τους δίνει βαρύτητα, το γεγονός δηλαδή ότι διαφορετικές πηγές υποστηρίζουν παρόμοια γεγονότα – εν αντιθέσει με τις απαντήσεις των ελληνικών αρχών που βρίθουν αντιφάσεων οι οποίες δεν έχουν μείνει ασχολίαστες από τις έρευνες των αρμοδίων ευρωπαϊκών οργάνων.

Υπενθυμίζεται ότι στις 26 Μαρτίου, το in παρουσίασε τα ευρήματα από τέσσερα πορίσματα εσωτερικού ελέγχου (Serious Incident Reports – SIR) που πραγματοποίησε το Γραφείο Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Frontex.

Ένα από αυτά, το SIR με αριθμό 13125_2023 κατέγραφε αναλυτικά ένα περιστατικό που επιβεβαίωσε το Γραφείο Θεμελιωδών Δικαιωμάτων μέσα από την ανεξάρτητη έρευνά του.

Τον Ιούνιο του 2023, ομάδα 61 μεταναστών, μεταξύ των οποίων και 11 ανήλικοι, διέσχισαν τον Έβρο επιχειρώντας να εισέλθουν στην Ελλάδα. Εκεί, δέχθηκαν επίθεση από μασκοφόρους υπό την καθοδήγηση Ελλήνων αστυνομικών, οι οποίοι, μετά από ωμότητες που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων κλωτσιά στην κοιλιά εγκύου γυναίκας και παραβιαστικό σωματικό έλεγχο στους ανηλίκους, τους έβαλαν σε βάρκες και τους οδήγησαν στην άλλη πλευρά του Έβρου, όπου τους περίμεναν να τους παραλάβουν οι τουρκικές αρχές.

Το ρεπορτάζ του BBC κατάφερε να εξασφαλίσει βίντεο από το συγκεκριμένο περιστατικό, όπου φαίνονται οι μασκοφόροι να επιτίθενται κατά του πλήθους των μεταναστών. Το βίντεο προσκομίστηκε στη δημοσιογραφική ομάδα από πρώην διακινητή που δήλωσε πως ήρθε σε ρήξη με τους πρώην συνεργούς του.

Τη μεγαλύτερη ωστόσο αίσθηση έχει προκαλέσει το εύρημα που επιβεβαιώνεται τόσο από το πόρισμα του Γραφείου Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Frontex, όσο και από τη δημοσιογραφική έρευνα του BBC ότι οι εν λόγω μασκοφόροι που πραγματοποιούν τις επαναπροωθήσεις στον Έβρο είναι οι ίδιοι μετανάστες.

Μάλιστα, το ρεπορτάζ του BBC περιλαμβάνει τη μαρτυρία Μαροκινού που στρατολογήθηκε για συμμετοχή στις μεταναστευτικές ομάδες που πραγματοποιούν τις επαναπροωθήσεις, ενώ ο διακινητής που έδωσε το βίντεο από την επίθεση τον Ιούνιο του 2023 στους δημοσιογράφους, προσκόμισε και μία φωτογραφία ομάδας μασκοφόρων, η οποία περιλαμβάνει έναν παλιό γνώριμο των ερευνών για τις επαναπροωθήσεις.

Οι «βαρκάρηδες» και οι «πέντε»

Achilleas Chiras / SOOC

Όπως σχολιάζει το δημοσίευμα του BBC, ο ένας άνδρας στα δεξιά της φωτογραφίας φαίνεται να είναι ένας Σύριος με το ψευδώνυμο «Μάικ», την ταυτότητα του οποίου επιβεβαίωσε σειρά πηγών στους συντάκτες, ενώ τα στοιχεία του εμφανίζονται και σε έγγραφα της ΕΛΑΣ.

Η πρώτη αναφορά για τον «Μάικ», ωστόσο, μπορεί να βρεθεί σε κοινή έρευνα που πραγματοποίησε το 2022 το Lighthouse Reports σε συνεργασία με τον βρετανικό Guardian, τη γαλλική Le Monde και τα γερμανικά Der Spiegel και ARD Report Munchen. Πρόκειται για την πρώτη δημοσιογραφική έρευνα που έκανε ποτέ λόγο για ομάδες μεταναστών που αξιοποιούσαν οι ελληνικές αρχές για να πραγματοποιήσουν τις βίαιες επαναπροωθήσεις.

Ας σημειωθεί ότι αντίστοιχες μαρτυρίες υπήρξαν και από μετανάστες με τους οποίους είχε πραγματοποιήσει συνεντεύξεις η οργάνωση Human Rights Watch λίγους μήνες νωρίτερα.

Οι μαρτυρίες των μεταναστών που μίλησαν στο Lighthouse Reports για τον «Μάικ», εμφανίζουν τον Σύριο άντρα να έχει έδρα στο Α.Τ. του Νέου Χειμωνίου στην Ορεστιάδα, απ’ όπου σε συνεννόηση με τις ελληνικές αρχές, συντονίζει τις ομάδες των μασκοφόρων μεταναστών και μεριμνά για τη στρατολόγηση νέων μελών από τους διερχόμενους μετανάστες. Η στρατολόγηση γίνεται υπό απειλή διώξεων ή βασανιστηρίων, σύμφωνα με διαφορετικά πρόσωπα που μίλησαν στο Lighthouse Reports το 2022 και στο BBC πρόσφατα.

Το δημοσίευμα του BBC κάνει λόγο επίσης για σοβαρά στοιχεία που περιλαμβάνονται στα σχετικά έγγραφα του πειθαρχικού ελέγχου από τον οποίον πέρασαν πέντε συνοριοφύλακες στον Έβρο το 2025.

Πρόκειται για την υπόθεση των «πέντε του Διδυμοτείχου», πέντε μέλη της ειδικής μονάδας συνοριακής φύλαξης που συνελήφθησαν στις 3 Ιουνίου του 2023 με κατηγορίες για σύσταση εγκληματικής οργάνωσης διακίνησης μεταναστών.

Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποίησε στην Ορεστιάδα ο Τάσος Τέλλογλου για το Inside Story εκείνη την περίοδο, από τη σχετική δικογραφία προέκυπταν ήδη στοιχεία για τη χρήση μεταναστών στις επαναπροωθήσεις, των επονομαζόμενων «βαρκάρηδων» (καθώς αυτοί αναλάμβαναν τις επιστροφές με βάρκες στην τουρκική πλευρά), οι οποίοι αναζητήθηκαν και στρατολογήθηκαν κατόπιν εντολής των υπηρεσιακών προϊσταμένων των «πέντε» – με ρητή απαίτηση να κατάγονται από το Συρία, το Πακιστάν και το Ιράκ.

Σε επόμενο ρεπορτάζ του Inside Story για το ζήτημα τον Οκτώβριο του 2025, αφού πλέον οι «πέντε» έχουν αποταχθεί από την Ελληνική Αστυνομία με την ολοκλήρωση της ΕΔΕ, η πειθαρχική διαδικασία έχει δώσει νέα ευρήματα: «αφορμή για την αναζήτηση συνεργαζόμενων αλλοδαπών ήταν αρχικά η πανδημία κόβιντ, που έκανε τις επαναπροωθήσεις από την ελληνική αστυνομία εξαιρετικά επικίνδυνες» δηλώνει αξιωματικός της ΕΛΑΣ στον δημοσιογράφο, ενώ εμφανίζεται και πάλι στις καταθέσεις της ΕΔΕ ο «Μάικ», με αναφορά ότι επιχειρούσε οπλισμένος στα σύνορα του Έβρου.

Σε άλλη κατάθεση στην ΕΔΕ, γίνεται λόγος για Αφγανό μεταξύ των «βαρκάρηδων» που ανέβασε βίντεο στο TikTok, με το οποίο δήλωνε «τα λεφτά είναι καλά, ελάτε» προς τους υποψήφιους συμπατριώτες. «Οι προϊστάμενοι ειδοποιούνται από τους πέντε και το βίντεο κατεβαίνει», λέει το ρεπορτάζ (η έμφαση δική μας).

Τεκμήρια και ενδείξεις

Photo: Achilleas Chiras / SOOC

Πολλά ακόμα ενδιαφέροντα προκύπτουν από τα ρεπορτάζ των τελευταίων τεσσάρων ετών υπό το φως των νέων στοιχείων που κομίζει BBC. Για παράδειγμα, στο τελευταίο ρεπορτάζ του Inside Story για τους «πέντε», αστυνομικές πηγές δηλώνουν ότι σκοπός των επαναπροώθησεων μέσω μεταναστών είναι να μην υπάρξει ο κίνδυνος να συλληφθούν οι διερχόμενοι μετανάστες, καθώς η σύλληψη θα τους έδινε το δικαίωμα να υποβάλλουν αίτημα ασύλου.

Άλλα στοιχεία του BBC έχουν παραπανίσιο ενδιαφέρον αν συνδυαστούν με άλλες πηγές. Παραδείγματος χάριν, το βρετανικό μέσο αναφέρει ότι οι μασκοφόροι μετανάστες που κάνουν τις επαναπροωθήσεις αμείβονται με μετρητά και αντικείμενα που κλέβουν από τους διερχόμενους μετανάστες. Το Inside Story σημειώνει ότι δεν υπάρχει κάποιος νόμιμος τρόπος να πληρωθούν οι «βαρκάρηδες», οπότε η πληρωμή τους γίνεται σε είδος. Αντίστοιχα, κοινή έρευνα του Solomon με την ισπανική El Pais, υπολόγισε ότι μόνο τα μετρητά που κλάπηκαν από μετανάστες που εισήλθαν στην Ελλάδα μεταξύ 2017 και 2023 υπερβαίνουν τα 2 εκ. ευρώ.

Από την άλλη, στο σχετικό ρεπορτάζ του in για τα πορίσματα της Frontex στις 26 Μαρτίου, σημειώναμε ότι μια σταθερά των συντακτών τους στις διαφορετικές υποθέσεις που ερεύνησαν είναι ότι βρήκαν αξιοσχολίαστη την απροθυμία των ελληνικών αρχών να συνεργαστούν, αλλά και τις όχι και τόσο ευσταθείς εξηγήσεις που έδωσαν για την κάθε υπόθεση.

Έτσι, δεδομένου ότι όλα τα παραπάνω έχουν δοθεί στη δημοσιότητα, ότι επικυρώνονται από εκατοντάδες πλέον πηγές δημοσιογραφικών και μη οργανισμών, ότι συνοδεύονται από οπτικοακουστικά και άλλα τεκμήρια, ενώ έχουν αποτυπωθεί ακόμα και σε εσωτερικό έλεγχο των ελληνικών σωμάτων ασφαλείας -με τη γνωστή υπόθεση των «πέντε», οι οποίοι μάλιστα κατέληξαν να αποπέμπονται- θα είχε ενδιαφέρον να απαντήσει η ελληνική κυβέρνηση τι θα θεωρούσε «αποδεικτικά δεδομένα» και όχι «μαρτυρίες και δευτερογενή στοιχεία».

Βέβαια, αξίζει εδώ να θυμίσουμε ότι οι επαναπροωθήσεις παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο (πολλώ δε μάλλον όταν ανατίθενται από τις αρχές σε παρακρατικούς και διεξάγονται με τόση βιαιότητα) και ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν έχει καταδεχτεί δια των επίσημων οδών να απαντήσει ούτε σε ένα σχετικό δημοσιογραφικό ερώτημα τα τελευταία 4 χρόνια. Χρειάστηκε να στριμώξει τον πρωθυπουργό στις Βρυξέλλες το BBC για να πάρει κάτι που να μοιάζει με απάντηση στις καταγγελίες.